Staat de aard van de mens in de weg van zijn evolutie?

Door Victor Brenntice gepubliceerd op Sunday 21 September 18:41

We bevinden ons in een uitermate tumultueuze tijd. Een tweede koude oorlog is uitgebroken, IS is uit op wereldverovering en het geweld tussen Israël en de Palestijnen is in alle hevigheid opgelaaid. Alle technologische en wetenschappelijke ontwikkelingen ten spijt, lijkt het alsof de evolutie van de mens in zekere zin tot stilstand is gekomen. Zou dat aan onze aard kunnen liggen?

Natuurlijke instincten
Eigenlijk kan men niet spreken over mensen en dieren. De mens ís namelijk een dier. We onderscheiden ons middels een superieure intelligentie van andere dieren, hetgeen onze overleving op deze planeet mogelijk maakt. Immers, als we aangewezen zouden zijn op onze fysieke vermogens, dan zouden we al lang en breed zijn uitgestorven. Niettemin is er een tijd geweest waarin het dagelijks leven van de mens puur en alleen in het teken stond van overleving en voortplanting. We waren aangewezen op de jacht, net als menig ander dier. Oftewel, aangewezen op geweld opdat onze overleving gewaarborgd was.

Veel dieren zijn territoriaal ingesteld. Ze zoeken een bepaald gebied uit, markeren het op hun eigen manier en vallen alles en iedereen aan dat de moed heeft om voet te zetten in hun territorium. Daarbij is het recht van de sterkste het enige recht dat aanvaller en verdediger hebben. Gevechten van leven op dood zijn dan ook aan de orde van de dag. Het woord ‘vrede’ heeft in de wereld van deze dieren geen enkel bestaansrecht.

Ambities van de mens
In de loop der tijd is de mens de ambitie gaan koesteren om in vrede te leven. Dat is een ontwikkeling die mede dankzij de gestage veranderingen in onze leefomstandigheden plaats heeft kunnen vinden. We zijn immers niet langer meer afhankelijk van de jacht om onszelf te kunnen voeden. Daarvoor bezoeken we vandaag de dag een supermarkt. Daarnaast zijn we zover gekomen dat we een wereldkaart hebben met internationaal erkende grenzen. Oftewel, het territorium van de volkeren die onze wereld kent is afgebakend en staat in veel gevallen niet ter discussie.

De woorden ‘in veel gevallen’ heb ik opzettelijk gebruikt, omdat dit lang niet voor alle gevallen opgaat. Integendeel zelfs. Hier en daar claimen landen namelijk grondgebied dat hen niet door de internationale gemeenschap wordt toegekend. De Krim is daar een goed, actueel voorbeeld van. Het is daar in dergelijke gevallen waar de schoen wringt, waar de oeroude en bijna slapende instincten van de mens plotsklaps weer eens luidkeels van zich laten horen. De een wil immers zijn territorium behouden, terwijl de ander het voor eigen gebruik in wil pikken. Verdomme. Zijn we toch niet zo ver als dat we dachten. Eens te meer zijn macht en bezit, die niet los van elkaar kunnen worden gezien, erin geslaagd om ons te verleiden.

Macht is bezit en bezit is macht

Macht is eigenlijk niets meer dan controle over iets of iemand. Passen we die controle toe op de mensheid, dan komt dat tot uiting middels het ter beschikking hebben van geld en bepaalde grondstoffen (iets dat in principe van groot belang is om te kunnen overleven), de mogelijkheid om een gebied te cultiveren en de gelegenheid om er een beleid te voeren dat naar eigen wens kan worden opgesteld. Om macht te kunnen hebben en behouden, zul je dus eerst de beschikking moeten hebben over de middelen die je daartoe in staat stellen. Macht en bezit kunnen dan ook praktisch niet los van elkaar worden gezien. Macht is bezit en bezit is macht.

Om dat laatste te bewijzen, wil ik gebruik maken van enkele (dood)eenvoudige voorbeelden. Alles dat je koopt, stelt je in staat om er ‘macht’ over uit te oefenen. Koop ik een stoel, dan kan ik op ieder willekeurig moment besluiten om erop te gaan zitten of niet. Maar ik kan er ook voor kiezen om, als de kleur ervan me niet aanstaat, de stoel te schilderen. Of bij het grofvuil neer te zetten als de kwaliteit onvoldoende is. Koop ik een auto, dan stelt dat mij in staat om me van A naar B te verplaatsen of niet. Of om er al dan niet een luchtverfrisser in te hangen.

Misschien wel het beste voorbeeld wordt door geld gevormd. Geld brengt je immers in staat om dingen te kopen. Hoe meer je ervan hebt, des te meer je kunt kopen, des te meer ‘macht’ je uit kunt oefenen. Heb je weinig geld, dan zal je invloedssfeer vooral beperkt blijven tot je eigen leven. Heb je echter een bankrekening die zowat bezwijkt onder de getallen, dan kun je er bijvoorbeeld voor kiezen om een eigen bedrijf op te richten, waarmee de levens van andere mensen worden beïnvloed doordat je ze in dienst neemt. Indien je nog veel meer geld hebt, dan heb je zelfs de mogelijkheid om de politiek tot op zekere hoogte middels lobbyisten naar je hand te zetten.  

Herleiding op de dierenwereld
Ieder wezen op Aarde streeft ernaar om de eigen leefomstandigheden te optimaliseren. Dat geldt dus voor zowel dieren als mensen. Dieren doen dat door een geschikte plaats uit te zoeken waar ze een gezin kunnen stichten en waar veel voedsel kan worden gevonden opdat hun overleving gewaarborgd is. Oftewel, ze claimen de macht over een stuk grond om daar vervolgens bezittingen in de vorm van voedsel te oogsten. Daarbij zullen ze hun grondgebied tegen iedere belegeraar met hand en tand verdedigen, net als mensen zouden doen wanneer hun land door een vijandelijk leger wordt binnengevallen.

Slotwoord
Door de eeuwen heen heeft de mensheid grote sprongen voorwaarts gemaakt. Zo drukken we een paar knopjes in op onze telefoon waarna we enkele seconden later met iemand kunnen praten die duizenden kilometers bij ons vandaan is. Willen we iemand bezoeken die ver bij ons vandaan woont, dan stappen we op het vliegtuig. Zijn we ziek, dan gaan we naar de dokter en krijgen we door onze soortgenoten ontwikkelde medicijnen voorgeschreven. En toch... Toch blijft dat oerinstinct dat we hebben smeulen op de achtergrond, als een roofdier dat in de schaduw lurkt, klaar om genadeloos hard toe te slaan op het moment dat dat nodig is. We willen best vrede, maar zijn altijd tot oorlog bereid, zowel wanneer we de conclusie trekken dat we in gevaar zijn, als in situaties waarin we over de rug van een ander zelf beter kunnen worden.

Wat die oerinstincten betreft, lopen we nog lang niet voor op de dierenwereld. Toegegeven, er zijn mensen die zich nooit door hun oerinstincten zullen laten leiden als dat voorkomen kan worden. Dergelijke mensen doen pas een beroep op hun oerinstincten als het echt niet anders kan en dan nog gaat het niet van harte. Toch kunnen zelfs zij onmogelijk volledig afstand nemen van hun oerinstincten, omdat ze zichzelf in dat geval volledig zouden ontwapenen en dientengevolge een gemakkelijke prooi zullen vormen voor agressors. Macht en bezit zijn nou eenmaal ook voor defensieve doeleinden nodig. Ergens zit de mensheid dan ook in een vicieuze cirkel waaruit geen ontsnapping mogelijk is...

“Het is pijnlijk te moeten constateren dat zij die in vrede wensen te leven, oorlog niet dienen te schuwen.”

- Victor Brenntice - 

Bron
Afbeeldingen van Google

Stap over naar Oxxio

Help deze website en onze schrijvers, stap over naar Oxxio als energieleverancier.

Reacties (16) 

Voordat je kunt reageren moet je aangemeld zijn. Login of maak een gratis account aan.
Een mooi artikel waar ik nu pas de tijd voor heb genomen. Ook alle reacties hieronder vind ik bijzonder, indrukwekkend en leerzaam.
Ik ben in die zin heel eenvoudig en heb niet al die kennis. Wel herken ik mij in de laatste groep mensen die jij noemt.
Een prachtig artikel......en je hebt gelijk. De mens volgt zijn oerinstinct. Ook al wil de mens dit niet toegeven.
Een goed artikel Victor.
Ik ben het tot op zekere hoogte eens met wat je stelt, maar ben het daarbij eveneens voor een groot deel eens met de commentaren van Gildor, Spookdiertje en Thalmaray.

Wat ik echter mis in alle betogen is het aspect van spirituele evolutie. Het spirituele aspect is van niet-fysieke aard (incarnerend bewustzijn) en mag gezien worden als de essentie van de mens. Als dit aspect niet wordt meegenomen in de overwegingen, dan is de verleiding inderdaad groot om te voorspellen dat de mensheid hopeloos verloren is, dat zijn aard gewelddadig en egoistisch is en dat deze dus zijn evolutie in de weg staat. In zoverre ga ik dus met je mee.

Bijvoorbeeld, een wereldwijde oorlog met de nodige atoombommen in combinatie met wat natuurrampen van een ongekende magnitude en de biologische evolutie stort in. Totale vernietiging van de mensheid of waarschijnlijker zullen er overlevenden zijn die een ander pad in slaan. Technologisch en wetenschappelijk dan natuurlijk ook een enorme terugval, wellicht naar het stenen tijdperk zoals ergens opgemerkt. De cultu(u)r(en) zijn dan ook gelijk verdwenen, eventuele overlevenden starten dan met een nieuwe cultuur.

Maar we hebben nog de raadsels van onder andere de piramiden. Die worden (nog steeds) aan de oude Egyptenaren toegeschreven door de geleerde heren in de Egyptologie. Ze denken zich suf hoe die oude Egyptenaren dat met uiteraard primitieve methoden voor elkaar hebben gekregen. Het idee van een totale vernietiging van een nog oudere cultuur komt niet in ze op.

Vergelijk de laaste twee alinea's hierboven.

Verder blijft het een moeilijk discussiepunt, het verschil tussen 'de mens(heid)' en 'de (individuele) mens'; alleen de laatste kan spiritueel zijn (spiritualiteit in de praktijk brengen) en in vrede leven.
Goed artikel voor deze tijd waarin we leven!
Duim
Ik lees je graag :)

Top artikel!
Ja en vooral nee. Dat is mijn antwoord op de vraag in je titel en op een aantal beweringen die je doet.

Als je kijkt naar biologische evolutie, dan mag je stellen dat een gemiddelde diersoort het als unieke soort ongeveer 5 miljoen jaar uithoudt. De mens zoals wij zijn, onze unieke soort, bestaat nog geen 200.000 jaar; we zitten dus op 1/25e deel van onze normale levensgeschiedenis. Als soort staan we inderdaad nog in de kinderschoenen.

Biologische evolutie is puur opportunistisch; er zit geen richting in. Elke soort gaat uit van zijn genetisch repertoire op het moment dat veranderende omstandigheden daartoe dwingen. De keuze is dan tussen Aanpassen, Wegwezen of Uitsterven. Ergens in onze voorgeschiedenis was het voordelig om rechtop te gaan lopen; onze lichamen zijn daar nog niet volledig op aangepast, maar zoals we nu zijn, het werkt naar behoren en dat is blijkbaar genoeg. Het werkt niet optimaal, maar het werkt. Later was het de combinatie van een sterke ontwikkeling van onze frontale lobben en onze handen met opponeerbare duim die echt wezenlijk verschil maakte. Die combinatie maakt ons uniek mens. Daardoor konden we talen ontwikkelen en bleken wij ineens de enige diersoort in de wereldgeschiedenis te zijn die het verschil kan zien tussen hoe een situatie is en hoe het zou kunnen zijn. Plus de wil en de mogelijkheden om daar ook zelf iets aan te veranderen. In feite, voor de religieuzen onder ons, is dat in mijn ogen wat "geschapen naar Gods evenbeeld" betekent.
Als jager-verzamelaars zijn we meer dan 150.000 jaar zeer succesvol gebleken. Het feit dat we in die staat vrijwel alle werelddelen hebben kunnen bevolken is bewijs genoeg. Je opmerking dat we al lang uitgestorven zouden zijn als we alleen afhankelijk waren van onze fysieke vermogens, klopt dus niet helemaal. Onze geestelijke vermogens hebben een belangrijke rol gespeeld, maar nog maar in beperkte mate.

Alles veranderde door de ontwikkeling van de landbouw. Dat is echt het cruciale omslagpunt geweest en eigenlijk nog maar heel kort geleden. Vooral vanaf dat punt is onze memetische evolutie, onze culturele evolutie begonnen. Memetische evolutie gaat vele malen sneller dan biologische evolutie en volgt ook aanvullende wetmatigheden. Vergeleken met memetische evolutie is onze mogelijke biologische evolutie irrelevant geworden.
In bijzonder korte tijd hebben we ons als soort kunnen ontworstelen aan een primitief maar o zo logisch magisch wereldbeeld. Natuurlijk ging dit niet zonder slag of stoot en ook nu nog zijn er sterke tegenbewegingen. Uiteindelijk zullen die het afleggen tegen de mogelijkheden en vooral het aantoonbare succes van hun alternatief.

Maar daarmee zijn we er nog lang niet. In ons diepste wezen zijn we inderdaad nog die diersoort die net als elke sociale omnivoor/carnivoor onderscheid maakt tussen de eigen groep en "die anderen" en het eigen areaal tot de dood wil verdedigen. Maar juist door onze memetische evolutie en groei zal dat uiteindelijk niet een wet van Meden en Perzen zijn, maar gewoon een van de (hele sterke!) gedragsalternatieven.

Wat we nu als soort nodig hebben is een moreel verantwoordelijkheidsbesef dat hoort bij de immense macht die we hebben verkregen. Dat besef is vaak in strijd met onze innerlijke drijfveren, die nog erg dierlijk kunnen zijn. Vandaag las ik dat op grond van nieuwe analyses er waarschijnlijk 12 miljard mensen op Aarde leven in het jaar 2100. Een vertienvoudiging in 250 jaar tijd. Dat is compleet onverantwoordelijk, de Aarde kan dit niet dragen, zeker niet als al die 12 miljard zielen een westerse levensstandaard willen hebben. Op financieel gebied zijn we zo verantwoordelijk (ok, hier is aardig wat discussie over mogelijk!) om onze schulden niet op de schouders van onze nakomelingen te willen laten rusten; op ecologisch gebied hebben we de eerste stappen nog niet eens gezet. Als dat besef er niet deze eeuw komt, dan beantwoord ik de vraag uit je titel met Ja. Maar dan weet ik ook dat we die 5 miljoen jaar bij lange na niet gaan halen.
Als mens blijf ik hopen op een zonnige toekomst omdat ik er van overtuigd ben dat we ons ware potentieel bij lange na niet kennen.
Goed gebruld, leeuw Gildor. Jij haalt Dawkins erbij en zet de memetische.evolutie naast de biologische van Darwin. Daarmee kun je inderdaad de enorme voorsprong die de soort homo sapiens op de rest van de dierenwereld verkregen heeft op logische wijze verklaren (dat even afgezien van de haast memetisch te noemende kennisoverdracht bij sommige insecten, zoals termieten). Die schijnen ook zoiets als een collectief geheugen te hebben dat ze via hun genen doorgeven.

Maar er zit een addertje onder het gras.
De mensheid heeft inderdaad in de laatste 200-300 jaar een enorme sprong gemaakt. Of dat een sprong vooruit of opzij of zelfs omhoog geweest is moet de geschiedenis later maar bepalen.
De techniek en de wetenschap in het algemeen wijzen op een nieuwe mens die in staat is om het lot van de soort te sturen en te bepalen. Maar daarnaast is er ook sprake van de emancipatie van ongekend grote massa's mensen.
Hoe verder de techniek en de wetenschap zich ontwikkelen hoe meer de vooruitgang in handen van een steeds kleinere elite zal komen te liggen. De enorme aantallen mensen (12 miljard?) zullen dat nooit bij kunnen benen. In tegendeel: die zullen steeds afhankelijker worden van wat een kleine groep voor hen bedenkt en beschikbaar maakt. Ik heb nu al het idee dat de mensheid dommer wordt - door al die gemakken waarvan ze voorzien worden. Die willen eten, consumeren, communiceren en in een veilige omgeving en een aangepaste temperatuur wonen, uiteraard met medische verzorging en, last but not least, vermaak. Oh ja, en vermenigvuldigen willen ze zich natuurlijk ook.

Je zult zien dat in de niet al te verre toekomst de memetische overdracht over de gehele breedte afbreekt, De stand van de techniek en de kennis hoe daarmee om te gaan is bij de grote massa niet meer aanwezig, Die kennen een I-pad slechts als consument, maar niet als ontwerper. De meeste mensen hebben geen idee meer hoe een computer werkt, ook al zitten ze elke dag een toetsenbord te mishandelen. Kijk maar naar de opeenvolgende windows-versies: ze worden steeds simpeler te bedienen en steeds moeilijker om in het gareel te krijgen als je iets wilt aanpassen. De ingewanden van Window 8 zijn voor veruit de meeste gebruikers een gesloten boek. Deze massa's die geen deel hebben aan de ontwikkeling van de technische mogelijkheden zullen ook de 'memen' niet meer doorgeven.
Twee mogelijkheden:
Óf ze zijn straks helemaal afhankelijk van de kleine groep die het bij heeft kunnen benen en die ze dan, goedschiks of kwaadschiks, alle kanten op kan sturen, óf ze gaan het op de verkeerde manier gebruiken. Dat laatste lijkt mij waarschijnlijker trouwens: een egoïstische menigte van 12 miljard mensen die de techniek zullen gaan gebruiken om er individueel beter van te worden. Je gelooft toch zelf niet dat de menselijke ethiek gelijke tred houdt met de technische vooruitgang? Nee, de reptielhersenen zitten er nog steeds.
Naast 'Soylent Green' beveel ik tegenwoordig ook 'Idiocracy' aan als leerstof voor onverbeterlijke idealisten die denken dat de vooruitgang van 'de mens' vrijwel onbeperkt is en dat die het leven voor allen beter en aangenamer zal maken.

Als wij tijd van leven hadden (nog zo'n 200 jaar) dan zou ik haast met je willen wedden dat er dan geen spaan van onze cultuur meer overeind gebleven is.
Misschien struinen onze nakomelingen dan wel weer met vuistbijlen door een woestenij en zijn ze blij als er nog ergens een paddestoel groeit.
Welterusten.
P.S, Victor en jij hebben allebei een punt. Victor voor het geheel en jij voor een select groepje. Ik denk zelf haast dat Darwin het uiteindelijk wint van Dawkins.
De laatste 10 jaren heb ik altijd al gezegd dat blij bent dat ik nu vandaag de dag leeft en niet over 100 jaren.
Windows 8 heb ik direct de nek omgedraaid toen ik 1 jaar geleden een nieuwe kocht. Het grootste merendeel van de wereldbevolking draait met Wind. 7 en Wind. 8 is niet zo gewillig volgens de berichten.
ik vrees dat die tijd nog door ons beleefd gaat worden.. tenzij we als mensheid idd de ogen openen
prachtig artikel