Kwartaal nummer1, van de Nederlandse Literatuur Gids, dl 1, Beeldende kunst.

Door De Nederlandse Literatuur Gids gepubliceerd op Saturday 26 April 13:58

 

Annelies Vijlbrief heeft een onderzoek uitgevoerd naar de kat in de beeldende kunst, door de eeuwen heen. De uitkomst is ronduit positief verrassend te noemen. Dank zij haar inspanningen in deze, kunt u genieten van de rol van ons hedendaagse huisdier en haar wisselende rol door de tijd heen.

San Daniel namens de Nederlandse Literatuur Gids. 

Katten door de ogen van kunstenaars door de eeuwen heen

 

Er bestaan maar twee manieren om te ontsnappen uit de triestheid van het bestaan: muziek en katten. (Albert Schweitzer Duits arts, theoloog, filosoof, musicus. 1875-1965)

 

Zolang als mensen de wereld om zich heen willen beschrijven en verfraaien, zolang zijn er al afbeeldingen en beeldjes van dieren te vinden. Het begon met de dieren waar op gejaagd werd en die men vreesde, later werden huisdieren en vee vastgelegd.

b10a964954d53fcccaab0a3c28e3cf8e_medium.

Cheetah vanSayaka Ganz

 

Zo ook de kat.

De eerste afbeeldingen waren die van de grote katten. Rotstekeningen die duizenden jaren geleden gemaakt zijn met schilderingen van sabeltandtijgers en bergleeuwen. Mooie met ontzag gemaakte tekeningen die de tand des tijds hebben doorstaan.

d27baed475e42de665fdd0c25c2198e3.jpg

Later, nadat de veel kleinere wilde katten waren gedomesticeerd kwamen de beeldjes en mozaïeken van de 'huistijgers'

Hoe de katten werden benaderd verschilden van volk tot volk en van eeuw tot eeuw. De oude Egyptenaren vereerden de dieren. Zij zagen ze als symbool van vruchtbaarheid en als de verpersoonlijking van de godin Bastet, de godin van de vruchtbaarheid.

856fa2f41411cf95bb181726adaaaf19_medium.

Serval Egypthestijl

Katten waren in Egypte belangrijk en heilig. De mensen beseften dat de dieren de graanvoorraden vrijwaarden van vraatzuchtige muizen en ratten, en waren ze daar dankbaar voor.

Katten namen een bijzondere plaats in, in het leven en waren beschermd door wetten. Zo was het een misdrijf om een kat te mishandelen. Ook werden katten als ze stierven gemummificeerd en en met alle eer begraven.

f4c7d7599232a696d2f3b238972995b3.jpg

Bastet

 

Kat zei: Ik ben geen vriend, en ik ben geen bediende.
Ik ben Kat die voor zichzelf loopt.

(Rudyard Kipling, 1865-1936)

 

Bij de Romeinen ging het iets anders. Voor hen waren katten belangrijk als muizenvangers maar ze waren gewoon huisdieren die een taak te vervullen hadden. De afbeeldingen die we bij hun vinden zijn alledaagser en gewoner.

 

cd573af5cc705332367eca7554bce139_medium.

Romeinse mozaïek in Pompeii

 

Ik geloof, dat ook de honden en katten in de hemel komen, en dat elk schepsel een onsterfelijke ziel heeft.

(Luther, theoloog en reformist, 1483-1546)

 

 

Later in de middeleeuwen toen Europa gekerstend was kreeg de kat een slechte zelfs duivelse naam. Ze werden letterlijk gedemoniseerd en vervolgd als handlanger van de duivel. Dat door deze slachtingen de mensen muizen- en rattenplagen in de hand werden gewerkt veranderde niets. Er wordt beweerd dat door deze plagen de pest zijn niet te stoppen en dodelijke opmars kon maken.

 

Zelfs de kleinste kat is een meesterwerk" (Leonardo da Vinci)

 

In de renaissance veranderde dat. Leonardo Da Vinci (1452-1519) heeft bijvoorbeeld prachtige schetsen van een gewone huiskat gemaakt.

 

8e6f7542b65135bbdf5cd7082379231d_medium.

Huiskat van Leonardo Da Vinci

 

De grote meesters

De kat werd in ere hersteld en werd geschilderd. Niet altijd op een waardige manier, zoals de beroemde dansende kat van Jan Steen (1626-1679)

 

1c95a8d90a5542b46740e50c34a29df5_medium.

Jan Steen

Ook Breughel (ca 1525-1569) waagde zich aan katten, zoals je kunt zien op onderstaande schetsen.

 

9fb2a6b6008d50d4dd090d19aef43b2a_medium.

Olieverfschets van Jan Breughel

 

Van Rembrandt (1606-1669) is deze leeuw. Ik weet het geen huiskat maar kijk eens naar die lijnen. Dit is een man die een leeuw heeft gezien en bestudeerd.

 

b70952c5a795bc54da813d82bab6df01_medium.

Leeuw van Rembrandt

 

De Verlichting en later

Anders zijn de grote katten van de Britse George Stubbs (1724-1806), die soms heel treffend zijn soms, tenminste in mijn ogen, een beetje te poezelig.

 

95ce29e32cecf1f33f18171f947a19b7_medium.

De grote katten van Stubbs

 

 

Van hem is ook dit leuke huiskatje.

d499e32cd6ac693abbfaeac8a788299c_medium.

huiskatje van Stubbs

 

Ik geloof dat katten geesten zijn, die naar aarde zijn gekomen. Ik ben er zeker van dat een kat over een wolk kan lopen, zonder er door te zakken.

(Jules Verne, schrijver van bijvoorbeeld "In 80 dagen de wereld rond", 1828-1905)

 

 

Het waren niet alleen schilders die katten als onderwerp namen. Bijzonder vind ik dit tegeltableau van tinglazuur uit het begin van de 19e eeuw. Een zittende kat met een nog kronkelende muis in de bek. Vereeuwigd na de jacht.

 

dba6a54ea87154d15c8095aa10f69fd5_medium.

Tinglazuur tableau

 

Geen groter geschenk dan de liefde van een kat

(Charles Dickens, schrijver van bijvoorbeeld Oliver Twist en David Copperfield, 1812-1879)

 

In 19e eeuw was de kunstenares Henriette Ronner-Knip (1821-1890) erg populair. Haar schilderijen van katten laten zich mijns inziens vergelijken met poesiealbum plaatjes. Schattig en erg pluizig. Precies zoals de romantici ze graag zagen.

 

7b43fc9aa6ac2604c28426793af4e7ea.jpg

Katjes romantisch geportreteerd

 

Ook heel andere kunstenaars uit de 19e eeuw schilderden katten. Théophile-Alexandre Steinlen (1859-1923) bijvoorbeeld. Hij maakte de wereldberoemde Chat Noir affiche. Iedereen die in Parijs is geweest kan deze geliefde kat niet gemist hebben. Op elke straathoek is er wel een winkel die ansichtkaarten, mokken, tassen of wat dan ook verkoopt waar de kat op staat.

Van hem is onderstaand werk, wat een goed voorbeeld is van zijn stijl.

fde54bc6522e47bdfb91c9ac33c3e19c.jpg

De katten van Steinlen

 

Ook van Renoir en Paul Klee zijn er werken te vinden waar je katten op vindt.

556c61e68f02e0526225da9ff3aef05a_medium.

Paul Klee, Sal  Meijer en Renoir

 

Moderne kunst

In de 20ste eeuw hebben kunstenaars als Magritte, Dali, Corneillie, Karel Appel en Picasso de kat op het doek vereeuwigd. Van die laatste is bekend dat hij erg dol was op de dieren. Hij heeft dan ook verschillende kunstwerken gemaakt met de kat als onderwerp.

 

c0049146c414091a03a419dd94f9af50.jpg

Karel Appel, Miro, Picasso, Corneille en  Sharon Loper

 

Kijk uit voor mensen die katten haten (Iers spreekwoord)

 

Ondertussen in Japan en Amerika

 

Verder weg in Japan heb je de kunstenares Hiroaki (1970).

f6ddfdb04063b05f0c8a80700870e2ae.jpg

Hiroaki

 

En dan is daar het verhaal van een Amerikaanse Japanner die na heel wat omzwervingen op hoge leeftijd erkenning kreeg. Over deze Mirikitani valt een heel artikel te schrijven. Maar ik houd het nu even bij zijn kattenkunst.

 

fb1f96146fa7c4afe0d52630e1795575.jpg

 

 

 

En nu is ze gewoon weer kat

doet of ze slaapt en verder zwijgen

maar het was een tijger die me riep

met klauw, staart en ogen van een tijger

 

(onbekend)

 

 

tot17fdb24d87713b80e76db3188dd8ecb1_medium.

Tot dusver de bijdrage voor de Nederlandse Liiteratuur Gids, beeldende kunst, dl 1, 2014

 

 

 

Stap over naar Oxxio

Help deze website en onze schrijvers, stap over naar Oxxio als energieleverancier.

Reacties (0) 

Voordat je kunt reageren moet je aangemeld zijn. Login of maak een gratis account aan.