Over winden laten: hoe het werkt

Er is weinig waarom zo veel wordt gelachen en waarover zo weinig serieus wordt uitgelegd. Winden laten is een normale lichaamsfunctie die iedereen dagelijks tientallen keren uitvoert, en wie begrijpt hoe het werkt, heeft daar praktisch iets aan: klachten zijn meestal met eenvoudige veranderingen te verminderen.

Waar het gas vandaan komt

Uit twee bronnen. De eerste is ingeslikte lucht: bij eten, drinken, praten, kauwgom, roken en het drinken van koolzuurhoudende dranken slik je lucht mee, en die bestaat vooral uit stikstof. Een deel daarvan komt omhoog als boer, een deel gaat de andere kant op.

De tweede is de gisting in de dikke darm. Wat je dunne darm niet kan opnemen — bepaalde vezels, onverteerbare koolhydraten, melksuiker bij wie daar het enzym voor mist — komt in de dikke darm bij de bacteriën terecht, en die zetten het om. Daarbij komen waterstof, kooldioxide en bij een deel van de mensen ook methaan vrij.

Die tweede bron is niet iets om te bestrijden. Het is precies wat een gezonde darmflora doet, en de voedingsmiddelen die er het meeste gas van geven — bonen, kool, uien, volkoren, vruchten — horen tot de gezondste die er zijn.

Waarom het ruikt

De grote gassen zijn geurloos. De geur komt van een zeer kleine fractie zwavelverbindingen, waarvan waterstofsulfide de bekendste is; onze neus is daarvoor uitzonderlijk gevoelig, tot in concentraties die met apparatuur nauwelijks te meten zijn.

Die zwavelverbindingen komen vooral uit eiwitrijk voedsel en uit zwavelrijke gewassen: vlees, ei, kool, broccoli, knoflook, ui. Vandaar dat een maaltijd met veel vezels wel veel gas kan geven zonder sterke geur, en een maaltijd met veel eiwit precies het omgekeerde.

Waarom het klinkt

Het geluid komt niet uit de darm maar van het trillen van de spieren van de sluitspier bij het passeren van het gas. Snelheid, hoeveelheid en spanning bepalen de toon: nauwe opening en snelle stroom geven een hoge toon, ruime opening geeft nauwelijks geluid.

Dat verklaart waarom het geen verband houdt met de geur, en waarom het met iets meer spanning of iets meer haast heel anders klinkt. Voor wie het een muzikale kant wil geven: het is dezelfde natuurkunde als bij een blaasinstrument met een dubbel riet.

Hoeveelheid verminderen

Eet en drink langzaam, met de mond dicht, zonder rietje en zonder kauwgom. Dat vermindert de ingeslikte lucht, en dat is het deel waar je het snelst iets aan verandert.

Bouw vezels geleidelijk op als je meer gaat eten. De darmflora past zich aan, maar niet in een week; wie in één keer overschakelt op volkoren en bonen, heeft het een tijd zwaar en denkt dan dat hij het niet verdraagt.

Week gedroogde bonen, giet het weekwater weg en kook ze goed door. Dat verwijdert een deel van de suikers die voor het meeste gas zorgen.

Beweeg na het eten. Een wandeling helpt de darmpassage, en gas dat doorschuift, hoopt zich niet op.

Wat nauwelijks helpt, ondanks wat er wordt verkocht: koolstoftabletten en middelen tegen een opgeblazen gevoel werken beperkt en vooral bij ingeslikte lucht. Probiotica geven bij een deel van de mensen verbetering en bij een ander deel niet; het is het waard te proberen en het is geen oplossing.

Wanneer het om aandacht vraagt

Gas is normaal; een verandering die blijft, is dat niet. Ga naar de huisarts bij toegenomen klachten samen met gewichtsverlies, bloed bij de ontlasting, aanhoudende diarree of verstopping, een veranderd ontlastingspatroon dat weken duurt, of nachtelijke pijn.

Vermoed je een intolerantie voor melksuiker of voor tarwe, laat dat dan onderzoeken in plaats van zelf hele voedselgroepen te schrappen. Bij prikkelbare darmklachten is er een dieet dat onder begeleiding van een diëtist wordt opgebouwd en dat bij veel mensen aantoonbaar helpt — maar dat als eliminatiedieet op eigen initiatief juist schade doet aan de darmflora.

En bij iemand die het gas niet kan ophouden, of juist niet kan laten: dat is een klacht over de bekkenbodem of de sluitspier, en daar is behandeling voor. Dat is geen onderwerp om je voor te schamen bij de huisarts, en het is een van de aandoeningen waarbij mensen jaren te lang wachten.