Armoede op Curaçao

Wie Curaçao alleen van een cruisebezoek of een vakantie kent, ziet gekleurde gevels, stranden en een historische binnenstad op de werelderfgoedlijst. Een paar straten verderop ziet het anders uit. Armoede is op het eiland een aanzienlijk en hardnekkig probleem, en de oorzaken ervan zijn niet met toerisme op te lossen.

Waar het vandaan komt

Drie lijnen komen samen. De eerste is economisch: het eiland is klein, voert bijna alles in en heeft daardoor hoge kosten voor levensonderhoud, terwijl de lonen aan de onderkant laag zijn. Wie werkt, kan daardoor alsnog niet rondkomen.

De tweede is de afhankelijkheid van enkele sectoren. Toerisme, havenactiviteit, financiële dienstverlening en jarenlang de olieraffinage bepaalden de werkgelegenheid. Zulke sectoren zijn gevoelig voor gebeurtenissen elders — een crisis, een conflict met een buurland, het wegvallen van vluchten — en een terugval slaat direct door op wie de zwakste positie heeft.

De derde is geschiedenis. Een samenleving die uit slavernij en een kolonieverhouding is voortgekomen, kent verschillen in bezit, opleiding en netwerken die generaties meegaan. Dat verklaart waarom armoede op het eiland niet gelijk verdeeld is over wijken en bevolkingsgroepen.

Hoe het zichtbaar is

In de woningen: achterstallig onderhoud, gezinnen die bij familie inwonen, gebrek aan betaalbare huur. In het huishouden: kiezen tussen stroom, water en eten, waarbij de nutsvoorzieningen op een klein eiland duur zijn.

In de gezinssamenstelling: een groot aandeel huishoudens met één ouder, vrijwel altijd de moeder, die zonder tweede inkomen en zonder opvang alles moet combineren. En in de migratie: jongeren die voor opleiding of werk naar Nederland gaan en niet terugkomen, waardoor het eiland juist de groep verliest die het nodig heeft, terwijl ouderen achterblijven.

Op scholen is het aan concrete dingen af te lezen: kinderen zonder ontbijt, schooluitval, en taalachterstand doordat het onderwijs in een andere taal gaat dan de moedertaal die thuis wordt gesproken.

Wat eraan wordt gedaan

Aan de kant van de overheid: sociale bijstand, subsidies op nutskosten, programma's tegen schooluitval en pogingen om de economie te verbreden. Die inspanning stuit op een structureel probleem: een klein eiland met een kleine belastinggrondslag en een hoge staatsschuld heeft weinig ruimte, en afspraken met Nederland over de overheidsfinanciën beperken die ruimte verder.

Aan de kant van de samenleving gebeurt veel: kerken, buurtorganisaties, voedselinitiatieven en stichtingen die maaltijden op scholen verzorgen, huiswerkbegeleiding geven of woningen opknappen. Dat werk vangt de scherpste kanten op en is voor veel gezinnen het verschil tussen redden en niet redden.

Waarom het onderwerp aandacht verdient

Omdat Curaçao onderdeel is van hetzelfde koninkrijk en de discussie erover snel in verwijten vervalt: verwaarlozing aan de ene kant, wanbeheer aan de andere. Wie naar de cijfers over inkomens, huisvesting en onderwijs kijkt, ziet dat het probleem ouder en structureler is dan welk kabinet of welke eilandregering ook.

En omdat het eiland meer is dan een bestemming. Wie er komt, kan zonder moeite iets doen wat wel helpt: buiten de resorts eten, lokaal kopen, en zich er rekenschap van geven dat de wijk achter het strand bij hetzelfde eiland hoort.