Armoede in de veenkolonien (foto's plaggenhutten)
Het zwaarste werk wordt altijd het slechtst beloond een voorbeeld is de beloning en behandeling van de veenarbeider, ze kwamen van heinde en ver in de 19de eeuw naar de Gronings/Drentse veenkoloniën. Wingewesten niet in de tropen maar in het koude natte noordwesten van Europa. Turf uit de grond halen tegen zo laag mogelijke kosten. De arbeiders kwamen uit Friesland, uit het Duitse Oostfriesland en boerenarbeiders van het Groningse hoge land.
Het werk dat duizenden veenarbeiders verricht hebben onder slechte omstandigheden is nauwelijks te bevatten, afgezien van het afgraven van 1000 vierkante kilometer (100.000 hectare) hoogveen, werden er 1000 kilometer kanalen voor afwatering en turf vervoer gegraven met de schop, twee handen en een overbelaste gekromde rug.
Terwijl de vele rijken in het koloniale Nederland villa's bouwden langs de vecht als tweede huis om de zomer door te brengen als het te warm was in hun paleizen aan de Amsterdamse grachten, bouwden de emigranten in het veen met man en macht, in één nacht een plaggenhut waar ‘s ochtends de rook uit de schoorsteen kwam. want alleen onder die voorwaarde werd een plaggenhut getolereerd. Het waren tijdelijke bouwsels zoals we tegenwoordig tenten neer zetten. We kunnen de hutten nog zien in openluchtmusea, maar dat zijn keurig afgewerkte kleine huisjes, in werkelijkheid waren sommige hutten niet veel meer dan holen, je gelooft je ogen niet als je oude foto’s ziet. De dieren in de dierentuin van Emmen hadden een beter onderkomen. Deze toestand is nog maar ruim een eeuw geleden.
Terwijl Duitsers spraken van “So reich wie ein Hollander”, werkten de veenarbeiders zes dagen per week, haalden zaterdags hun loon in het café van de veenbaas, de uitbetaling duurde een halve liter jenever, gevolgd door een avond ruzie met de vrouw en een kater op zondag. kinderrijke gezinnen, waarvan het maken de enige ontspanning was. De kindersterfte was groot. Er was een gezin waarin 10 kinderen werden geboren die allemaal overleden.
De hutten zijn verdwenen, de laatste pas omstreeks 1920; hier en daar staan nog oude villa's van de vroegere veenbazen. Wel waren er in de vijftiger jaren nog veel huisjes die wat de architectuur betreft aan plaggenhutten deden denken, ze waren klein en laag met kleine ramen en bedsteden, de dakgoten zaten op ooghoogte en het erf rond het huis was onverhard.
Foto's rond 1900