Recensie boek: De Prins door Niccolò Machiavelli

Door Victor Brenntice gepubliceerd op Thursday 18 September 17:21

Niccolò Machiavelli is, in ieder geval naar mijn mening, een van de grootste politiek-filosofen die ooit onze planeet heeft bewandeld. Gezien mijn interesse in politiek stond al geruime tijd op mijn planning, maar nu is het er dan eindelijk van gekomen: ik heb De Prins gelezen, dat door velen als zijn belangrijkste werk wordt beschouwd.

Voorwoord
Wie als ‘machiavellistisch’ wordt bestempeld, hoeft daar in de ogen van velen niet trots op te zijn. Dat komt doordat het gedachtengoed van de Italiaanse politiek-filosoof zonder meer als omstreden kan worden beschouwd en wordt geassocieerd met wreedheid in het kader van ‘het doel heiligt de middelen’. Dat klopt, maar dan alleen tot op zekere hoogte. Wie De Prins namelijk leest, zal waarschijnlijk, net als ik heb gedaan, de conclusie trekken dat het boek niet zozeer de nadruk legt op het nastreven van gewetenloosheid en het gebruik van geweld, maar op de aard van de mens en hoe een leider daar het beste mee om kan gaan. Hoewel het boek eeuwen geleden is geschreven, is het tot op de dag van vandaag verbluffend actueel gebleven.

Deze recensie is gebaseerd op een Engelstalige versie van De Prins (The Prince, Niccolò Machiavelli, Dover Thrift Publications, Inc., 1992, zie afbeelding hieronder) dat 71 bladzijden telt (inderdaad, De Prins kan geen dikke pil worden genoemd). Niettemin zijn er maar liefst 26 hoofdstukken, waaruit mag blijken dat het boek uit bijzonder korte hoofdstukken bestaat die soms slechts enkele regels lang zijn.

a26b0c8b4f2aa2422ef76ebab468e0bd_medium.

Ontstaan van het boek
De politieke situatie in het vijftiende en zestiende eeuwse Italië heeft een belangrijke rol gespeeld bij de totstandkoming van De Prins. Er was destijds sprake van een dusdanige verdeeldheid in het land, dat deze vandaag de dag wordt bezongen in het Fratelli, het Italiaanse volkslied, als een soort erkenning van een eigen tekortkoming in het verleden. Machiavelli was een aanhanger van de Medici-familie, die aan het hoofd stond van de Republiek van Florence en die hij maar wat graag aan het hoofd van een verenigd Italië wilde zien. Om zijn idool, Lorenzo di Piero de’ Medici, daarbij te helpen, schreef hij De Prins dat hij aan hem opdroeg.

Samenvatting
Wie De Prins wil gaan lezen, moet dat niet doen met de intentie om het verstand op nul te zetten. Want alhoewel het boek in eenvoudige taal is geschreven, zijn de zinnen doorgaans ontzettend lang waardoor je je hoofd er echt bij moet hebben om de tekst te kunnen volgen. Het werk kan worden beschouwd als een verwoording van Machiavelli’s gedachten, getuige zinnen als “daarom zeg ik...” en “daar zal ik verder niet op ingaan”. Onderwerpen die door de politiek-filosoof worden behandeld omvatten onder meer de soorten totstandkomingen van prinsdommen, manieren waarop een prins aan de macht kan komen en blijven, de relatie van een prins met zijn volk en het militaire apparaat.

De Prins is een boek van waaruit een te regeren volk op een uiterst rationele en pragmatische manier wordt benaderd. Machiavelli onderbouwt het merendeel van zijn standpunten met behulp van praktijkvoorbeelden uit het verleden. Opmerkelijk is dat hij de tekortkomingen van de mensheid niet schuwt. Sterker nog, hij haalt ze juist aan opdat de lezer ermee wordt geconfronteerd, waarna er een uitleg volgt over de manier waarop er het beste mee om kan worden gegaan. Ik twijfel er niet aan dat het boek in de ogen van sommigen een cynische ondertoon zal hebben, doch zelfs deze lezers zullen moeten erkennen dat Machiavelli’s benadering van de mensheid gebaseerd is op niets dan de harde realiteit die velen niet onder ogen wensen te komen.

49046b17e6e8d4df27bfd8ea299487d7_medium.

De begrippen goed en kwaad hebben in De Prins slechts een relatieve betekenis gekregen. In het boek komt duidelijk naar voren dat deze termen ondergeschikt zijn aan de positie van een leider en diens bewind. Daarmee roept Machiavelli absoluut niet op tot het naar hartelust plegen van wreedheden. Integendeel zelfs, aangezien hij stelt dat een leider moet voorkomen dat hij wordt gehaat door zijn volk en in plaats daarvan er juist een goede band mee dient na te streven. Het enige dat hij beweert is dat geweld niet moet worden geschuwd indien een situatie dat vereist. Denk daarbij bijvoorbeeld aan het neerslaan van rellen door de ME om de openbare orde te herstellen, dat kan worden gezien als een kwade daad met een goede bedoeling. Weglooppolitiek is uit den boze.

Er valt een voortdurend terugkerend patroon van oorzaak-gevolg-lering waar te nemen in het boek, dat ervoor zorgt dat de tekst een extra praktisch en logisch karakter heeft gekregen. Het leren van andermans fouten in het verleden opdat je die zelf niet hoeft te maken in de toekomst lijkt centraal te staan. Verder benadrukt Machiavelli dat het succes van een leider afhankelijk is van de situatie waarin hij zich bevindt en hoe hij daarmee omgaat. Er is dus geen ‘vaste route’ die een leider dient te bewandelen om succesvol te kunnen regeren.

Slotwoord
De Prins is een ronduit fascinerend boek waarvan de inhoud zonder problemen kan worden toegepast op de dag van vandaag. Hoewel het oorspronkelijk was bedoeld als een uitgebreid advies aan een leider (prins), kan praktisch iedereen er in meer of mindere mate lering uit trekken. Ik kan het werk met name aanbevelen aan natuurlijke leiders, autodidacten en studenten met een belangstelling voor leidinggeven en/of politiek, mensen die een leidinggevende functie hebben en iedereen die niet bang is om kennis te nemen van een manier van leidinggeven die ook de donkere kanten van de mensheid in acht neemt. Niet geschikt voor aanhangers van geitenwollensokkenpolitiek en dogmatische voorstanders van traditionele politieke filosofieën.

d1bf877523e80748cad2a08ddd700323_medium.

“Noem me machiavellistisch, en ik dank je voor je compliment.”

- Victor Brenntice -

 

 

Bestel dit boek online

Dit boek is online te bestellen via Bol.com
 

Reacties (6) 

Voordat je kunt reageren moet je aangemeld zijn. Login of maak een gratis account aan.
door jou het boek(je) nu ook op mijn verlangenlijstje gezet! :D

sowieso een interessant , heel belangrijk tijdperk geweest, het begin van het eind vd 'dark ages'. Samen met Da Vinci de smaakmakers van die tijd!
Fascinerende man een briljante autodidact ook. In "Del modo di trattare i sudditi della Val di Chiana ribellati" beschrijft hij zijn bewondering voor het oude imperiale Rome, in het bijzonder hoe men het volk moet behoeden van zijn eigen onwetendheid en dommigheid. Vooral de efficiëntie van de Romeinen om rebellie in de kiem te smoren liet een verpletterende indruk op hem na. Dit boek werd na zijn dood gepubliceerd evenals "Discorsi sopra la prima deca di Tito Livio" waarin we een heel andere auteur lijken te lezen. De man moet gezien worden in zijn relatie met zijn tijd en met de machtige De Medici-clan in het Vaticaan. In het Vaticaans archief liggen trouwens nog heel wat stukken over hem.Hoewel hij later zou worden afgeschilderd als een duivels persoon, is deze conclusie verre van juist. Hij was de eerste filosoof die publiekelijk aangaf dat de redding van de mensheid afhankelijk was van de opoffering van de enkeling(en). In alle standpunten van logica is zijn stelling overeind gebleven "Het doel heiligt de middelen'". Wat mij betreft een briljante mentale strateeg, die ver vooruit was op zijn tijd en"het grotere beeld" zag. Misschien exact een dergelijke iemand welke Europa en de wereld NU zou kunnen gebruiken.
Iemand met visie, inzicht, strategie en hard waar nodig, ja zo iemand zou niet misstaan nu.
Prachtige recensie. Ken iemand die het boek 'de heerser' van Machiavelli heeft. Volgens mij hetzelfde boek. Toch maar eens lenen.
Klopt, is hetzelfde boek.