De gevallen held

Er is in de sport geen scherper contrast dan dat tussen een held en een ontmaskerde held. In de wielersport is dat verschil in één naam samengevat: Lance Armstrong, een renner die na een levensbedreigende ziekte terugkwam, de Ronde van Frankrijk jaren op rij won en een symbool van wil en herstel werd — en die al zijn overwinningen in die reeks kwijtraakte en voor het leven werd geschorst.

Hoe het verliep

Jarenlang waren er geruchten, verdenkingen en beschuldigingen, die stelselmatig werden ontkend en met juridische middelen bestreden. Het bewijs dat uiteindelijk de doorslag gaf, kwam niet uit een positieve test maar uit een onderzoek van de Amerikaanse antidopingorganisatie, waarin ploeggenoten en betrokkenen onder ede verklaringen aflegden over een stelselmatig dopingprogramma binnen de ploeg.

Daarop volgden het ongeldig verklaren van zijn resultaten in die periode en een schorsing voor het leven. Later kwam er een bekentenis in een televisie-interview, waarin hij het gebruik toegaf.

Wat aan dat verloop het meest te leren valt: het systeem van tests had jarenlang niets gevonden. Wat werkte, was het volgen van geld, getuigen en de ploegorganisatie — precies de aanpak die in andere zaken sinds die tijd vaker wordt gebruikt.

Waarom de cultuur zo lang standhield

Niet door één renner. Wat uit de onderzoeken naar voren kwam, is een omgeving waarin ploegleiding, artsen en verzorgers meewerkten, waarin nieuwkomers voor de keuze stonden mee te doen of hun carrière op te geven, en waarin degenen die spraken hun werk en hun reputatie verloren.

Daar hoort een economische kant bij: ploegen hangen aan sponsors, sponsors hangen aan resultaat, en een renner zonder resultaat heeft geen contract. Zolang de pakkans klein is en de beloning groot, is de druk om mee te doen onweerstaanbaar voor mensen die het spel willen blijven spelen.

En er is de rol van het publiek en de pers. De verhalen over uitzonderlijke prestaties werden graag geloofd, en wie twijfelde, kreeg het verwijt de sport te beschadigen. Dat is misschien het meest ongemakkelijke deel van deze geschiedenis, omdat het niet over renners gaat.

Wat er is veranderd

Het biologisch paspoort is de belangrijkste verandering: in plaats van te zoeken naar een verboden stof, worden de bloedwaarden van een sporter in de loop van jaren gevolgd, en een onverklaarbaar patroon is zelf een aanwijzing. Dat werkt ook tegen middelen waarvoor geen test bestaat.

Verder: bewaarplicht voor stalen zodat er later opnieuw kan worden getest met nieuwe methoden, controles buiten wedstrijden, een verblijfplaatsplicht voor topsporters, en regelingen waarmee getuigen bescherming en strafvermindering krijgen. De sancties raken bovendien niet alleen renners maar ook artsen, begeleiders en ploegen.

Is het daarmee weg? Nee, en dat beweert geen enkele antidopingorganisatie. Wat is verschoven, is de verhouding tussen risico en opbrengst, en dat is uiteindelijk het enige waar zo'n stelsel op kan werken.

De held zelf

Het geval heeft twee nalatenschappen die slecht bij elkaar passen. De ene is het bedrog en de manier waarop critici en oud-ploeggenoten publiek zijn aangevallen; dat is het zwaarste verwijt en het is niet met sportieve verdiensten te verrekenen.

De andere is dat de aandacht voor kanker die met zijn verhaal ontstond, voor veel mensen echt betekenis heeft gehad. Dat maakt het bedrog niet minder, en het laat zien waarom deze zaak jaren later nog steeds discussie geeft.

Wat er als les overblijft, is niet dat je helden niet moet hebben. Het is dat een prestatie die te mooi is om waar te zijn, ook in de sport meestal precies dat is — en dat een stelsel dat op vertrouwen in één persoon rust, onvermijdelijk een keer valt.