Minoes: over het boek van Annie M.G. Schmidt

Minoes hoort bij de boeken die bijna iedereen in Nederland en Vlaanderen kent, ook wie het niet gelezen heeft. Het verhaal van een kat die op onverklaarde wijze in een vrouw verandert en daarna tussen twee werelden leeft, is eenvoudig samen te vatten en tegelijk moeilijk te evenaren.

Het verhaal

Minoes is een kat geworden mens: ze heeft de vorm van een jonge vrouw maar de gewoonten van een kat gehouden. Ze klimt, spint, schrikt van honden en kan met katten praten. Ze komt terecht bij Tibbe, een verlegen journalist die zijn baan dreigt te verliezen omdat hij nooit nieuws vindt.

Dat probleem lost Minoes op. Via het kattennetwerk van de stad — katten zien alles en horen alles — levert ze Tibbe het ene bericht na het andere. Zo komt ook aan het licht wat een gerespecteerde ingezetene van de stad werkelijk doet, en dat is het punt waarop het verhaal een conflict krijgt: niemand wil geloven dat een man met aanzien iets verkeerds doet, en het enige bewijs komt van katten.

De personages

Minoes is de vondst van het boek. Ze is geen kat die praat en geen vrouw met kattentrekjes, maar iets wat werkelijk tussen die twee in hangt, en haar verlangen om weer helemaal kat te worden maakt haar meer dan een grap.

Tibbe is het tegenwicht: bang, vriendelijk en te bescheiden voor zijn werk. Bibi, het meisje dat tekent en ziet wat volwassenen missen, is de figuur waarmee de lezer meekijkt. En de katten vormen een complete maatschappij met eigen rangen en belangen — de deftige kat, de kat van de visboer, de school voor jonge katten.

Thema's

Het bekendste thema is anders zijn: Minoes past nergens helemaal, en het boek stelt niet voor dat probleem op te lossen door haar te laten kiezen. Daarnaast gaat het over moed bij iemand die niet moedig is — Tibbe moet uiteindelijk iets zeggen dat hem zijn positie kan kosten.

Verder: aanzien en macht. Dat een gevierd inwoner met een dubbele moraal wegkomt zolang niemand hardop iets zegt, is een verrassend scherp gegeven voor een kinderboek, en het is de reden dat volwassenen het met plezier herlezen.

Stijl en waarom het blijft

De taal is de andere helft van het succes: korte zinnen, droge grappen, spreektaal zonder kinderlijkheid, en een verteller die het kind nooit uitlegt wat het zelf kan zien. Annie M.G. Schmidt hield zich aan een regel die ze ook voor haar liedjes gebruikte — geen woord te veel.

Het boek is bekroond, veelvuldig herdrukt, in vele talen vertaald en verfilmd, en wordt op scholen gebruikt voor boekbesprekingen. Voor een verslag zijn de bruikbaarste vragen deze: waarom werkt het dat Minoes niet volledig mens of kat is, wat zegt het boek over aanzien en waarheid, en waarom mag Bibi zien wat de grote mensen niet zien.