Klachten over een examen en de normering

Na elk centraal examen komt hetzelfde gesprek terug: er stond een vraag in die niet kon, de tekst was onduidelijk, het model liet een tweede antwoord toe. Soms is die kritiek terecht. Wat er daarna gebeurt, verloopt echter anders dan de meeste kandidaten verwachten, en dat komt doordat er een instrument bestaat dat het probleem achteraf opvangt.

De weg van een klacht

Klachten komen uit twee richtingen. Leerlingen melden ze via hun school of via het meldpunt van de scholierenorganisatie, die de meldingen bundelt en doorgeeft. Docenten melden ze via hun vakvereniging en via het examenforum waarin ze vragen en correctiemodellen bespreken.

Die meldingen komen terecht bij de instantie die het examen heeft gemaakt en bij de organisatie die over de normering gaat. Een klacht wordt beoordeeld op één vraag: heeft dit voor kandidaten nadelig uitgewerkt, en zo ja, hoe groot is dat effect?

Wat de normering doet

Hier zit de kern. De omzetting van score naar cijfer gebeurt niet met een vaste tabel maar met een normering die per examen wordt vastgesteld, met een getal dat de N-term wordt genoemd. Dat getal wordt bepaald nadat alle scores bekend zijn.

Was een examen moeilijker dan bedoeld, of pakte een vraag slecht uit, dan valt de N-term hoger uit en krijgt iedereen bij dezelfde score een hoger cijfer. Bleek het examen makkelijker, dan gebeurt het omgekeerde. Het doel is dat een cijfer van jaar tot jaar hetzelfde betekent, ongeacht hoe streng of mild een set vragen uitviel.

Daarom wordt een omstreden vraag zelden geschrapt. Schrappen benadeelt kandidaten die hem juist goed hadden, terwijl de normering het nadeel voor iedereen opvangt zonder iemands werk weg te gooien.

Wanneer er wel wordt ingegrepen

Het gebeurt. Als een correctiemodel aantoonbaar een tweede goed antwoord uitsluit, kan er een aanvulling op het model komen, die naar alle scholen gaat en waarmee correctoren opnieuw kijken. Bij een fout in de opgave zelf — een verkeerd getal, een ontbrekende bijlage, een onleesbare afbeelding — volgt soms een aangepaste instructie.

Wat vrijwel nooit gebeurt, is een examen opnieuw afnemen. Dat gebeurt alleen bij een ernstige onregelmatigheid, zoals een opgave die vooraf is uitgelekt.

Wat je er zelf aan doet

Meld het, maar meld het goed. Een melding die het vraagnummer noemt, het gegeven antwoord en waarom het model dat uitsluit, is bruikbaar; de mededeling dat het examen moeilijk was, is dat niet. En doe het snel, want de normering wordt niet oneindig lang open gehouden.

Verder: wacht met conclusies tot de N-term bekend is, en bekijk daarna je werk in. Je hebt recht op inzage in je gemaakte examen en je docent kan de correctie met je nalopen. Een echte correctiefout is via de school te herstellen, en dat levert vaker iets op dan de discussie over de vraagstelling zelf.