De wetenschap achter keuzes

Door Thuisinonderwijs gepubliceerd op Monday 18 May 10:30

Tijdens het college van de museum Jeugduniversiteit in Museum Boerhave stond de vraag centraal: “Hoe voorspel je wat iemand gaat kiezen?”. Het college werd gegeven door prof.dr.ir. Caspar Chorus, overduidelijk een man met liefde voor zijn vak. Die allerlei keuzes had moeten maken over hoe hij een college inricht voor een groep kinderen. Net zoals al die kinderen de keuze hadden moeten maken om dit college te volgen en zich door een overvol Leiden naar het museum te begeven. Die dag een weg vol hindernissen, omdat de marathon van Leiden plaatsvond en vele straten en wegen waren afgezet voor dit evenement.

Hij begon zijn praatje met uit te leggen wat zijn hoogleraarschap aan de Technische Universiteit van Delft nu precies inhoudt. De wetenschap achter keuzes dus. Hij geeft aan dat een file het gevolg is van keuzes die mensen maken, dat de beurskoersen het gevolg zijn van keuzes die mensen maken en dat onze aanwezigheid bij het college het gevolg is van een keuze die we maakten. Dat het hele leven samenhangt van keuzes die we maken.

77fc125495f9163c71cb40c5d7447a14_medium.

Er zijn meerdere wetenschappelijk disciplines die zich met keuzes bezighouden. Zo vraagt de psycholoog zich af wat mensen beweegt ergens voor te kiezen, de econoom wil graag weten wat mensen kiezen en de neuroloog wil graag weten hoe die keuzes in de hersenen tot stand worden gebracht. Op de vraag welke wetenschappers zich nog meer met keuzes bezighouden werd de filosoof genoemd en, ook voor de professor verrassend, mensen in het onderwijs, want iemand van CITO moest daar ook over nadenken bij het samenstellen van de meerkeuze toetsvragen. Zelf bedacht ik dat ook de ethici tot die groep behoren.

De professor zelf ontwikkelt samen met wiskundigen formules om die keuzes voorspelbaar te maken. Gelukkig is hij heel duidelijk en stellig richting de kinderen door te stellen, dat ze nooit een wetenschapper mogen vertrouwen die claimt iets zeker te weten als het gaat om keuzes van individuele mensen. Iedereen is uniek en zijn of haar keuzes dus ook. Maar hij kan wel berekenen wat de meest waarschijnlijke keuze van iemand zal zijn.  

Dan legt hij uit dat om voorspellingen te doen er veel gerekend moet worden. En dat dit gebeurd met ingewikkelde formules. Hij legt globaal uit hoe zo’n formule in elkaar zit. Wanneer je keuzes maakt geef je de diverse opties die er zijn eerst een rapportcijfer. Dan bepaal je de verschillende factoren die van invloed zijn op de keuze. Vervolgens het belang dat men aan die factoren hecht en stopt die samen met een variabele voor het gegeven dat de uitkomst onzeker is in een wiskundige formule.

Dan gaan we zelf aan de slag. We gaan keuzes bestuderen rondom vakantiebestemmingen. Hoeveel extra reistijd willen kinderen maken voor de aanwezigheid van een zwembad op de vakantie? Hoeveel extra uren reistijd hebben ze ervoor over om veel andere kinderen ter beschikking te hebben? Hoeveel extra uren reistijd hebben ze ervoor over om elke dag zon te hebben?

Eerst worden de aanwezigen geteld. Daarna krijgen we steeds een voorstel voor een vakantie en mogen we opstaan als we wel mee willen en blijven zitten als we niet mee willen op die vakantie. De personen die gaan staan worden per vakantie ook geteld. Die gegevens worden dan ingevoerd in de computer waarna duidelijk wordt wat de zaal ‘gemiddeld’ besluit als het op de onderzoeksvragen aankomt.

Tycho merkt op dat de prof. steeds stelt dat geen regen mooi weer inhoudt, maar dat dit niet klopt, want hij vindt regen mooi weer en heel de dag zon en 25 graden, veel te warm om iets te ondernemen dus écht géén mooi weer. Ook merk je dat de prof. denkt dat veel kinderen leuk is, maar ook daar denkt hij duidelijk anders over, liever geen of heel weinig andere kinderen. Aan het eind als de prof. zijn berekeningen maakt op de computer mogen ze aangeven hoeveel uren omrijden ze over hebben voor elke dag zon en de aanwezigheid van veel andere kinderen en de aanwezigheid van een zwembad. Ook wil hij graag nog weten welke vragen hij niet gesteld heeft die wel belangrijk zijn voor de vakantiekeuze. Voor Tycho kwam dit neer op: zijn er goede klimbomen? Is er veel natuur? Zijn de steden ver weg? Is er een meer om in te zwemmen? Mag ik vissen? Mag je een kampvuur maken? Mag ik wild kamperen? Zo niet, dan graag een kleine camping. Kan ik er krabben vangen? Kan ik eten vinden in de natuur? Kan ik varen? Of te wel… mag ik lekker helemaal back to basics?

707c0b4dd51b64e9b67d43a55c5f9977_medium.

De conclusie is dat voor het zwembad niet zoveel omgereden hoeft te worden, dat voor elke dag zon ongeveer 2 uur extra reistijd over is en voor de prof. heel verrassend dat de kinderen tien uur omrijden over hebben voor een vakantie zónder andere kinderen.

Dit alles kan Tycho mij dus allemaal terug vertellen ’s avonds bij het naar bed brengen. Maar dat hing samen met een aantal keuzes die ík maakte die dag.

De eerste betrof, wel of niet te komen. Tycho was moe door een onrustige nacht en had overduidelijk een vol hoofd, waarbij overprikkeling snel bereikt wordt. De collegezaal bij Boerhave is groot en er zijn meer dan 100 aanwezigen. Echter de colleges vormen een belangrijk onderdeel van zijn ontwikkeling en blijken daar keer op keer zuurstof voor te leveren. Dus besloten toch te gaan en te oefenen in het aangaan van dit soort uitdagingen en een dergelijke omgeving niet te mijden, maar om ermee om te leren gaan.  

Bij het afstempelen werd aangegeven dat hij pen en papier nodig zou hebben voor een opdracht tijdens het college. Oei… hij wil direct afhaken, hij wil een hoorcollege, geen doe-college. Hij is erg onzeker en perfectionistisch en heeft de ervaring dat hij uitgelachen wordt als hij functioneert op zijn vaardigheidsniveau, omdat dit niet strookt met de verwachtingen van de omgeving op basis van zijn kennisniveau. Hij blokkeert en schiet in de ‘vlucht’-modus. Moet ik daar gehoor aan geven of niet? Een keuze dient zich aan. Ik kies ervoor hem bij te staan en zelf het college mee te volgen om dit probleem samen te tackelen en aan te gaan. De ‘vlucht’-modus is daarmee niet verdwenen, maar beperkt zich tot hangerig gedrag. Voor omstanders ongetwijfeld gedrag dat eruit ziet als een kind dat helemaal geen behoefte heeft een dergelijk college te volgen, met een moeder die zo graag wil dat haar kind slim en intelligent is. Weten zij veel.

We nemen plaats op de achterste rij, wederom ingegeven door allerlei keuzes. Hij wil zo ver mogelijk van de andere kinderen en daarbij behorende prikkels verwijderd zijn. Ik weet hoe overprikkeling zich bij hem uit (veel gewiebel en gefriemel, hangen en dweilen en een beetje zeuren) en vind dit ook wel zo vriendelijk richting die andere kinderen. Een weloverwogen keuze dus.

De prof. maakte ook een keuze die van invloed bleek op de ervaringen van mijn zoon. Alle kinderen zijn voorzien van een blaadje en een pen het college ingestuurd. Daarmee wordt lustig heen en weer gewapperd en geklikt, een keuze van die kinderen. De zaal heeft bovendien een niet optimale akoestiek en galmt enigszins, onder invloed van bouwtechnische- en inrichtingskeuzes. Allemaal zaken die doorwerken op het reeds overprikkelde systeem van Tycho. Hij heeft duidelijk moeite zich staande te houden, maar ik merk aan de opmerkingen die hij plaatst dat hij wel degelijk luistert en interesse heeft in hetgeen de prof. vertelt. Ik maak dus de keuze zijn vluchtgedrag en vraag wanneer het college nu eindelijk afgelopen is te negeren en zijn gedrag zo goed als ik kan in goede banen te leiden voor de mensen om ons heen. Ik neem hem op schoot en blijf in gesprek over wat er verteld wordt, zodat hij erbij kan blijven. We worstelen ons door het college heen. Het kost ons beide heel wat energie. Maar ik ben trots op hem dat hij heeft doorgezet en niet de achteruitgang nam, die op twee passen lopen van onze stoel was. En sta zelf verstelt over de opmerkingen die hij maakt naar aanleiding van het college. “Mam, als je wilt weten of zon of geen zon van invloed is op de vakantiekeuze is het toch raar als je stelt dat altijd zon mooi weer is?” Daar heeft hij toch écht een punt te pakken. En “Mam, elke dag regen of elke dag zon, dat kan toch helemaal niet? Het is toch nooit wekenlang, de hele dag aan het regenen?”. “En dat zwembad is dat dan een binnen- of een buitenbad?” Goede vragen, die een kritische geest verraden en die van een lerende geest getuigen.

Dat maakte een keuze van een andere ouder helemaal aan het eind van het college dan ook behoorlijk pijnlijk. Het voelde als een mes tussen mijn ribben en de zoveelste aanval op mijn zoon om zichzelf te kunnen en mogen zijn. Een kind met een scheve ontwikkeling, te sterke zintuigelijke waarnemingen en te sterk afwijkend van de norm en het gemiddelde. Een kind waar men geen rekening mee kan houden, omdat hij nu eenmaal de uitzondering is. Een kind dat daarmee om moet leren gaan, maar dat daarin veel weerstand treft, wat hij vervolgens ook een plek moet geven. Een kind dat ieder moment vecht voor zijn bestaansrecht. Dat kind leverde hier een topprestatie die aan het eind werd samengevat met de woorden die op 5 cm afstand mijn gezicht in werden gesist: “Bedankt dat mijn dochter drie kwartier van het uur naar uw zoon heeft mogen luisteren.” Een keuze van de beste man. Hij had ook een andere keuze kunnen maken, door na 5 minuten met zijn dochter op te staan en een paar rijen naar voren te schuiven, ver weg van ons. Er waren meer dan genoeg plaatsen vrij.

Ik hoop dat hij dit blog onder ogen krijgt en ook leest en dat hij zijn keuze nog eens onder de loep wil nemen. Want ondanks dat mijn zoon veel heeft geleerd van dit college, veel meer dan de inhoud van het college zelf, kreeg mijn zoon hier voor de zoveelste keer de les: Als je afwijkt, hebben mensen een probleem met jou. Let wel, op één punt wijkt mijn zoon niet af van andere kinderen en mensen. Negatieve ervaringen komen veel dieper binnen dan positieve en die ene opmerking, die ene keuze, van die ene man, overschaduwde de hele prestatie die mijn zoon die ochtend neerzette. Maar… wist die man veel.  

eef03130200ea38a8a019a55e89b463c_medium.

Reacties (0) 

Voordat je kunt reageren moet je aangemeld zijn. Login of maak een gratis account aan.