Gratis kamperen en goedkope vakanties

Kamperen zonder camping trekt om twee redenen: het kost niets en je staat op plekken waar geen camping komt. Het kan ook een boete opleveren, want vrij kamperen is in dichtbevolkte landen aan regels gebonden. Het verschil tussen een mooie nacht en een gesprek met een boswachter zit in het kennen van die regels.

De regels in Nederland

Vrij kamperen is in Nederland in beginsel niet toegestaan: op openbare grond geldt een verbod dat in de plaatselijke verordening van de gemeente is opgenomen, en in natuurgebieden geldt bovendien het reglement van de beheerder. In de praktijk betekent dat: niet zomaar in een bos, in de duinen of aan een oever.

Wat wel kan, is het net van kleine, vaak gratis of bijna gratis overnachtingsplaatsen dat beheerders juist hiervoor hebben aangelegd. Er zijn trekkershutten en eenvoudige natuurkampeerterreinen, en er zijn de zogeheten paalkampeerplaatsen: een paal in een bos of aan de rand van een heide waar je met een kleine tent mag staan, één nacht, zonder voorzieningen. Die staan op de kaarten van de natuurbeheerders.

Verder is er overnachten op privéterrein met toestemming van de eigenaar, en dat is de eenvoudigste oplossing die mensen vergeten: een boer vragen kost een gesprek en levert meestal een weiland op.

Voor kamperen bij een boer bestaat een vergunde vorm met een beperkt aantal plaatsen, en dat is niet gratis maar wel goedkoop. Voor kamperauto's zijn er aangewezen plaatsen, soms gratis, soms met een kleine bijdrage; overnachten op een gewone parkeerplaats is geen kamperen zolang je niets uitklapt, en gemeenten verschillen daar sterk in wat ze toestaan.

Over de grens

De regels lopen sterk uiteen en dat is de belangrijkste waarschuwing van dit onderwerp. In de Scandinavische landen bestaat een algemeen recht om in de natuur te verblijven en enkele nachten te kamperen, buiten het zicht van woningen en met respect voor gewas en vee — dat is de ruimste regeling in Europa.

In Schotland geldt een vergelijkbaar recht, met plaatselijke uitzonderingen in populaire gebieden. In Duitsland, Frankrijk, België, Italië en Spanje is vrij kamperen in beginsel verboden, met verschillen per deelstaat, gemeente of natuurpark, en met een uitzondering voor een noodovernachting in het hooggebergte boven de boomgrens.

Zoek dat per bestemming op voordat je gaat, bij de nationale parkbeheerder of de gemeente. En reken erop dat juist in de mooiste gebieden het toezicht het strengst is, omdat daar de schade het grootst is.

Andere gratis en bijna gratis vormen

Netwerken waarbij kamperauto's en campers op een erf van een boer, wijnboer of ambachtelijk bedrijf mogen staan, meestal gratis in ruil voor een aankoop, tegen een jaarlijkse bijdrage voor het lidmaatschap.

Ruilen van huizen, huisoppassen voor mensen op vakantie, oppassen op dieren, en werken in ruil voor onderdak op boerderijen. Dat is geen kamperen maar het lost dezelfde vraag op.

En wandelroutes met een net van eenvoudige schuilhutten of bivakplaatsen, dat in verschillende landen bestaat en waarbij je voor weinig of niets onder dak komt.

Hoe je het netjes doet

Aankomen bij zonsondergang, vertrekken bij zonsopgang, één tent, één nacht. Geen vuur, en ook geen vuurkorf; een gasbrandertje is bijna overal het maximum en in droge perioden ook dat niet.

Niet in weiland met vee, niet op een akker, niet naast een woning, niet in een natuurreservaat met broedvogels of kwetsbare vegetatie. Ver blijven van water dat als drinkwater dient.

Alles meenemen, ook het papier. Behoeften doen op ruime afstand van water en paden, in een gaatje, en het papier in een zakje mee. Geen sporen achterlaten, dus ook geen gegraven greppel om de tent en geen afgebroken takken.

En als iemand je vraagt te vertrekken: vertrekken, vriendelijk. De ruimte om dit te doen bestaat bij de gratie van mensen die er geen last van hebben — en één achtergelaten vuilniszak is precies wat elders een verbod oplevert.