Hoogte, bergbeklimmen en de bloeddruk

Wie naar grote hoogte gaat, stelt zijn lichaam aan een duidelijke prikkel bloot: de lucht bevat per ademhaling minder zuurstof. Het lichaam reageert daarop met een reeks aanpassingen, en een deel daarvan raakt het hart en de bloedvaten. Voor gezonde mensen is dat een kwestie van geleidelijk opbouwen; voor mensen met hoge bloeddruk of hartklachten is er meer te overwegen.

Wat er op hoogte gebeurt

Bij een lagere zuurstofdruk gaat de ademhaling sneller en dieper, en stijgt de hartslag. Het deel van het zenuwstelsel dat het lichaam in actiestand zet, wordt actiever, en dat verhoogt de bloeddruk. Die stijging is bij de meeste mensen meetbaar in de eerste dagen en zakt daarna gedeeltelijk terug, zonder altijd volledig te verdwijnen.

Daarnaast gebeurt er iets in de longen: de bloedvaten daar vernauwen zich juist bij een tekort aan zuurstof, wat de druk in de longcirculatie verhoogt. En op langere termijn maakt het lichaam meer rode bloedcellen aan, waardoor het bloed dikker wordt.

Verder verlies je op hoogte meer vocht dan je merkt: de lucht is droog, je ademt meer en je plast meer. Uitdroging verhoogt de belasting voor hart en bloedvaten en is een van de eenvoudigst te vermijden problemen.

Bij hoge bloeddruk

Hoge bloeddruk is geen verbod op de bergen; het is een reden voor voorbereiding. Wat daarbij hoort: vooraf overleg met je huisarts of cardioloog, en weten wat je eigen waarden in rust zijn.

Meet in de eerste dagen op hoogte zelf, als je een meter hebt. Een tijdelijke stijging is normaal; een aanhoudende, forse stijging is een reden om niet verder te klimmen en af te dalen.

Medicijnen: blijf ze nemen volgens het schema, en vraag je arts vooraf of je middel op hoogte anders uitpakt. Bij sommige middelen speelt het vochtverlies een rol, en bij andere de reactie van hart en bloedvaten op inspanning en kou. Neem ze mee in je handbagage en neem een recept of overzicht mee, met de werkzame stof en niet alleen de merknaam.

En laat je niet overtuigen door hoogtes die op papier bescheiden lijken. De effecten beginnen voor veel mensen al ver onder de klassieke bergbeklimmershoogten, en een wandelvakantie met overnachtingen in de bergen valt daar ook onder.

Voorzorgen die voor iedereen gelden

Langzaam stijgen is de belangrijkste. De vuistregel is dat je de slaaphoogte per dag beperkt verhoogt zodra je in het hooggebergte bent, en dat je hoger klimt dan je slaapt. Neem rustdagen, en houd de dag van aankomst rustig — juist die dag wordt onderschat.

Drink ruim en let op je urine. Eet voldoende, ook bij verminderde eetlust, en houd het licht op alcohol; die werkt op hoogte sterker en verstoort de slaap, terwijl slecht slapen op hoogte al vanzelf gebeurt.

Ken de verschijnselen van hoogteziekte: hoofdpijn die niet weggaat, misselijkheid, geen eetlust, slecht slapen, duizeligheid. De regel is eenvoudig en wordt te vaak genegeerd: bij klachten niet verder stijgen, en bij verergering dalen. Verwardheid, wankel lopen of kortademigheid in rust zijn redenen om direct af te dalen en hulp te zoeken.

Wanneer je het niet doet

Bij een onbehandelde of slecht gecontroleerde hoge bloeddruk, bij hartklachten die niet stabiel zijn, bij een recent hartinfarct of ingreep, en bij ernstige longaandoeningen: eerst een arts, en bij sommige aandoeningen is groot hoogteverschil niet verstandig.

Datzelfde geldt bij een zwangerschap, bij een verhoogd risico op trombose en bij bloedafwijkingen waarbij het bloed al dikker is. Dat is geen ontmoediging van de bergen maar een pleidooi voor één gesprek voordat je het vliegtuig neemt.