Wat is lage bloeddruk en wat zijn de symptomen

Lage bloeddruk is de minst besproken van de twee, en dat is niet vreemd: bij mensen met een lage bloeddruk is het risico op hart- en vaatziekten juist lager, en artsen behandelen daarom een getal alleen niet. Toch kan het klachten geven die het dagelijks leven behoorlijk in de weg zitten, en soms is het een aanwijzing voor iets anders.

Wanneer heet het laag

De bloeddruk bestaat uit twee getallen: de druk bij het samentrekken van het hart en de druk daartussen. Er is geen scherpe grens waaronder het afwijkend is, en de gangbare drempel wordt aangehouden bij een bovendruk rond de honderd en een onderdruk rond de zestig.

Wat telt, is niet het getal maar de combinatie met klachten. Iemand die zich prima voelt bij een lage druk, heeft geen aandoening; iemand die bij dezelfde waarde duizelig wordt, heeft dat wel.

De klachten

Duizeligheid of licht in het hoofd zijn, vooral bij het opstaan uit bed of uit een stoel. Zwart worden voor de ogen of sterretjes zien. Vermoeidheid en een gevoel van slapte. Slecht kunnen concentreren. Koude, klamme handen en voeten. Misselijkheid. Snel hartkloppingen bij inspanning. En bij een sterke daling: wegvallen.

Kenmerkend is dat de klachten samenhangen met de stand van je lichaam en met omstandigheden: na het opstaan, na een warme douche, bij lang staan, in een warme ruimte, na een zware maaltijd, na alcohol.

Waardoor het ontstaat

Vaak is het gewoon zo, zonder oorzaak, en dan is het erfelijk bepaald en vaker aanwezig bij jonge, slanke mensen en bij goed getrainde sporters.

Verder: te weinig vocht, door onvoldoende drinken, door overgeven of diarree, door hitte of door zweten. Dat is de meest voorkomende aan te pakken oorzaak.

Medicijnen, en dit is de op één na belangrijkste: middelen tegen hoge bloeddruk, plaspillen, bepaalde middelen tegen depressie, middelen voor de prostaat en middelen tegen hartklachten. Bij klachten die ontstaan na een verandering in medicatie, is dat vrijwel altijd de reden.

Bloedarmoede, een traag werkende of juist ontregelde schildklier, een tekort in de werking van de bijnieren, diabetes met beschadigde zenuwen, en aandoeningen van het hart waarbij het te weinig bloed rondpompt.

Bij zwangerschap is een wat lagere druk in de eerste helft normaal. En na lang liggen bij ziekte reageert het lichaam tijdelijk slechter op het overeind komen.

Een aparte vorm is de daling bij het opstaan, waarbij de vaten niet snel genoeg samentrekken; dat komt met de leeftijd meer voor en het geeft het grootste valrisico.

Wanneer je naar de dokter gaat

Bij herhaald wegvallen, of bij wegvallen zonder waarschuwing vooraf — dat laatste kan op een hartritmeprobleem wijzen en hoort snel te worden onderzocht. Bij klachten na een verandering in medicatie. Bij pijn op de borst, kortademigheid, een onregelmatige hartslag, koorts, of zwarte ontlasting, wat op bloedverlies kan wijzen. Bij klachten die nieuw zijn en blijven, zeker bij ouderen.

Bel direct om hulp bij iemand die niet goed bijkomt na een wegraking, verward blijft, klam en grauw is met een snelle zwakke pols — dat is een beeld van een shock en dat is een spoedgeval.

Wat je zelf kunt doen

Drink ruim over de dag verspreid, en wat meer bij warmte en bij inspanning. Wie geen aandoening heeft waarbij zout beperkt moet worden, mag bij lage druk wat ruimer zouten; overleg dat als je hart- of nierklachten hebt.

Kom langzaam overeind: eerst zitten op de bedrand, benen even bewegen, dan staan. Voor het opstaan de voeten en kuiten aanspannen helpt aantoonbaar.

Bij lang staan: bewegen, gewicht wisselen, knieën niet doorgedrukt houden. Steunkousen helpen goed bij wie er veel last van heeft.

Verdeel maaltijden over de dag en houd ze kleiner; een grote maaltijd trekt bloed naar de buik. Wees voorzichtig met alcohol en met hete baden en sauna's.

Voel je een aanval aankomen: ga liggen met de benen omhoog, of ga zitten met het hoofd omlaag, en span je beenspieren aan. Dat is effectiever dan wachten tot het overgaat, en het voorkomt de val die het eigenlijke gevaar is.