Taalverwachtingspatronen en semantische woordvelden bijdrage van San Daniel aan de Nederlandse Literatuur Gids, 2e kwartaal 2014, taalkunde en linguïstiek

Door San-Daniel gepubliceerd op Friday 13 June 08:24

images?q=tbn:ANd9GcQkPLC3_NcXLpjC8-qLhue

Ieder  mens heeft een aangeboren mogelijkheid om een taal te leren. In de Linguïstiek noemen we dat vermogen  de 'L.A.D.' of te wel the language acquistion device, wat zo veel betekent als,' het taalverwervings systeem'. Vanaf de geboorte richt de nieuwe mens zich op zijn omgeving en vormt de mogelijkheden om zich duidelijk te maken.  eerst zal dat non-verbaal zijn en zal dat een nabootsing zijn van de verzorgers mimiek. Een glimlach, of grote ogen opzetten, of juist huilen. Vanaf het eerste moment leert de nieuwe taalgebruiker begrippen te koppelen aan objecten of aan emoties. Dat is onvoorstelbaar knap.  Babytjes weten heel snel als ze aandacht willen dat ze moeten huilen en dat ze dan getroost worden. Als de verzorger het melk flesje tussen de handen draait om het af te koelen in een soort handenwrijf beweging, dan tikt bijvoorbeeld de ring aan een van de vingers ritmisch langs het flesje.

Zoveel melkflesjes, zoveel malen, het tikkende geluid, als de verzorger er dan ook nog glimlachend bij zegt ,' wil jij die hebben, die die  en dan het flesje aan de lippen van de zuigeling zet, dan wordt de relatie vast gelegd tussen het prettige gevoel van de honger prikkel weg nemen, gepaard gaande met het tikkende geluid en de klank' die.' In het hoofdje wordt een semantisch woordveld gemaakt dat gepaard gaat met een geluid en een smaak en vriendelijke troostende mimiek. In dat veld betekent die nu een meervoud van zaken. De nieuwe taalgebruiker is zich niet bewust van Semantiek of woordvelden maar zal na verloop van tijd de armpjes al uithouden bij het tikkende geluid van de ring die langs het flesje beweegt als de melk gekoeld wordt door die rond te draaien in de handenklap en wrijf beweging. In een volgende fase verwacht de gebruiker de vervulling van zijn wensen, namelijk het flesje voeding en zal anticiperend op de inlossing van zijn noden lachend, 'die die ' kirren.  

images?q=tbn:ANd9GcQkPLC3_NcXLpjC8-qLhue

Semantiek is in de taalkunde het onderdeel dat ook wel betekenis leer genoemd wordt. In het bovengeschetste voorbeeld heeft de zeer jonge taalgebruiker het begrip, de gestalt, 'flesje' met voeding en glimlach, plus tikkend geluid , opgeslagen in een complex register dat hij die die noemt. Door het roepen van die die of het bevestigen dat hij weet wat er staat te gebeuren door de herhaling van die klank, op dwingende wijze met armpjes uitgestrekt van die die ..is er communicatie ontstaan op talig niveau tussen de verzorger en de kleine taalgebruiker. Er is een boodschap, er is een zender en een ontvanger en beiden weten feilloos wat er bedoeld wordt.

Op latere leeftijd als de nieuwe taalgebruiker al weer heel wat jaartjes meedraait in de talige wereld zal hij in een kroeg niet een die die bier bestellen maar een flesje. Hij heeft in de situatie nu een afweging gemaakt en gekozen uit zijn nu zeer complexe semantische woordvelden om een flesje bier te bestellen. Hij kan dat op vele manieren doen en zijn taalvermogen piekt even om de juiste keuze te maken in de niuewe situatie, de kroeg.

Hij loopt naar voren en kiest uit de reeks mogelijke verontschuldigingen , ' pardon , mag ik even,' en uit de lijst nonverbale uitdrukkingen kiest hij een vriendelijke glimlach om duidelijk te maken dat hij niet bedreigend is en worstelt zich naar voren naar de bar.  Dat doet hij niet geforceerd maar stapje voor stapje want de mede taalgebruikers verwachten dat anderen zich naar voren zullen werken en hij weet uit een ander taalregister met alles wat er omheen hangt aan mogelijke uitkomsten, dat voordringen, emoties oproept. Hij heeft al uit het sociolinguïstische register van waarneming geconcludeerd dat er groepen gelijkgestemden, met elkaar communicatie bedrijven terwijl zij op hun beurt wachten en beseft dat hij de eenling is. Dus hij begint niet bedreigend met   'pardon.........' 

images?q=tbn:ANd9GcQkPLC3_NcXLpjC8-qLhue

Hij vindt dat  het meisje dat achter de bar staat er leuk uitziet en hij wil sympathiek overkomen, uit een register met allerlei termen, variërend van leuk ding, tot lekker wijf, kiest hij voor zichzelf iets dat dicht bij type: gewenste vriendin komt. Zo iemand behandel je goed want je wilt kansen maken.  'Hi,' zegt hij en onbloot zijn gebit om te laten zien dat hij mooie tanden heeft, 'mag ik als je even tijd hebt een flesje bier van je' en hij lacht haar weer ontwapenend toe. 

In de Semantische woord velden hebben zich vele keuzen afgespeeld voor hij de zin formuleerde. Keuzen die niet goed beantwoord zouden hebben aan zijn verwachtingen en taaldoelen. Hij staat er losjes bij want hij wil nonchalant lijken en niet afgaan , dus niet te gretig. 'Tuurlijk', zegt het meisje, die een keuze maakt uit popi taal en niet voor 'natuurlijk', heeft gekozen, want zij heeft een rotbaan en zij vindt de jongen wel leuk die daar zo vriendelijk glimlacht en een gestalt vormt zich in haar hoofd van de cinema en gezellig ergens uit eten gaan.

Hij ziet haar rode lippen en lichtgroene ogen op zich gericht. Die kleuren staan in zijn semantische register van alle kleuren nu gekoppeld aan twee lichaamsdelen .. uit het register lichaam weet hij de ogen lichtgroen .. licht en niet donker uit de vele mogelijke schakeringen uit een ander register. Niet benen of haren die rood zijn , hij kiest het onderdeel lippen, vurig rood. Uit het register waar allerlei erotiosche info opgeslagen staat. Hij ziet als zijtak even allerlei reclames van lippenstiften de revue passeren. Hij weet, zij wil dat haar lippen opvallen en hij kreunt haast als hij de mogelijkheden afweegt van haar lippen  en ...  Zij geeft hem het biertje aan en houdt zijn ogen net iets te lang vast, uit het register van nonverbaal :' ik vind je leuk en ik onderzoek je'. Hij neemt het biertje over en geeft een briefje van vijf, laat de rest maar zitten, glimlacht hij terug. Ik ben geen krent heeft hij net duidelijk gemaakt en ik vind je leuk....

Ondertussen heeft hij zinnen samengesteld, verwachtings patronen geactiveerd en grammaticaal correcte zinnen uitgesproken. Er is een semantisch register waar alles over zitten en stoelen en banken en wat dies meer zij in voorkomt. In laat maar zitten , was het zitten overdrachtelijk bedoeld en met de rest doelde hij op wisselgeld. Daarnaast heeft hij steeds de juiste volgorde in het uitspreken van de zinnen gebezigd. Dus niet, rest maar  de laat zitten of zitten de laat rest maar.

Hij is idiomatisch goed onderlegd en weet hoe en waar en in welke situatie je dingen zegt. Zijn L.A.D is in staat om razendsnel aanpassingen te verzorgingen in wat hij zegt. Daarom is het aanleren van een vreemde taal uit een boek of een schoolsituatie een mindere stiuatie dan in de praktijk. een lesje kan gaan over klok kijken in het Engels. Telling time. Hoe vaak ga je in een situatie over klokkijken spreken? Het zijn maar heel beperkte kaders die je aangeleerd krijgt en je ziet al meteen dat je klok kijken niet rechtstreeks vertalen kunt naar clock looking, dat is onEngels en niemand zal je begrijpen. images?q=tbn:ANd9GcS5DqMNsI_TVwCqpTVBJlS

 

Taal hoort in een situatie en groeit dagelijks, vertaal programma´s zijn daarom een noodzakelijk kwaad maar funcioneren niet als ons LAD. een taal leren is een moeilijk proces. Het neemt de jonge net geboren zuigeling, 6 jaar voor zijn basis semantische woordvelden gevormd zijn met de bijpassende onderliggende structuur van hoe je uit die eenheden geaccepteerde zinnen formuleert. Dan nog zal zo´n jonge gebruiker met onregelmatige werkwoorden in de fout gaan als die te snel een zin maakt .. bv 'Ik zag een man die heeft een fiets gesteeld'.. ipv gestolen.  De luisteraar corrigeert dat in de regel en zegt dan, je bedoelt ,'gestolen' die correctie bestendigt uiteindelijk het taalbeeld dat zo gepolijst zal worden dat de spreker al ras niet meer gesteeld maar gestolen zal zeggen.

Er wordt verwacht dat taal gebruikers op een bepaalde manier spreken. In de winkel wordt aan de kassa niet verwacht dat als de cassiére zegt , 'dat is dan 13 euro 40,' dat je dan begint met,' dat valt te bezien , ik vind dit geen 13.40 waard kun je het laten gaan voor 5 euro.' Nee, je hoort je beurs te trekken en alstublieft te zeggen, als je het geld aanreikt. Dat hoort bij het taalverwachtingspatroon van de kassa en haar omgeving.

Taal is een complex geheel, vergist u niet wat er allemaal plaats vindt in het hoofd voor dat er begrijpelijke boodschappen uit rollen. Los nog van ambigu semantische zinnen. Vergelijk,' ik zag de man met de verrekijker', met, 'ik zag de man met de verrekijker' Hanteerde jij een verrekijker en zag je een man of zag je man die zo´n apparaat om zijn nek droeg. Ons taalverwachtings systeem maakt feilloos de juiste afweging.

Bij afasie, waar het taal centrum door bijvoorbeeld een hersen bloeding is aangetast, komt er voor de luisteraar onbegrijpelijke taal uit de afasie patient.  De patient wil een appel en zijn LAD tast  het semantische woordveld af met alle begrippen met fruit. Daar hoort ook een fruitschaal bij. Als het mee zit vraagt hij een peer terwijl hij het beeld van appel voor ogen heeft , maar hij kan net zo goed om een smakelijke schaal vragen en als hij vroeger  een glazen fruitschaal op tafel had staan, dan zou de vraag wel eens kunnen zijn. 'schil even een glaasje voor me'. Als het woord schillen gekoppeld zit niet als werkwoord maar als een aanwezigheid zoals de schil van een aardappel als een huid om een vrucht heen, dan zou de uitkomt wel eens kunnen zijn,' Huid me een glaasje, alstublieft'. Dat is als de zin er nog in grammaticale volgorde uitkomt en niet vervormt tot ;' me huidglaasje een!!!'

ik (keuze uit meer en enkelvoud  in het register van persoonsvormen en onderwerpen) dank ( 1ste persoon enkelvoud keuze, in de tegenwoordig tijd) u ( keuze uit beleefde aanspreekvorm je jij u ..derde persoon in dit geval meervoud of enkelvoudig meervoud) voor (keuze uit all voorzetsels die in onze taal voorkomen) uw (bezittelijk voornaamwoord) aandacht (nomen zelfstandigheid in deze zin) !! ( extra expressie van erkentelijkheid)

San Daniel 2014

 

Stap over naar Oxxio

Help deze website en onze schrijvers, stap over naar Oxxio als energieleverancier.

Reacties (7) 

Voordat je kunt reageren moet je aangemeld zijn. Login of maak een gratis account aan.
Was weer heel boeiend en ik heb het met plezier gelezen. Ik zie het ook eenbeetje bij mijn moeder die een heel klein beetje last van afasie, ze komt niet op woorden en na lang nadenken zegt ze dan nog het verkeerde ook. GGelukkig komen we er altijd wel uit.
Je hebt dus een razendsnelle computer tussen je oren zitten. Heel graag gelezen dit.
dank je ..daar ben ik blij om..
Je maakt dus heel veel keuzes vlak voordat je een zin uitspreekt, verbijsterend hoe snel onze hersens werken! Ik dank jou voor dit artikel, heel graag gelezen!
happy to please you madam
Dank je wel voor dit mooie lesgevende artikel, ik leer weer wat fijn is dat!
niets te danken lief mens