Een huidvlek: goedaardig of kwaadaardig?

Vrijwel iedereen heeft moedervlekken, en vrijwel iedereen kijkt er weleens naar met de vraag of dit er altijd zo heeft uitgezien. Die vraag is verstandiger dan hij lijkt, want bij huidkanker is vroege ontdekking het belangrijkste dat de uitkomst bepaalt. Even belangrijk is het besef dat de overgrote meerderheid van de vlekken onschuldig is.

Waar artsen naar kijken

Er bestaat een reeks eenvoudige kenmerken die als eerste sortering dient. Is de vlek asymmetrisch, dus zien de twee helften er anders uit? Is de rand onregelmatig of uitgelopen in plaats van glad? Zitten er meerdere kleuren in, van lichtbruin tot zwart of rood? Is hij groter dan een potloodgum? En het zwaarste kenmerk: verandert hij?

Dat laatste weegt het meest. Een vlek die jaren gelijk blijft, is zelden een probleem; een vlek die in maanden groeit, van vorm verandert, gaat jeuken, bloeden, korsten of niet meer geneest, verdient een afspraak, ook als hij op alle andere punten onopvallend is.

Wat gewoon is

Gewone moedervlekken zijn rond of ovaal, hebben één kleur, een scherpe rand en blijven jarenlang hetzelfde. Ze kunnen in de loop van het leven bijkomen en met de jaren juist lichter worden of verdwijnen. Ook ouderdomsvlekken, wratjes en rode puntjes op de huid horen bij normale veroudering.

Een handig hulpmiddel is het ‘vreemde eend’-principe: als één vlek er duidelijk anders uitziet dan al je andere vlekken, is dat een reden om hem te laten bekijken.

Zelf bijhouden

Bekijk je huid een paar keer per jaar systematisch, met een spiegel voor de rug en met hulp voor de hoofdhuid en de voetzolen — juist plekken die zelden zon zien, worden overgeslagen. Maak foto's van vlekken waar je twijfel over hebt, met iets ernaast als maat. Een foto van een halfjaar terug beantwoordt de vraag of iets verandert beter dan je geheugen.

Wanneer je langsgaat

Bij verandering, bij een wond die na enkele weken niet geneest, bij een vlek die opvallend afwijkt van de rest, en altijd als je zelf blijft twijfelen. De huisarts kijkt met een vergrootlamp en verwijst bij twijfel door; het onderzoek is kort en de uitkomst is in de meeste gevallen een gerust hart.

En het deel dat je zelf in de hand hebt: zonverbranding voorkomen, schaduw opzoeken op het heetst van de dag en de zonnebank laten staan. Dat verkleint de kans die dit hele onderwerp ooit relevant maakt.