Hoe word je cabaretier?

Er bestaat geen diploma dat iemand cabaretier maakt. Wat er wel bestaat, is een weg die vrijwel iedereen in dit vak heeft afgelegd, en die begint op een plek waar niemand voor jou is gekomen: een open podium met twintig mensen in de zaal en vijf minuten spreektijd.

Beginnen op het open podium

Dit is de enige onvervangbare stap. Cabaret werkt of werkt niet voor publiek, en je kunt niet vooraf weten wat het doet. In vrijwel elke stad zijn avonden waar je je kunt aanmelden voor een korte poging, en de drempel is lager dan gedacht.

Doe het met vijf minuten die je volledig kent. Speel dezelfde vijf minuten een aantal keren op verschillende plekken in plaats van elke keer iets nieuws te proberen; je leert dan wat in het materiaal zit en wat aan de zaal lag.

Neem het op, met geluid, en luister het terug. Dat is onaangenaam en het is de snelste leerschool die er is: je hoort precies waar je te snel ging, waar je de lach niet liet komen en welke woorden overbodig waren.

Opleidingen en concoursen

Er zijn kleinkunstopleidingen en theateropleidingen waar spel, zang en tekst worden onderwezen, en die leveren een groot deel van de bekende namen. Wat je daar krijgt, is techniek, tijd om te vallen en een netwerk van medestudenten — dat laatste is op de lange duur misschien het waardevolst.

Nodig is het niet. Naast de opleidingen bestaan cabaretconcoursen en talentenavonden die als doorstroom werken: een goede plaats daar betekent aandacht van programmeurs en van impresariaten. Voor wie geen opleiding doet, zijn die wedstrijden de gebruikelijke route.

Materiaal maken

Schrijf vanuit iets wat je werkelijk bezighoudt, en niet vanuit wat je een grappig onderwerp vindt. Een verhaal waar iets van jezelf in zit, houdt een uur vol; een reeks losse grappen niet.

Werk daarna aan de vorm. De meeste lachers komen niet uit de vondst maar uit de opbouw: de verwachting die je wekt en dan doorbreekt, en het terugkerende motief dat de tweede keer harder werkt dan de eerste. Schrap alles wat voor de clou staat en er niet hoeft te staan.

Test in het klein en houd bij wat werkt. Bijna elke cabaretier heeft een lijst waarin per stuk staat hoe de zaal reageerde, en dat is geen boekhouding maar de kern van het ambacht.

Van losse stukken naar een voorstelling

Een avondvullende voorstelling is geen verzameling nummers maar een geheel met een lijn. Zoek het thema dat achter je materiaal blijkt te zitten — dat vind je meestal pas als er genoeg ligt — en gooi weg wat er niet bij hoort, ook als het goed werkt.

Neem er een regisseur bij. Vrijwel iedereen in dit vak doet dat, en de reden is eenvoudig: je ziet je eigen voorstelling niet.

Aan speelplekken komen

Begin bij kleine zalen, culturele centra, festivals en try-outavonden. Maak opnames van goede voorstellingen om aan programmeurs te sturen, en zorg dat je iets hebt wat in één regel uitlegt wat je doet.

Reken erop dat het jaren duurt en dat je er in het begin niet van leeft. Wat het verschil maakt tussen wie doorgaat en wie stopt, is meestal niet talent maar aantallen: wie honderd keer vijf minuten heeft gespeeld, staat verder dan wie tien keer een half uur wilde.