Nederlandse leenwoorden in de Franse taal

Door Rose_love gepubliceerd op Tuesday 18 February 21:50

Veel mensen geven aan geen woord Frans te spreken. Maar is dat wel waar? Nee, zeker niet. Het Frans kent namelijk een aantal ‘gepikte’ woorden die iedere Nederlander kan spreken. De leenwoorden!

Leenwoorden in het algemeen

Wanneer twee talen met elkaar in contact komen, worden ze door elkaar beïnvloed. Onder invloed van een andere taal, kan de taal bepaalde eigenschappen van die andere taal overnemen . Alle elementen van een taal kunnen overgenomen worden. Ik wil het graag hebben over het element ‘woorden’. Een woord in een taal dat aan een woord in een andere taal is ontleend, noemen we een leenwoord.

Ik wil even algemeen ingaan op het fenomeen ‘leenwoorden’. Een taal bestaat uit twee soorten woorden: erfwoorden en leenwoorden. Erfwoorden zijn woorden die ‘geërfd’ zijn, dus woorden die afkomstig zijn uit de woordenschat van de taal of talen waar de bewuste taal vanaf stamt.

De Nederlandse taalkundige Nicoline van der Sijs stelt dat men op drie manieren van een leenwoord kan spreken: in de betekenis (een bestaand woord krijgt een nieuwe betekenis), met de leenvertaling (een woord wat in de vreemde taal bestaat, wordt letterlijk vertaald, dit is vaak het geval bij samenstellingen: skyscraper  - wolkenkrabber) en met het ‘volle’ leenwoord (een woord en betekenis worden beide overgenomen: la digue – de dijk).

 

Waarom gebruiken we leenwoorden?

Verschillende factoren spelen een rol bij het in gebruik nemen van leenwoorden. Zo spelen de volgende dingen een rol: de woordsoort, de sector waarin de woorden gebruikt worden, de tijd die nodig is om het woord in de vocabulaire van een taal te brengen en de mate van ‘contact’ met die taal. Er zijn vele redenen om woorden te lenen. In principe kun je die redenen indelen in twee categorieën: het is puur noodzakelijk of het is ‘luxe’, omdat we zelf voorkeur hebben voor een bepaald woord. Dit zijn de belangrijkste redenen:

-        Men wil een nieuw fenomeen beschrijven.

-        Het woord wordt al internationaal gebruikt.

-        Het woord is bekend in een bepaald vakjargon.

-        Het woord heeft in meerdere talen dezelfde betekenis. (Zoals men dus in de medische wereld over de hele aarde veel Latijnse leenwoorden gebruikt.)

-        Het woord klinkt mooier dan in de eigen taal. (Een lekker voorbeeld: toilet – plee.)

-        Er is een klein betekenisverschil met het al bestaande woord. (Een Italiaanse tomaat is in Nederland een ‘pomodoro’, terwijl het in Italië de algemene benaming is voor tomaten.)

-        Het leenwoord is korter dan de al bestaande omschrijving. (Memoriseren in plaats van ‘van buiten leren’ of ‘uit het hoofd leren’.)

 

Nederlandse leenwoorden in de Franse taal

Uiteraard heeft iedere taal leenwoorden. Graag ga ik in op de Franse taal en dan met name de Nederlandse leenwoorden, hoewel het Latijn, Grieks en Engels een grotere invloed hebben gehad op de Franse taal. De Franse regering gaat de Engelse invloed overigens erg tegen. Zij probeert zoveel mogelijk Engelse woorden door nieuwe Franse woorden te vervangen. (Het woord e-mail is bijvoorbeeld vervangen door courriel.)

Tussen de Fransen en de Nederlanders is al eeuwenlang intensief contact. Niet verwonderlijk dus dat wij zo’n 12.000 Franse leenwoorden kennen. Het contact is echter niet eenzijdig en de Fransen hebben op hun beurt ook een heleboel Nederlandse leenwoorden. Laten we eens kijken naar de Nederlandse invloed op de Franse taal.

 

Maritiem vocabulaire

Nu heb ik een link met de maritieme wereld, dus daar wil ik graag een paar woorden uit halen. Doordat veel woorden honderden jaren geleden zijn geleend, namelijk in de tijd dat de Nederlandse vloot bloeiende was, zien we veel termen uit de scheepvaart terug. Zo heb je het Franse woord affaler, dat afkomstig is van afhalen. Men doelt op het vieren of neerhalen van de lijnen, van het touwwerk. Met het woord amarrer zien we hetzelfde gebeuren. Dit is uiteraard gebaseerd op ons woord aanmeren. Het woord bakboord is de Fransen ook niet vreemd, al zeggen zij bâbord. Het is algemeen bekend dat zeelui wel wat lusten en het woord bier was dan ook al snel verspreid. De Fransman noemde zijn blondje bière. Als vanzelf ontstond het Franse woord dronquart en ik hoef niet te vertellen waar dat van afgeleid is. Een kaper is een capre en de fok blijft foc, al schrijf je het dan met een ‘c’. Een coche komt van ons woord kogge, een zeilschip dat afstamt van de Vikingschepen en uit de tijd van de Hanze-steden komt.  

Herkenbaar Nederlands

De bekendste Nederlandse leenwoorden zijn waarschijnlijk wel dijk en polder. In het Frans zie je deze beide woorden terug als digue en polder. Om het niet al te uitgebreid te maken zal ik jullie enkel nog wat woorden noemen waarbij men niet hoeft te twijfelen over de bestaande connectie. Zo is frelater de Franse variant van ons woord verlaten. Het Franse woord is eigenlijk in onbruik geraakt (wellicht was de regering vroeger al vaderlandslievend) en heeft het woord zijn Nederlandse betekenis verloren.  Zelfs ons woord grommen heeft een zusje gekregen. Men heeft het in Frankrijk over grommeler als men wil aangeven dat iemand moppert of bromt. Het woord kriebelen heeft ook een variant, maar dan met een andere betekenis. Men zegt gribouiller, maar men bedoelt daarmee kliederen of knoeien of zelfs heel klein schrijven. Als er echt gekriebeld moet worden in de zin van zachtjes kietelen, dan is het woord chatouiller de oplossing. Het woord manneken onderging ook een kleine metamorfose wat vorm betreft. De betekenis veranderde zelfs radicaal. Want mannequin is toch echt iets anders dan een klein ventje.  Het Franse woord brader betekent niet braden, hoewel dat wel het woord is waar het op gebaseerd is. Als Fransen het over brader hebben, bedoelen zij iets verkopen tegen elk aannemelijk bod. Toch wel een klein verschil. En het woord wagage, komend van ons woord wak, staat voor vette rivierklei. Maquiller komt van maken en wordt in Frankrijk vandaag de dag gebruikt in de betekenis van opmaken. Nog een grappig Frans woord om mee af te sluiten: micmac komt niet van Madame Mikmak. Het komt van het zeer oude woord muytmaker, wij zouden nu zeggen een oproerkraaier of onruststoker. Dat komt aardig overeen met het Frans, die doelen op gekonkel of zootje.

Conclusie

Uiteraard valt er nog veel meer te zeggen over het fenomeen leenwoorden, maar voorlopig wil ik het hierbij laten. Waarschijnlijk ben ik een van de weinigen die zich hier eindeloos over kan buigen zonder de aandacht te verliezen. Ik wil nog even afsluiten met een kleine conclusie. De woorden die ik noemde, zijn slechts het topje van de ijsberg. Er zijn vele Franse woorden die eigenlijk gestoeld zijn op het Nederlands. En dat is leuk, want… geen enkele Nederlander kan nog zeggen dat hij geen woord Frans spreekt! 

 

Reacties (37) 

Voordat je kunt reageren moet je aangemeld zijn. Login of maak een gratis account aan.
Ook ik heb een 'boontje' voor taal
Hier zijn nog enken vbn; die wij gebruiken : bagage' ... affaire ... ambiance ...rendez-vous ... tondeuse .. surprise ...première ... sommelier ... maquillage ...garage ... logè ..
Maar ja in België gebruiken we misschien vaker die Franse woorden - dat kleine landje met twee talen hé?!
Heel interessant artikel - zo mogen er meer komen!
Bedankt voor je reactie en het lijstje! Ja, bij jullie zitten er meer Franse woorden in de taal dan bij ons volgens mij, maar jullie zitten er ook dichterbij.
Ik doe mijn best! ;)
Mooi artikel Rose, alles wat met taal te maken heeft is heerlijk.
Vind ik ook, Ingrid! Thanks!
Ik vind vooral het woord fauteuil een pracht voorbeeld van een verbasterd Nederlands woord wat ook nog een andere betekenis heeft gekregen. Ik bedoel maar: je stelt je er toch geen vouwstoel bij voor, of wel?
Bedankt voor je aanvulling, Karazmin! Dat is inderdaad nog een mooi voorbeeld. En dan te bedenken dat velen fauteuil onder de categorie 'moeilijke woorden' scharen. ;)
Ik weet ook nooit precies hoe je het schrijft, ik zoek het altijd even op.
"Waarschijnlijk ben ik een van de weinigen die zich hier eindeloos over kan buigen zonder de aandacht te verliezen." Hier heb je er nog eentje!
Wat een heerlijk artikel, zo zie ik ze het liefst elke dag. Volgens mij kan je hier nog veel meer artikelen over schrijven en ja, dat is een hint!
Het Engels zit ook vol met Franse leenwoorden, maar ook Nederlandse. Eentje die ik zelf erg leuk vind is hun woord voor 'haai', 'shark'. Dat komt van ons 'schurk'.
Subliem artikel en ook heel goed te volgen voor mensen die 'niets met talen hebben.'
Dankjewel!
Wel even goed nadenken voordat je iets zegt, want je weet inmiddels wel dat talen mijn stokpaardje zijn. Wie weet overspoel ik jullie ooit nog met artikelen als deze. Als ik er tijd voor kan vinden. Maar ach, tijd is relatief.
Shark... wist ik niet, leuk! Ben blij dat het een toegankelijke tekst is geworden!
Interessant, mooi en netjes uitgeserveerd!
Bedankt, Mijler, van zulke complimenten word ik blij! :)
Prachtig.
Dankjewel, Almirantex!
Goed artikel, Roos, al moest ik wel even bij de les blijven :)
Ik ga hem morgen nog even teruglezen, want boeiend is het in elk geval!
Thanks! Ja, het is wel serieuze kost deze keer... ;) Taalwetenschap blijft mij boeien, bepaalde gebieden in ieder geval.