Kattentaal: de lichaamstaal van je kat
Geluid is bij katten het kleinste deel van de communicatie. Onderling gebruiken ze vooral hun lichaam, en wie dat leert lezen, voorkomt de meeste misverstanden die tussen mens en kat ontstaan — te beginnen met het aaien van een kat die daar op dat moment niet om vroeg.
De staart
De staart is het duidelijkste onderdeel. Rechtop met een lichte krul aan het einde betekent een vriendelijke benadering; katten begroeten elkaar zo en ons ook. Rechtop en trillend hoort bij opwinding en verwachting, meestal rond eten of thuiskomst.
Laag gehouden en langzaam zwaaiend betekent aandacht en spanning: de kat richt zich op iets. Snel heen en weer slaan betekent irritatie, en dat is het signaal dat mensen het vaakst negeren omdat ze het met plezier van een hond verwarren.
Opgezet en dik, met een gebogen rug, hoort bij schrik en dreiging tegelijk: de kat maakt zich groter. Tussen de achterpoten geklemd betekent angst.
Oren en ogen
Oren naar voren: belangstelling. Oren zijwaarts of naar achteren gedraaid: onbehagen en oplopende spanning. Oren plat tegen de kop: dit is de laatste waarschuwing.
Bij de ogen let je op de pupil en het knipperen. Grote pupillen horen bij opwinding, angst of weinig licht; smalle spleten bij fel licht of bij gerichte spanning. Een kat die je aanstaart zonder knipperen, is niet aanhankelijk maar gespannen.
Het langzaam knipperen is het bekendste vriendelijke signaal: half gesloten ogen die traag dichtgaan en weer open. Het betekent dat de kat zich niet bedreigd voelt, en je kunt het teruggeven — langzaam knipperen naar een kat levert vaak hetzelfde antwoord op. Onderzoek naar dat gedrag laat zien dat katten er inderdaad op reageren, ook bij mensen die ze niet kennen.
De houding en de buik
Een kat die op haar zij ligt met de buik zichtbaar, is ontspannen. Dat is echter geen uitnodiging om die buik te aaien: de buik blootgeven is een teken van vertrouwen, niet een verzoek. De meeste krassen in huis komen uit deze ene vergissing.
Een kat die zich klein maakt, laag bij de grond, met ingetrokken poten, wil weg maar ziet geen route. Ruimte geven werkt dan; naar haar toe bewegen niet.
Spelen of ruzie
Bij twee katten is dit de meest gestelde vraag. Spel is stil, afwisselend en zonder ingehouden lichaam: ze wisselen van rol, de een jaagt en daarna de ander, klauwen blijven ingetrokken en tussendoor vallen pauzes.
Ruzie is luid, eenzijdig en stil van tevoren. Er wordt gegromd en geblazen, één kat probeert weg te komen en de ander blijft duwen, oren plat, en na de botsing volgt geen pauze maar vermijding. Wie dat ziet, grijpt niet met de handen in maar onderbreekt met geluid of met een handdoek of kussen ertussen.
Waarom dit belangrijk is
Bijna elk conflict tussen mens en kat komt door een gemist signaal, en de kat heeft het vrijwel altijd gegeven. Let op de volgorde: staart, oren, ogen, houding. Als drie van die vier spanning aangeven, is aaien geen goed idee, hoe graag je het ook wil.
Wie omgekeerd de vriendelijke signalen leert gebruiken — langzaam knipperen, laag blijven, je hand aanbieden en de kat laten beslissen — merkt binnen een paar weken verschil. Kattentaal is namelijk grotendeels ook in de andere richting te gebruiken.