De mensheid en de onverzadigbare zucht naar kennis

Door Victor Brenntice gepubliceerd op Tuesday 19 August 16:38

Ze zijn er genoeg: mensen die genoeg kennis hebben vergaard om hun school af te kunnen maken, een baan naar hun zin te hebben kunnen bemachtigen en om de eindjes aan elkaar te kunnen knopen. En toch blijft het voor een aantal van hen kriebelen: van bijleren kunnen ze nooit genoeg krijgen. Een filosofische beschouwing over de mensheid en de eeuwige drang naar het vergaren van kennis.

c11a4a458219e99b9973b7589ba9c897_medium.

Inleiding: wat is kennis?
Dat is meteen een vraag die niet misselijk is. Want tja, hoe dienen we het begrip kennis te definiëren? Indien we uit zouden gaan van de definities die de Dikke van Dale geeft, dan zijn slechts twee van de vier definities van toepassing op dit thema (‘het kennen van; bekendheid met’ en ‘het geheel van wat iemand weet’). Daarvan heeft de laatstgenoemde definitie mijn voorkeur. Niet alleen vind ik deze wat vloeiender in de oren klinken, maar ook inhoudelijk vat de omschrijving in mijn optiek net even wat beter samen wat we nou eigenlijk onder kennis te dienen verstaan. Daarbij is het woord ‘geheel’ troef.

Het geheel van wat iemand weet
In tegenstelling tot de indruk die de maatschappij van vandaag de dag wekt, is kennis lang niet alleen te vergaren op scholen en universiteiten. Diploma’s, doctoraten en certificeringen geven slechts in beperkte tot zeer beperkte mate aan wat iemand weet en kunnen derhalve niet worden gebruikt als maatstaf voor de totale hoeveelheid kennis die iemand bezit. De mensheid neigt er in deze tijd naar om te vergeten dat kennis ook buiten de deuren van educatieve instituten wordt opgedaan. Immers, of je nou thuis bent, op je werk, op vakantie of waar dan ook ter wereld, gelegenheden om nieuwe kennis te vergaren kunnen zich overal voordoen. We kunnen dan ook onmogelijk stellen dat hoogopgeleiden per definitie meer weten dan laagopgeleiden.

Passief en actief leren
Om maar even voort te borduren op gelegenheden om kennis op te kunnen doen: hierbij komen twee verschillende manieren naar voren waarop de eigen kennis kan worden uitgebreid, namelijk actief en passief. Wie actief leert, gaat zelf doelbewust op zoek naar kennis. Dat kan in een bibliotheek zijn, maar ook thuis achter de computer. In de vorm van het internet hebben we tegenwoordig immers min of meer een eigen (digitale) bibliotheek. Nochtans hoeven lang niet alle actieve leerwijzen slechts uit het lezen van informatie te bestaan. Men kan immers ook op zoek gaan naar mensen die veel van een specifiek thema afweten en tijdens een conversatie met hen bepaalde kennis naar de eigen hersencellen kopiëren.

Passief leren doet praktisch iedereen. Bij deze leerwijze ga je niet doelbewust op zoek naar kennis, maar doe je niettemin kennis op ten gevolge van bepaalde dingen die je ervaart in het dagelijks leven. Het meest eenvoudige voorbeeld dat ik daarvan kan bedenken bestaat uit een kind die een gloeiend hete pan beetpakt. Dat doet natuurlijk erg zeer en precies op dat moment leert het kind dat het in sommige gevallen geen goed idee is om een pan vast te grijpen.

Mensen die het vergaren van kennis tot een levensdoel hebben verheven, verwerven in de regel meer kennis dan mensen die het uitsluitend bij passief leren laten. Net als mensen die alleen op passieve wijze leren, doen zij eveneens passief kennis op. Echter gaan ze daarnaast zelf ook nog eens zelf actief op zoek naar kennis, waardoor hun totale kennis naar verhouding doorgaans harder groeit dan die van mensen die uitsluitend passief kennis opdoen.  

54232394b324792302f1c2fd668065fe_medium. 

Redenen om kennis te vergaren
Lang niet iedereen streeft ernaar om de eigen kennis zoveel mogelijk uit te breiden. Zij die dat wel doen, kunnen daar de meest uiteenlopende redenen voor hebben. Daaronder vallen onder meer het beter invulling willen kunnen geven aan een bepaalde baan, over zaken mee willen kunnen praten, het willen hebben van de mogelijkheid om kennis te kunnen delen met anderen, het willen vergemakkelijken van het eigen leven (denk daarbij bijvoorbeeld aan het zelf willen kunnen uitvoeren van bepaalde reparaties in plaats van daarvoor iemand in te huren) en – last but not least – zelfontplooiing. De meeste redenen spreken voor zich, maar met zelfontplooiing is dat een ander verhaal. Want wat drijft ons om er zelf voor te zorgen dat we als persoon groeien? En hoe is het vergaren van kennis daaraan dan gerelateerd?

Voor ik verder op die vragen in ga, wil ik benadrukken dat er talloze goede antwoorden mogelijk zijn. Persoonlijk denk ik dat we de antwoorden in de natuur kunnen vinden. Het meest voorname instinct van ieder wezen dat ooit het levenslicht heeft gezien op onze planeet, is in één woord samen te vatten: overleven. Op primitief niveau komt dat tot uiting in de vorm van voedsel zoeken en consumeren, voortplanten en het verdedigen tegen of vluchten voor dieren die een trapje hoger op de voedselketen staan. Naarmate de tijd vordert, komt er echter een fysiek evolutieproces op gang waardoor ieder diersoort op zeer lange termijn aan verandering onderhevig is. Denk daarbij aan grotere lichamen, langere tanden, et cetera. Deze veranderingsprocessen brengen dieren in staat om zich beter aan te passen aan bepaalde leefomstandigheden.

Ik denk dat de drang naar het vergaren van kennis niets anders is dan een afstammeling van die oorspronkelijke overlevingsdrang. Hoewel fysieke en mentale evolutieprocessen in het geval van dieren (tot nu toe) slechts passief plaats kunnen vinden, is de mensheid op een punt aangekomen waarop mentale evolutieprocessen actief kunnen worden bevorderd. Het feit dat wij als mens de mogelijkheid hebben om zelf actief op zoek te gaan naar kennis, is daar het bewijs van. Dat velen van ons de neiging hebben om die gelegenheid met beide handen aan te pakken, komt voort uit de behoefte om onze leefomstandigheden zoveel mogelijk op onszelf af te kunnen stemmen. Om die reden willen we de wereld waarin we leven zo goed mogelijk begrijpen.  

57af8df3529742d93a0987e98a637e87_medium.

Scholen
Voor scholen, en dan met name basis- en middelbare scholen, is er een cruciale rol weggelegd om het actieve denken te bevorderen, opdat de mensheid zich op lange termijn verder zal kunnen ontwikkelen. In zekere zin geldt dat ook voor het hoger onderwijs, alhoewel het actieve denken bij studies slechts op een bepaald gebied wordt aangewakkerd en niet zozeer over de gehele breedte. Simpel voorbeeld: iemand die geschiedenis studeert, zal niet zo snel worden geprikkeld om actief op zoek te gaan naar bijvoorbeeld kennis van de wiskunde.

Helaas is men er zich – en zeker in de Nederlandse politiek – niet van bewust dat het van het allergrootste belang is om zoveel mogelijk leerlingen ertoe te krijgen dat ze zelf op zoek gaan naar kennis. Kwantiteit (uren maken) wordt boven kwaliteit verheven en de manier waarop er onderwijs wordt gegeven is te vergelijken met een hond die wordt gevoerd: in hapklare brokken die leerlingen niet of nauwelijks aansporen om zelf over zaken na te denken. Het gevolg daarvan mag gerust desastreus worden genoemd, want dat bestaat uit niets dan een grote desinteresse in het vergaren van kennis. Men zou zichzelf eens de vraag moeten stellen wat er met de mensheid zou gebeuren op het moment dat er geen belangstelling voor het opdoen van kennis meer is. Oftewel, geen interesse in het ontwikkelen van betere medicijnen waarmee kanker kan worden bestreden. Geen belangstelling om op zoek te gaan naar vervoermiddelen die schoner zijn dan de auto. Geen motivatie om uit te vinden op welke manieren de economie beter zou kunnen functioneren. En zo kan ik nog wel even doorgaan.

Slotwoord
Vanzelfsprekend kan niet van iedereen dezelfde gedrevenheid worden verwacht om kennis te vergaren, maar duidelijk moge zijn dat zij die actief en doelbewust naar kennis op zoek gaan doorgaans meer als karrentrekkers van de mensheid kunnen worden beschouwd dan zij die dat niet doen. Ga maar na waar de mens zou zijn geweest zonder mensen als Thomas Edison, Leonardo da Vinci, Marie Curie en Albert Einstein. De grootste gemene deler tussen deze individuen is dat zij allen actief op zoek naar kennis gingen en als gevolg daarvan hun namen blijvend in de geschiedenis der mensheid hebben gekerfd.

Alle redenen om kennis te vergaren kunnen worden herleid op de intuïtieve overlevingsdrang die nog altijd diep geworteld zit in de mensheid. Onze overlevingsdrang is vergeleken met andere dieren in een hoger stadium aanbeland, aangezien deze niet (langer) uitsluitend tot uiting komt middels jagen, consumptie en voortplanting. Wij wensen een leefomgeving te creëren die we begrijpen en waarin het prettig is om te vertoeven. Het is dat streven dat ervoor zorgt dat de mens naar kennis zoekt in het heden zoals hij op jacht ging naar voedsel in het verleden.

69b07ee297076b020289c270d51c4481_medium.

Bron
http://vandale.nl/opzoeken?pattern=kennis&lang=nn#.U_JUqvldVG4
Afbeeldingen van Google

Reacties (21) 

Voordat je kunt reageren moet je aangemeld zijn. Login of maak een gratis account aan.
Nieuwe reacties weergeven
Ja, van creatief leren op de scholen is geen sprake het is zoals je verwoord hapklare brokken naar binnen persen en als dat een beetje beklijft heb je geluk. Goed artikel
Ben het bovenal eens met je stelling dat het Nederlandse onderwijs de plank misslaat als het gaat om kwantiteit vs kwaliteit.
Een concept als e-learning meer toepassen lijkt mij de eerste logische stap om voor meer uitdaging te zorgen en de 'sleur' eruit te halen. Het grote probleem is dat de bereidheid hiervoor bij veel scholen toch beperkt is, maar onderwijsvernieuwing zal gestaag plaatsvinden.
toch zijn we binnen het basisonderwijs erg bezig met het coöperatief leren en blijven we vernieuwen,
we volgen allang niet meer slechts methodes, maar stimuleren leerlingen juist zelf op onderzoek uit te gaan en maken gebruik van vakoverstijgende methodes.
Zo herkenbaar. De associatie met het oerinstinct is wellicht correct maar denk toch dat men een bepaalde predispositie moet hebben om kennis te rangschikken naast eten, drinken en leven. Als ik voor mezelf spreek is het voor mij idd een instinctieve reflex, en een manier van leven. Wat de actieve acquisitie betreft van kennis, ben ik het volledig met je eens dat diploma's e.d. subjectief zijn aan de persoon. Ik ken iemand bij Mensa die een straatveger is in Brussel, een zakenkennis is dan weer beladen met diploma's maar karikaturaal dom buiten zijn eigen vakgebied. Persoonlijk geloof ik dat de dorst naar kennis van sommigen een collectieve hereditaire taak is die ons is opgelegd met als doel niet alleen de overleving te garanderen van het menselijk ras, maar uiteindelijk de verlichting. of ascendatie tot een meer bewustere vorm.