Het eindexamen heeft zijn beste tijd wel gehad

Door John George gepubliceerd op Friday 26 June 20:30

Naar aanleiding van het surveilleren bij examens was ik benieuwd naar de discussie van wel of geen eindexamens meer doen. Daarvoor heb ik op internet gezocht en vond ik een artikel uit de Trouw. In dit artikel worden zes redenen geven waarom er geen centraal schriftelijk eindexamen (cse) gedaan moet worden.

De zes redenen zijn:

  1. Eindexamens gaan ten koste van leren en onderwijs.
  2. Eindexamens meten hoogstens een klein deel van wat we willen dat ze meten.
  3. In het onderwijs is steeds meer ruimte voor maatwerk, maar niet bij de eindexamens.
  4. Het diploma verliest sowieso aan betekenis.
  5. Vlaanderen kan ook zonder.
  6. Eindexamens druisen in tegen vrijheid van onderwijs.

De redenen in dit artikel zal ik even kort toelichten en ook mijn hersenspinsels worden hierbij opgeschreven.

1. Eindexamens gaan ten koste van leren en onderwijs.

Voorstanders geven aan dat het handig is om te weten wat onze leerlingen (kinderen) leren zodat de samenleving weet waar ze aan toe zijn. Iedereen weet dat je uiteindelijk eindexamen moet doen om te slagen en verder te gaan met je leven. Ook voor vervolgopleidingen en toekomstige werkgevers is het belangrijk dat ze weten wat iemand heeft geleerd. Maar of dit echt zo is, is nog te bezien.

Veel leraren beklagen zich over de leerlingen die het gehele jaar geen donder uitvoeren maar net genoeg blokken om de eindexamens te halen. Dit o.a. ook door de veel gegeven examentrainingen. Maar is dat wat we willen? Leerlingen zitten toch niet voor niets alle jaren op school, terwijl de leraren zwoegen, om vervolgens binnen twee weken meivakantie alles naar binnen stampen waar ze de afgelopen 4, 5 of 6 jaar aan hebben gewerkt? Als dit echt zo werkt dan kunnen we net zo goed onze kinderen een spoedcursus ‘eindexamen halen’ aanbieden en bezuinigen op de salarissen van de leraren. Het is toch te gek voor woorden.

De leraren zelf besteden ontzettend veel aandacht aan het behalen van de eindexamens. Het laatste jaar is dan ook eigenlijk gericht op het eindsprintje; het behalen van je diploma. Uit eigen ervaring kan ik ook zeggen dat hier geen zak van klopt. Geef ze dan gewoon gelijk het eindexamen in hun een na laatste jaar. Dan besparen ze zichzelf ook nog eens een heel jaar van trainen voor de examens.

Door de aandacht voor de eindexamens gaat het niet meer over wat je nog moet leren. Het enige waar het om draait is dat je het doel, je eindexamen halen, ook echt gaat behalen. Rob Martens geeft dit ook aan, hij zegt dat toetsen of examens geen middelen zijn om te controleren of een leerling iets beheerst, het is een doel op zichzelf.

Ook is de vraag of de leerlingen leren omdat ze het willen of omdat ze het moeten. In onze cultuur is het namelijk zo dat je faalt als je geen diploma haalt of slechts presteert. Het draait allemaal om dat papiertje en je cijfers. Leerlingen leren niet meer om het leren. Ze zijn intern gemotiveerd, maar wel uit angst. Zou het dan niet veel mooier zijn als de leerlingen gaan leren uit liefde/interesse voor iets?

2. Eindexamens meten hoogstens een klein deel van wat we willen dat ze meten.

Eindexamens zijn slechts een klein deel van de ontwikkelingen van de leerlingen. Een leerling ontwikkelt zich namelijk ook op persoonlijke en sociaal vlak. Op dit moment wordt dit nog niet getoetst. Dit is toch eigenlijk te gek voor worden. Alleen de theoretische kennis van de leerlingen wordt getoetst. Op VMBO is het misschien een beetje anders, daar krijgen de leerlingen ook praktijkexamens. Deze praktijkexamens laten ook iets van de leerlingen zelf zien. Alleen al hoe ze met bijvoorbeeld een cavia omgaan, vertelt al iets over de leerling zelf.

Maar bij de eindexamens gaan we aan dit alles voorbij, terwijl het succes van het vervolgonderwijs en je loopbaan toch echt afhangen van de vaardigheden die niet op papier kunnen worden afgetoetst. Je kunt eigenlijk gewoon zeggen dat de eindexamens een controle voor de school zelf is. Het bepaalt of de school op het juiste niveau functioneert en de leerlingen goed onderwijs bieden.

En dan nog het feit stress. Bijna alle leerlingen zijn gestrest voor hun eindexamens. En daarvoor zijn er weer een hele lading middeltjes op de markt. Tijdens de examenperiode wordt je weer doodgegooid met reclames van kalmerende middelen. In wat voor wereld leven we dan? Dat de leerlingen zo gestrest zijn dat ze aan valeriaan moeten, dat is gewoon teveel. En denk daarbij eens aan de kans op een burn-out. Ik zie de krantenkop al voor me ’17 jaar en gesloopt’. Tijdens het surveilleren bij de examens merkte ik ook de spanning in de gymzaal. De meeste leerlingen waren gestrest of ‘enorm’ zenuwachtig. Is dit wat we willen voor onze leerlingen, voor onze kinderen? Waarom kunnen we gewoon niet de leerlingen toetsen tijdens hun middelbare schoolperiode. Kunnen we de leerlingen misschien gaan behandelen alsof ze op hun vervolgstudie zijn, waarbij je ontwikkeling moet worden bewezen door bijvoorbeeld een portfolio?

3. In het onderwijs is steeds meer ruimte voor maatwerk, maar niet bij de eindexamens.

Mark de Ruijter-Groenewold heeft het al gezegd: “Het systeem zit de leerlingen in de weg”. Want waarom moet je per se al je vakken op VMBO, of HAVO niveau doen? Is het dan niet mogelijk dat we gaan kijken naar de capaciteiten van de leerling? We moeten eigenlijk naar het Amerikaans onderwijs gaan kijken. Daar krijg je les naar je capaciteit. Ben je goed in wiskunde, dan krijg je een graadje moeilijker. Ben je goed in talen, dan doe je er gewoon nog een taal bij. Zo lastig moet het toch niet zijn om dit voor elkaar te krijgen?

Laatst had ik het er nog met mijn stagebegeleider over, het nieuwe onderwijs. Daarbij kijken we niet naar wat de leerling wil worden, maar kijken we juist naar de interesses van leerlingen (niet hoe je het wil leren, maar wat je juist wil leren). Hierdoor zal hun motivatie toenemen en zal het niet meer alleen gaan om de cijfers of niveau. Dan gaat het om de kennis die je tot je neemt, die je vervolgens weer zou kunnen vertalen naar een beroep. De persoonlijke keuze van de leerling past hier heel erg mooi bij. Hij/zij kiest wat hij wil leren. Maar helaas kan dit niet in het conservatieve onderwijs. De leerlingen moet een bepaald niveau halen, en om dat niveau te bepalen moet er een centraal schriftelijk eindexamen worden afgenomen. Waar iedereen gelijk is en hetzelfde, gekozen, niveau moet hebben. En heb je het niet dan is het jammer.

4. Het diploma verliest sowieso aan betekenis.

Een argument vóór de centrale examens is dat leerlingen, bedrijven en vervolgonderwijs ervan uit kunnen gaan dat elk behaald diploma in Nederland hetzelfde niveau is. Maar is dat echt zo belangrijk? Leerlingen gaan meestal toch verder met een vervolgstudie. En als we nu eens die niveauverschillen op vervolgstudies gaan veranderen. Wat als we ervoor zorgen dat vervolgopleidingen niet gaan kijken naar je middelbare schoolcarrière maar juist gaan kijken naar de capaciteiten van leerlingen? Zodat er geen niveauverschil meer is en iedereen onderwijs krijgt in zijn/haar interesses.

En het hoeft niet per se te gaan om de niveauverschillen. Het lijkt me veel beter als we gaan kijken naar welke vaardigheden een leerling bezit, en misschien daaruit een beroep kunnen gaan vinden (als we ervan uitgaan dat we het huidige onderwijssysteem behouden). Dat de leerling het juiste karakter en vaardigheden bezit om een bepaald beroep te gaan uitvoeren. Dat kan zelfs voor minder uitval zorgen.

Uit eigen ervaring moet ik zeggen dat ik geen eens aan mijn HBO-Rechten studie was begonnen als ik wist dat het qua karakter en vaardigheden niet bij me zou passen. Als mij van tevoren een test werd afgelegd over mijn karakter, interesses en vaardigheden dan was van tevoren al duidelijk geweest dat een kantoorbaan niets voor mij zou zijn. Een test waarbij duidelijk wordt of je een doorzetter, nauwkeurig en sociaal bent. Zaken die niet worden getest bij een centraal schriftelijk eindexamen. Zaken waarbij je dus niets aan je vmbo, havo of vwo diploma hebt.

5. Vlaanderen kan ook zonder.

Onze zuiderburen doen het totaal anders. Daar is er geen centraal schriftelijk eindexamen. Daar worden eindexamens door de leraren zelf gemaakt. Maar uiteraard zijn er daar ook eisen aan verbonden. Het Ministerie van Onderwijs in Vlaanderen stelt alleen de minimumeisen vast voor wat de leerlingen aan het eind van het voortgezet onderwijs moeten beheersen. Daarbij worden ook niveauverschillen voorkomen doordat, bij het beoordelen van een school, de onderwijsinspectie ook kijkt naar het niveau van de schoolexamens. Dit is dan toch een geweldig systeem. De leraar maakt de toetsen en het enige wat de leerlingen moeten bewijzen is dat ze bepaalde minimumeisen moeten beheersen.

De leraar kan dan de resultaten van zijn leerlingen ook nog in hun context plaatsen. De leraar heeft dus het laatste woord en kan bepalen of een leerling klaar is voor het vervolgonderwijs. De schoolexamens worden door de leraren gemaakt en uiteindelijk is er de ‘klasseraad’, de leraren van de leerling, die besluit of een leerling slaagt. Daarbij kijken ze dus of de leerling ook echt klaar is voor het vervolgonderwijs.

Ik kan er niet over uit, wat is er in onze kleine kikkerlandje gebeurd dat wij niet een dergelijk onderwijssysteem hebben. De leraar weet hoe de leerlingen zijn en wat hun capaciteiten zijn. Daarbij kijk je gelijk naar de gehele middelbare schoolperiode! En er is dan geen beslissend eindexamen, die de leerling kan verpesten, waardoor hij uiteindelijk toch zakt.

6. Eindexamens druisen in tegen vrijheid van onderwijs.

Aangezien we in ons kikkerlandje de vrijheid van onderwijs hebben is het apart dat we een landelijk, uniform examen hebben. Als je de vrijheid van onderwijs heel letterlijk zou nemen dan zou elke school zelf mogen bepalen hoe ze haar leerlingen laat slagen. Uiteraard moeten er wel eisen zijn waaraan elke leerling moet voldoen en die moeten dan ook zeker worden opgesteld. Maar zou het niet een stuk slimmer en gemakkelijker zijn als de school, zelf de manier van toetsing mag bepalen, en leerlingen de kennis en vaardigheden meegeven die ze voor hun vervolgopleiding moeten bezitten?

Mijn visie

Zelf denk ik dat we het schriftelijk examen moeten behouden. Daar kunnen we in onze kenniseconomie niet aan ontsnappen. Maar haal het woord centraal voor de examens weg. Geef de leerlingen de kans en de mogelijkheid om hun vaardigheden te ontwikkelen. Help ze daarbij in hun persoonlijke en sociale ontwikkeling. Ga alsjeblieft kijken naar de capaciteiten van de leerlingen en naar wat ze graag willen leren.

Ons onderwijssysteem is aan vernieuwing toe. Het onderwijssysteem in Vlaanderen spreekt me zelf enorm aan. Minimale eisen waaraan de leerlingen moeten voldoen en vervolgens gaat de leraar (leraren) zelf een manier bedenken om aan de eisen, van het Ministerie van Onderwijs, te voldoen. Maak ook ruimte voor leerlingen die beter kunnen/willen. Geef die leerlingen een kans en help ze om te ontwikkelen wat ze kunnen/willen ontwikkelen. Maar gebruik van de vakken en het niveauverschil erin. Als een leerling voor wiskunde vwo niveau heeft en voor Engels een vmbo niveau, straf die leerling dan niet door hem een vmbo diploma te geven.

Zelf denk ik dat de vervolgopleidingen ook eens moeten gaan kijken naar hun toelatingseisen. Schrap de toelatingseisen zoals vmbo, mbo, havo en vwo. Schrijf je toelatingseisen anders. Als je voor een bepaalde opleiding bijvoorbeeld wiskunde vwo nodig heb, zet dat er dan in, in plaats van vwo diploma. De leerling heeft dan een duidelijker overzicht en het is voor hem/haar ook meteen overzichtelijker. Dan maakt het verder ook niet uit als hij bijvoorbeeld Engels op vmbo niveau heeft gedaan. Niet alles hoeft dan op vwo niveau te zijn, en dan kan de leerling er toch voor kiezen om de vervolgopleiding te gaan doen.

Misschien is het zelfs een idee om certificaten per vak te gaan geven. Op deze manier ontstaat er een duidelijk overzicht over de verschillende vakken en het niveau. Dit kan dan gebruikt worden om een ‘diploma’ te behalen. Dit fenomeen heet meervoudige differentiatie. Laat de leerling op niveau doen, wat hij op niveau kan en ontneem hen niet de kans om ook een mbo, hbo of vo studie te doen. Geef ze een kans tot een hogere opleiding, ook al hebben ze bij andere vakken een ander niveau.

Als ik naar mezelf kijk, dan weet ik dat ook ik gestopt ben met vwo, vooral vanwege het vak Frans. Als ik dit vak bijvoorbeeld op havo of vmbo had kunnen doen, dan had ik de andere vakken bijvoorbeeld wel kunnen afsluiten op vwo niveau. Het is dan toch bizar dat je vanwege één ‘slecht’ vak je gehele vwo moet stopzetten, en havo moet gaan doen?

Stap over naar Oxxio

Help deze website en onze schrijvers, stap over naar Oxxio als energieleverancier.

Reacties (0) 

Voordat je kunt reageren moet je aangemeld zijn. Login of maak een gratis account aan.