Als een nationale feestdag vooral druk en vermoeiend is

Er zijn mensen voor wie een nationale feestdag met straten vol mensen het hoogtepunt van het jaar is, en mensen voor wie het een dag is die je het best uitzit. Wie tot de tweede groep hoort, krijgt vaak te horen dat hij een zuurpruim is. Dat is niet de beste uitleg; er gebeurt namelijk iets meetbaars in een mens in een mensenmassa, en het verschilt sterk per persoon hoeveel daarvan je verdraagt.

Wat drukte met je doet

Drukte is voor je zenuwstelsel werk. Je hersenen houden voortdurend in het oog waar mensen zijn, hoe ze bewegen en waar je zelf ruimte hebt, en dat gebeurt buiten je bewustzijn om maar het kost energie. In een rustige straat is dat verwaarloosbaar; in een menigte waarin je je per stap moet aanpassen, is het onophoudelijk.

Daarbij komt geluid. Veel stemmen, muziek uit verschillende richtingen en een geluidsniveau waarop je moet praten om jezelf te horen, betekent dat je gehoor en je aandacht samen moeten werken om één gesprek uit de brij te halen. Dat is aantoonbaar vermoeiend, en het is voor mensen met gehoorverlies of met een aandachtsprobleem veel zwaarder dan voor anderen.

En er is het verlies van controle: je kunt niet gaan waar je wil, niet weg als je wil, en je weet niet hoe lang iets duurt. Dat is de factor die het onbehagen doet omslaan in spanning, want een mens verdraagt onaangename omstandigheden veel beter als hij weet dat hij eruit kan.

Bij een deel van de mensen leidt die combinatie tot werkelijke overbelasting: hoofdpijn, misselijkheid, geïrriteerdheid, en een lichaam dat in een hogere stand komt met hartslag en zweten. Dat is niet ingebeeld en het is geen karakterkwestie; het is een verschil in prikkelverwerking dat bij hoogsensitieve mensen, bij autisme, bij migraine en na een burn-out uitgesprokener is.

Waarom het toch een feest is voor veel anderen

Omdat samen ergens zijn iets doet wat je alleen niet krijgt. Onderzoek naar collectieve gebeurtenissen — optochten, concerten, wedstrijden, betogingen — laat consequent zien dat mensen na deelname een sterker gevoel van verbondenheid rapporteren, en dat het gedeeld zijn van de ervaring daar de kern van is.

En omdat een dag waarop de gewone regels even anders zijn — verkopen op de stoep, muziek op straat, iedereen in dezelfde kleur — een oude en werkzame vorm van gezamenlijkheid is. Het verklaart ook waarom zulke dagen zo moeilijk te vervangen zijn door iets kleiners.

Beide ervaringen zijn dus echt. De vergissing is te denken dat de een de ander niet begrijpt uit onwil.

Hoe je zo'n dag doorkomt

Kies je moment. De ochtend is in vrijwel elke stad rustiger dan de middag, en de rand van het gebied rustiger dan het centrum. Wie de sfeer wil zonder de massa, gaat vroeg en gaat weg voor de piek.

Spreek een uitweg af. Weet vooraf waar je uit de drukte kunt stappen — een park, een zijstraat, een café met een achterzaal — en spreek met wie je mee bent af dat je dat ook mag doen. Alleen het weten dat het kan, verlaagt de spanning al.

Neem oordopjes mee. Dempende dopjes die geluid zachter maken zonder het dof te maken, halen de scherpste kant van geluidsdrukte eraf, en ze zijn niet alleen voor kinderen.

Eet en drink op tijd, en houd het rustig met alcohol: een lage bloedsuiker, warmte en drank samen zijn de gebruikelijke oorzaak van het moment waarop het misgaat.

Plan de dag erna leeg. Wie na een overvolle dag meteen weer aan iets moet beginnen, houdt de vermoeidheid dagen vast.

En als je het gewoon niet wil

Dan is dat een geldige keuze, en er is aan zulke dagen niets verplicht. De rustige variant van dezelfde vrije dag is bovendien opmerkelijk aangenaam: de stad buiten het feestgebied is leeg, musea en bossen zijn stiller dan op een gewone zaterdag, en de treinen de dag erna zijn rustig.

Voor wie kinderen heeft die er wél in willen: een half dagje in de ochtend met een duidelijke eindtijd werkt beter dan de hele dag met de bedoeling het zo lang mogelijk uit te houden — voor het kind ook, want het merendeel van de driftmomenten op zulke dagen komt van overprikkeling en niet van teleurstelling.