Leesverslag die Schachnovelle - Stefan Zweig

Door Sproeten gepubliceerd op Sunday 13 April 13:13

Schachnovelle_Holzschnitt_2.jpg

 

  1. Zakelijke gegevens

 

  1. Schrijver:

 

Stefan Zweig

  1. Titel:1

 

die Schachnovelle

 

  1. Genre:2        

 

Epiek en wel een novelle

 

 

  1. Eerste reactie

 

  1. Keuze:

 

Toen ik thuis vertelde dat ik een Duits boek zou gaan lezen, zei mijn moeder meteen dat die Schachnovelle van Stefan Zweig één van haar lievelingsboeken is. Zodoende is mijn keuze naar dit boek uitgegaan, omdat wij van hetzelfde soort boeken houden. Ook schaak ik regelmatig met mijn vader, vandaar sprak de titel me aan.

        

  1. Inhoud:3

 

Ik ben heel erg verrast door het boek in het meest positieve van het woord. Het verhaal is heel erg anders verlopen, dan ik had verwacht. Het maakte me nieuwsgierig genoeg om het boek in een ruk uit te lezen, hetgeen niet erg moeilijk was door het geringe aantal pagina’s, en toen ik bij de laatste pagina aankwam was er toch enigszins een kleine teleurstelling dat dit het definitieve einde was van een mooi verhaal!

 

 

  1. Verdieping

 

  1. Samenvatting:4

 

De schaakgrootmeester Czentrovic treedt aan boord van een oceaanstomer. Een van de medepassagiers herkent hem. Hij vertelt iets over Czentrovic’s levensgeschiedenis aan zijn vriend. Czentrovic blijkt geen groot genie te zijn. Hij is dan wel schaakgrootmeester, maar dat is ook het enige waar hij echt goed in is. Toen hij klein was kon hij maar net meekomen op school. Hij was geen genie zoals andere schaakgrootmeesters die soms ook nog geniaal waren op andere vlakken. De pastoor die hem les gaf,werd eens weggeroepen toen hij een partij schaak aan het spelen was met zijn vrienddaarom ging de jonge Czentrovic achter het schaakbord zitten. Toen de pater terugkwam had de jongen de partij met succes afgerond. De pater kon zijn ogen niet geloven. Hij nam hem nadat hij nog enkele partijen gewonnen had mee naar een naburig dorp waar een schaakvereniging aanwezig was met een heleboel leden. Hij liet de jonge Czentrovic spelen en hij wist alle partijen te winnen op 1 na. De leden van de schaakvereniging waren het erover eens dat de jongen een groot talent was en dat voor een goede schaakopleiding moest worden gezorgd. Czentrovic speelde partij na partij en verloor zelden of nooit een spel. Hij was de kersverse wereldkampioen en had diverse grootmeesters verslagen en had veel belangrijke toernooien gewonnen.



En nu was hij op dit schip dat hem van New York naar Buenos Aires vervoeren zou. De vrienden hadden het plan opgevat om te proberen om zijn aandacht te trekken en hem te verleiden tot een schaakpartij. Zij bespraken dit in de rookruimte van het café en zij vonden al snel bijval onder meer van de passagiers. Czentrovic was wel genegen om een partij tegen hen te spelen, maar hij deed dit alleen tegen betaling van 250 gulden per partij. De passagiers stemden toe en er werd een tijd geprikt voor de partij. Czentrovic kwam op de dag van de partij op z’n gemak binnen. Hij ging zitten en na een klein half uurtje waren ze verslagen. Mc Connor een fanatiek schaker die zich bij hen had gevoegd voelde zich gegrepen om revanche te nemen. Het bleek de zelfde kant op te gaan als de voorgaande partij totdat een oudere man de rookkamer binnenkwam. Hij wist alle zetten van Czentrovic te voorspellen en hielp de passagier mee. Op deze manier wisten ze er toch nog remise van te maken.
Uit een gesprek met de man bleek dat hij het schaken wel op een zeer onorthodoxe manier had geleerd. Hij was opgepakt door de nazi’s en zij stopten hem in een hotel. Zij lieten hem alleen in zijn kamer, maandenlang en haalden hem er alleen uit als hij ondervraagd moest worden. Een keer moest hij voor zijn ondervraging op de gang wachten. Hij zag een jas van een nazi hangen. Hij zag iets uit de jaszak steken. Het was een klein boekje. Na veel moeite wist hij het te stelen. Hij is helemaal opgewonden, een boek. Daar had hij in die maanden op gehoopt. Terug op zijn kamer komt hij er tot zijn teleurstelling achter dat het geen echt boek is. Het is een boekje dat schaakzetten uit schaakpartijen bevat. Eerst weet hij niet zo goed wat hij ermee moet. Later gaat hij alle partijen naspelen uit het boekje. Maar naar verloop van tijd zijn de partijen op. Hij begint dan tegen zichzelf schaak te spelen. Het is heel moeilijk, want hij moet zijn hersenen in twee helften opsplitsen een zwart en een wit. Na verloop van tijd stopt hij voor niets meer met schaak spelen. Hij eet zelfs niet meer. In het ziekenhuis is er een arts die hem daar wel wil houden totdat de oorlog voorbij is. De arts waarschuwt dat hij er voorzichtig mee moet zijn. Want obsessies zoals de zijne voor schaak zullen altijd sluimerend onder de oppervlakte blijven. Na zijn vrijlating heeft hij nooit meer schaak gespeeld.



Er wordt hem gevraagd of hij misschien iets voelt om een schaakpartij tegen Czentrovic te spelen. Hij wil wel maar vraagt om ervoor te zorgen dat hij niet meer als partij speelt. Ander zou hij weer in zijn oude gewoonte kunnen vallen. Op de middag dat de schaakpartij plaatsvindt zit iedereen gespannen te kijken. De oudere heer neemt plaats. Czentrovic is deze keer ook mooi op tijd. De partij begint en de oude man is op de goede weg. Czentrovic begint steeds meer tijd te nemen om na te denken over zijn zetten. De oude man wordt hier steeds geagiteerder door en drinkt grote hoeveelhedenwater. Hij weet deze partij toch te winnen. Al na 20 zetten is het schaakmat. Czentrovic daagt hem uit voor een nieuwe partij. Hij accepteert de uitdaging. Al na een paar zetten gebruikt Czentrovic weer alle toegestane tijd om na te denken over zijn volgende zet. De oude man begint te ijsberen en drinkt nog meer water. Het lijkt alsof hij helemaal niet meer bezig is met de schaakpartij die voor hem op het bord staat. Hij is vermoedelijk weer tegen zichzelf aan het spelen. We roepen hem tot orde. Hij verontschuldigt zichzelf tegenover Czentrovic en maakt een stille aftocht. Hij was bijna weer in zijn oude gewoonte vervallen en heeft zichzelf nog net aan het toegeven aan zijn verslaving weten te ontrekken.

 

Bron: http://www.scholieren.com/boekverslag/47741

 

 

  1. Onderzoek van de verhaaltechniek.5

Verwerk bij dit onderdeel alléén gegevens die belangrijk zijn voor deze tekst. Het verslag van dit onderdeel is bij voorkeur kernachtig en kort.

 

  1. De ruimte (plaats en tijd): 6

 

Het verhaal speelt zich af op een boot, die naar Buenos Aires vaart. De schaakpartijen die worden gespeeld, vinden in het rooksalon plaats. Er zijn ook ontmoetingen op het dek van het schip en in slaapkamers. Een terugblik van Dr. B, de oude man, vindt plaats in een verhoorkamer en in een hotelkamer in Oostenrijk. Bovendien blikt de oude man terug op een moment waar hij in het ziekenhuis ligt.

 

  1. De verhaalfiguren:7

Geef in het kort informatie over de belangrijkste persoon/personen.

 

Mirko Czentrovic: Hij is een wereldberoemde schaakmeester, die vele titels en prijzen op zijn naam heeft staan. Schaken is eigenlijk het enige waar hij goed in is, terwijl hij niet over de talenten beschikt om zonder een echt schaakbord voor zich een schaakpartij te kunnen spelen. Hij wordt gezien als arrogant en in zichzelf gekeerd.

 

Dr. B, de oude man: In tegenstelling tot Czentrovic, is deze man een meester in het ‘schaken zonder schaakbord’. Dr B. heeft verschrikkelijke gebeurtenissen meegemaakt waar hij maandenlang in een kamer, bestaande uit ‘Niets’, heeft gezeten. Toen hij een boek over schaken in handen kreeg, heeft hij dit ook zo obsessief doorgenomen dat hij er fysieke en mentale klachten van kreeg.

 

  1. De vertelwijze:8

 

Wisselend perspectief. Die Schachnovelle is in de ik-persoon geschreven. Je kijkt door zijn ogen naar het verhaal, maar zelf speelt de ik-persoon niet een heel erg grote rol. Hij is een soort stille man, die alle gebeurtenissen rustig gade slaagt en soms een kleine rol in het verhaal speelt. Over personen die een hoofdrol vervullen, spreekt hij met ‘hij’ of ‘zij’. Op een gegeven moment verandert het verhaal even van ik-persoon. Dan komt de oude man aan het woord, die in de ik-persoon over zijn herinneringen verteld. Daarna komt de ik-persoon, die geen naam heeft, weer aan het woord.

 

  1. Het thema:9

 

Het thema van deze roman is de mishandeling van de oude man in het hotel. Het was een psychische mishandeling die hij alleen heeft weten te overleven door het spelen van schaak. Anders was hij waarschijnlijk al veel eerder gek geworden. Het subthema is schaken waardoor de obsessie van de oude man naar voren komt.

 

Bron: http://www.scholieren.com/boekverslag/45729

 

 

  1. De motieven:10

Geef enkele motieven met korte voorbeelden/citaten uit de tekst.

 

  • Psychologische mishandeling:
    Dr. B. werd in het hotel psychologisch mishandeld. Dit heeft hij alleen kunnen “overleven” door het schaakspel. Ook in het laatste schaakspel doet Czentovic aan psychologische mishandeling. Hij neemt zo veel mogelijk tijd om over zijn zetten na te denken, waardoor Dr. B. het emotioneel niet meer aankan.
    - verlies
    McConnor en Czentovic kunnen niet tegen hun verlies. Ze spelen net zo lang door tot ze gewonnen hebben en doen hier alles voor
    - oorlog
    Dr. B. is door de oorlog zo goed geworden in schaken.

 

Bron: http://www.scholieren.com/boekverslag/50621

 

 

 

  1. De titelverklaring:

 

Die Schachnovelle is een hele duidelijke titel voor dit verhaal. Het speelt zich af rond het schaakbord en verschillende personages komen aan bod, om hier te schaken. Ook de herinnering van Dr. B. komen uiteindelijk bij het schaken uit. Kortom de hele novelle gaat over schaken.

 

 

  1. De schrijfstijl:

 

De schrijfstijl van Stefan Zweig is vooral op psychologie gebaseerd. Ook schrijft hij heel gedetailleerd en verfijnd. De zinnen zijn lang, maar vooral rijk aan versiering. Toch vond ik sommige zinnen wel te lang en moeilijk, waardoor je ze een paar keer moet herlezen om de betekenis ervan te begrijpen.

 

 

  1. Plaats in de literatuurgeschiedenis11

 

  1. Wanneer is het werk voor het eerst gepubliceerd?

 

1941

 

  1. Wat weet je van de schrijver?

 

Stefan Zweig (Wenen28 november 1881 - Petrópolis (bij Rio de Janeiro), Brazilië22 februari 1942) was een Oostenrijkseschrijver van Joodse afkomst. Zweig studeerde Germanistiek, Romaanse kunst en Filosofie in Oostenrijk, Frankrijk en Duitsland. In 1913 vestigde hij zich in Salzburg.

Als biograaf beschreef Zweig veel historische en literaire figuren uit het Europese cultuurgebied. Later schreef hij novellen en romans die opvielen door de psychologische benadering en het subtiele taalgebruik.

Bron: http://nl.wikipedia.org/wiki/Stefan_Zweig

 

 

  1. Wat weet je van de tijd waarin het werk geschreven werd?

(Tijdvak en stroming.)

 

Stefan Zweig heeft die Schachnovelle geschreven tijdens WO 2. In deze periode zat hij in Londen. Bij zijn uitgever in Leipzig, mocht hij niets meer publiceren. Via een uitgever in Wenen lukte het hem wel om zijn boeken uit te geven. Maar in 1936 werden zijn boeken in heel Duitsland verboden en kwamen zij op de brandstapel terecht.

 

Bron: http://nl.wikipedia.org/wiki/Stefan_Zweig

 

  1. In hoeverre is dit werk typerend voor de schrijver?

Kun je dit werk vergelijken met ander werk van dezelfde schrijver?

 

Dit boek past erg bij zijn stijl, omdat hij meerdere novellen en romans op zijn naam heeft staan die de nadruk hebben op psychologie en verfijnd taalgebruik.

 

 

  1. In hoeverre is het werk typerend voor de tijd (stroming) waarin het ontstaan is?

 

Die Schachnovelle behoort niet tot een bepaalde stroming.

 

 

  1. Beoordeling12

Dit is de meest persoonlijke afdeling van je leesverslag. Hier formuleer je wat de tekst voor jou

betekent, wat je te weten bent gekomen en welke vragen de tekst heeft opgeroepen. Je kunt daarbij

de onderstaande hulpvragen gebruiken.

 

  1. Verhaalelementen die een positieve werking hebben.

Met andere woorden: wat vond je aangrijpend, spannend, ontroerend, veelbetekenend, diepzinnig enzovoort.

 

Vooral passages waarin er geschaakt werd, spraken mij erg aan. Stefan Zweig beschrijft heel gedetailleerd elke zet. Je leeft heel erg mee en bent nieuwsgierig naar de uitslag van de schaakpartij. Het lijkt juist alsof je hem zelf speelt. Stefan Zweig beschrijft ook heel mooi de gezichtsuitdrukkingen en de bewegingen van de schaakspelende personen.

Ook de terugblik van dr. B. vind ik prachtig. Je kan je enorm goed voorstellen hoe hij zich gevoeld moet hebben. Vooral het ‘Niets’ in de cel kan Stefan Zweig heel goed uitleggen.

 

  1. Welke passage spreekt je het meest aan en waarom?

 

De passage waarin Dr. B. vertelt hoe het voelde toen hij de mogelijkheid had om het boek over schaken te stelen. Zelf houd ik enorm veel van lezen en ik kan me goed voorstellen hoe de oude man na maandenlang geen boek gezien te hebben, er zo naar verlangt. Stefan Zweig beschrijft echt meesterlijk hoe dr B. eerst minutenlang genietend naar het boek staart, om er uiteindelijk een blik in te werpen. Die passage vind ik echt prachtig en zal ik nog vaker gaan lezen, gewoon om dat gevoel wat dr. B. voelt ook weer even te beleven.

 

  1. Welke verhaalelementen hebben voor jou een negatieve werking?

Met andere woorden: wat vond je vervelend, shockerend, saai, zinloos, te ver gezocht enzovoort?

 

Zo’n passage komt volgens mijn mening niet in de boek voor. Wat me wel opvalt is dat de zinnen soms wel heel erg lang zijn. En als daar dan ook nog zo’n vijf woorden in staan die je niet begrijpt, duurt het erg lang voordat je de hele zin begrijpt. Sommige woorden die ik niet in het Duits begreep, begreep ik ook niet in het Nederlands, dus deze novelle heeft me veel nieuwe woorden geleerd! Duits en Nederlands.

 

  1. Kun je het boek met andere boeken of met een film vergelijken?

Leg dit uitvoerig uit

 

Het doet me een beetje denken aan: ‘Niets’ van Janne Teller. Dit boek gaat ook diep in op psychologie. Maar dat boek is een stuk dikker en er wordt minder in verteld.

 

  1. Wat is je oordeel over het thema van het boek?

Is het een herkenbaar probleem, heeft het je aan het denken gezet enzovoort?

 

Het thema psychische mishandeling komt vaker voor, maar de combinatie met het schaken vind ik erg goed gevonden. Eigenlijk was het schaken een manier om te overleven voor dr. B. Het is intrigerend om te lezen hoe iemand bijna obsessief alles van het schaken wilt weten en er alleen maar mee bezig is. Als gedachten van de oude man beschreven worden waarin je met schaakkundige codes wordt doodgegooid, krijg je spontaan hoofdpijn. Maar dit is juist wel fijn, omdat je je hierdoor heel goed het gevoel van Dr. B. kunt voorstellen.

 

  1. Wat vond je van het taalgebruik?

Was het gemakkelijk, ingewikkeld, heel origineel enzovoort

 

Het taalgebruik was heel verfijnd. Ook wel lastig, maar vooral mooi. Ik heb veel woorden moeten opzoeken, waardoor ik er ook wel weel veel heb geleerd! Er werden ook heel veel synoniemen en bijvoeglijke naamwoorden gebruikt, die mooie vergelijkingen opleverden.

 

  1. Wat is je eindoordeel over dit werk?

Licht dit toe met argumenten.

 

Ik ben erg blij dat ik voor dit boek gekozen heb. Dit komt door de boeiende verhaallijn. Het mooie en verfijnde taalgebruik en de pakkende personages. Ik weet zeker dat ik dit boek vaker ga lezen, door het geringe aantal pagina’s is dit ook goed te doen.

 

  1. Zou je dit boek aan een ander aanraden?

Kies en motiveer je keuze.

 

Ja, want het is een ontzettend mooi verhaal, dat heel afwisselend is en onverwacht.

 

  1. Je kunt deze afdeling van je leesverslag verder uitbreiden door jouw eindoordeel te vergelijken met de mening van recensenten in dag- en weekbladen
  • Voeg een kopie van de recensie bij en vermeld schrijver, blad en datum.
  • Vat hieronder het oordeel van de recensent samen.
  • Vergelijk jouw oordeel met dat van de recensent en leg uit in hoeverre je het er wel of niet mee eens bent.

 

Schaken zilver, zwijgen goud

Zaterdag 3 januari 2004 door Pieter Steinz

Behalve het Internationaal Jaar van de Rijst is 2004 ook het Europees Jaar van de Opvoeding door Sport. Reden voor Pieter Steinz om het eerste deel van een cursus thematisch lezen te wijden aan sport in het algemeen en Stefan Zweigs `Schaaknovelle' in het bijzonder.

Stefan Zweig: Schaaknovelle (Vert. Willem van Toorn, uitg. Athenaeum, Polak & Van Gennep). Volgende week: toerisme en vakantie. Besproken boek: Henry James: Daisy Miller). Reacties: steinz@nrc.nl

Toegankelijk zijn ze, geschreven door auteurs van naam, en bovenal dun: de romans en novellen die hun faam danken aan hun populariteit bij scholieren. Hemingway's The Old Man and the Sea is er één van, Camus' L'étranger ook. Maar het mooiste voorbeeld is Schachnovelle van Stefan Zweig. Je zou kunnen zeggen dat dit verhaal uit 1941 de auteur heeft behoed voor de vergetelheid. Althans in Nederland, want in zijn geboorteland Oostenrijk – en in de rest van het Duitse taalgebied – is Zweig nog steeds een hooggeacht schrijver. Zowel zijn roman Ungeduld des Herzens als de postuum verschenen autobiografie Die Welt von gestern behoort tot de klassieken, terwijl ook zijn biografieën van Grote Europeanen nog steeds worden gelezen.

Als biograaf en schrijver was Stefan Zweig (1881-1942) vooral beïnvloed door de theorieën van zijn land- en tijdgenoot Sigmund Freud. Schachnovelle is dan ook te lezen als een psychiatrische casus: het verhaal van een man die in totale afzondering een gespleten persoonlijkheid ontwikkelt om met zichzelf te kunnen schaken. Tegelijkertijd doet het verslag van een obsessie, van wat de hoofdpersoon een `schaakvergiftiging' noemt: `De speelvreugde was tot een speeldrift geworden, de speeldrift tot een speeldwang, een manie, een bezeten woede die niet alleen de uren dat ik wakker was, maar langzaam maar zeker ook mijn slaap doordrong.'

Het bovenstaande citaat komt van Dr.B., een Oostenrijkse jurist die perfect heeft leren schaken in de hotelkamer waar hij door de nazi's gevangen is gehouden – met als enig gezelschap een schaakboekje dat hij tijdens een verhoor gestolen heeft. Vrijgekomen na een zenuwinstorting raakt hij op een boot naar Zuid-Amerika bij toeval verzeild in een tweekamp met de wereldkampioen schaken, het voormalige wonderkind Mirko Czentovic. Eén partij wint hij, tot grote woede van de arrogante, door Zweig als ongelikte beer afgeschilderde, Czentovic; de tweede zou hem fataal zijn geworden, als hij niet gered was door de verteller van Schachnovelle, een Oostenrijker die naar eigen zeggen gefascineerd is door monomane mensen.

Schachnovelle is een boek dat naar het einde toe gaat zinderen van de spanning – Zweig slaagt erin om zijn lezers deelgenoot te maken van de koortsachtige stemming aan boord en het fanatisme van zijn hoofdrolspelers. Je wilt dat Dr. B. de partij wint, zoals je ook in andere sportromans graag ziet dat de coureur triomfeert (Tim Krabbé: De renner), de roeiers steeds sneller gaan (H.M. van den Brink: Over het water), of de jonge voetballers in de laatste minuut van de wedstrijd een doelpunt maken (J.B. Schuyl: De AFC'ers). Bovendien schetst Zweigs novelle in de figuur van Czentovic een prachtig beeld van het fanatisme en de onaangepastheid van de volksjongen die het dankzij zijn sporttalent tot superster schopt. De parallellen met Mike Tyson of Diego Maradona liggen voor het oprapen.

`Zoals bekend oefent niets ter wereld zo'n druk uit op de menselijke ziel als het Niets,' zegt Dr. B. wanneer hij vertelt over de martelmethodes van de Gestapo. Het is de moraal van Schachnovelle, de kern van het oeuvre van Stefan Zweig, en misschien ook wel de sleutel tot de persoonlijkheid van de auteur, die zichzelf in het geïsoleerde Brazilië – op de vlucht voor de nazi's en ver van het Europa dat hij zo lief had – het leven benam.

in 

 

 

 

 

Samenvatting Recensie:

Vol lof spreekt Pieter Steinz over die Schachnovelle van Stefan Zweig. Het is de mooiste van alle ‘dunne boekjes’ die in trend zijn bij studenten. Het verhaal van een man die in totale afzondering een gespleten persoonlijkheid ontwikkelt om met zichzelf te kunnen schaken. Geïspireerd door Sigmund Freud. Je wilt dat Dr. B. de schaakpartij wint. `Zoals bekend oefent niets ter wereld zo'n druk uit op de menselijke ziel als het Niets,' zegt Dr. B. wanneer hij vertelt over de martelmethodes van de Gestapo. Het is de moraal van Schachnovelle, de kern van het oeuvre van Stefan Zweig, en misschien ook wel de sleutel tot de persoonlijkheid van de auteur, die zichzelf in het geïsoleerde Brazilië – op de vlucht voor de nazi's en ver van het Europa dat hij zo lief had – het leven benam.

 

 

Mijn mening over de recensie:

 

Ook ik vind die Schachnovelle van Stefan Zweig een geweldig boek. Ik ben het helemaal met de recensent, Pieter Steinz, eens. Ik wilde weten hoe de schaakpartijen zouden aflopen. Je krijgt enorme sympathie voor dr. B. Het citaat van Dr. B legt inderdaad een mooie brug met de daad van Stefan Zweig, een jaar nadat dit boek uit werd gegeven.

 

 

Stap over naar Oxxio

Help deze website en onze schrijvers, stap over naar Oxxio als energieleverancier.

Reacties (0) 

Voordat je kunt reageren moet je aangemeld zijn. Login of maak een gratis account aan.