Het schuldenplafond van de Verenigde Staten

Met enige regelmaat gaat het nieuws over het Amerikaanse schuldenplafond, met waarschuwingen over een land dat zijn rekeningen niet meer kan betalen. De gebeurtenis komt telkens terug, het verloop is elke keer vergelijkbaar, en de uitleg erachter verandert niet. Daarom is het nuttiger het mechanisme te begrijpen dan de laatste stand van zaken te volgen.

Wat het schuldenplafond is

Het schuldenplafond is een wettelijke bovengrens aan de totale schuld die de federale overheid mag hebben. Het Congres stelt die grens vast, en zonder een nieuw besluit mag het ministerie van financiën niet meer lenen dan die grens toestaat.

De verwarring die daar altijd bij ontstaat, zit in het volgende: het plafond gaat niet over nieuwe uitgaven. Het Congres heeft de uitgaven en de belastingen al eerder in wetten vastgelegd; het plafond bepaalt alleen of het geld mag worden geleend dat nodig is om die eerder genomen besluiten uit te voeren. Het is dus geen rem op toekomstig beleid maar een goedkeuring voor het betalen van rekeningen die al zijn gemaakt.

Vrijwel geen ander land kent zo'n losse grens. Elders wordt met het goedkeuren van de begroting automatisch ook het lenen goedgekeurd dat daarbij hoort.

Waarom het een politiek gevecht wordt

Precies omdat het gevolg van niet verhogen zo ernstig is. Een partij die iets wil bereiken, kan haar instemming met het verhogen inzetten als drukmiddel voor eisen op een heel ander terrein: bezuinigingen, belastingen of een wet die ze wil blokkeren.

Dat maakt het plafond tot een terugkerende onderhandelingsronde, die meestal eindigt in een verhoging of in een tijdelijke opschorting, vaak kort voor de uiterste datum. De uitkomst is bijna altijd hetzelfde en de weg ernaartoe is elke keer rommelig.

Wat er gebeurt als de grens is bereikt

Eerst treden de buitengewone maatregelen in werking: het ministerie van financiën schuift met interne kasstromen, stelt bepaalde stortingen uit en rekt zo de tijd, soms maanden. Dat is geen oplossing maar uitstel.

Daarna komt het moment waarop er geen ruimte meer is en de inkomsten niet toereikend zijn om alle verplichtingen te betalen. Dan moet er worden gekozen tussen rente aan houders van staatsobligaties, salarissen, uitkeringen, pensioenen en betalingen aan leveranciers. Elke keuze daarin is pijnlijk en juridisch betwistbaar.

Belangrijk om te onderscheiden: dit is niet hetzelfde als het stilvallen van de overheid dat ontstaat als er geen begroting is goedgekeurd. Bij dat laatste sluiten diensten hun deuren en gaan werknemers naar huis; bij het plafond gaat het om het niet kunnen lenen voor betalingen.

De gevolgen

Amerikaanse staatsobligaties gelden wereldwijd als de veiligste belegging die er is, en ze vormen het fundament onder rentetarieven, onderpand bij leningen en de reserves van centrale banken. Een land dat op die stukken niet op tijd betaalt, zet dat fundament in beweging, en dat werkt door in hypotheekrentes en leningen ver buiten de Verenigde Staten.

Ook zonder werkelijk in gebreke blijven heeft het gevecht een prijs. Onzekerheid rond eerdere ronden leidde tot een verlaging van de kredietbeoordeling van het land, onrust op de beurzen en een hogere rente bij het uitgeven van nieuwe leningen — kosten die de belastingbetaler draagt zonder dat er iets is opgelost.

Er wordt daarom regelmatig voorgesteld het plafond af te schaffen of het automatisch mee te laten bewegen met de goedgekeurde begroting. Dat voorstel ligt er al lang en het haalt het niet, om een begrijpelijke reden: wie in de minderheid is, wil een drukmiddel houden, en wie in de meerderheid is, weet dat hij ooit weer in de minderheid zit.