Exoten in Nederland

Door Herman Z. Koffie gepubliceerd op Sunday 28 July 02:59

Wat zijn exoten? Wanneer zijn ze hier gekomen, waarom en hoe? Exoten in Nederland zijn planten- en diersoorten die door direct of indirect toedoen van de mens, vanuit hun oorspronkelijke verspreidingsgebied naar ons land zijn gebracht en zich hier zelfstandig in het wild voortplanten. Soorten die Nederland op eigen kracht hebben bereikt zijn eigenlijk geen exoten. Ze zijn meestal afkomstig uit Europa. Exoten meestal uit andere werelddelen.

Schade

Zoals te zien is in de omschrijving van de exoot plant hij zich dus voort in Nederland. Dit kan twee kanten uit gaan: óf er ontstaat een stabiele populatie óf er ontstaat een plaag (verdringing van een inheemse soort of zelfs het opeten er van)

30 % Van alle organismen in Nederland is een exoot. In het water is dit zelfs 80 tot 90 %!  We hebben het dan over zo'n 12.000 planten- en diersoorten. Minimaal 20 soorten zijn invasieve exoten en kunnen veel schade veroorzaken.

Denk aan de ecologie, de economie, veiligheid (dijkdoorbraak door muskusratten) en de volksgezondheid. (verspreiding van malaria, dengue en de ziekte van Lyme).

Nederland besteedt nu 1 miljard euro aan de bestrijding van exoten. Waarschijnlijk wordt dit in de toekomst meer. 

 

Voordelen

Naast een heleboel nadelen zijn er ook exoten die een voordeel hebben. Zo vormen Japanse oesters een welkome voedselbron voor de vogels in het Waddengebied. Daarnaast vormen deze oesters  riffen die het herstel van zeegrassen stimuleren.

 

Hoe komen exoten hier?

  • Via ballastwater in schepen

  • Vastgekleefd aan scheepsrompen (mosselen)

  • Eigen kracht (nieuwe kanalen, verbindingen tussen rivieren)

  • Uitgezet door hobbyisten (aquarium-, vijverhouders)

  • Aanleg van nieuwe waterwegverbindingen (bijvoorbeeld tussen 2 rivieren). Tot ver in de tweede helft van de 20e eeuw kwam er via de Rijn elke tien jaar 1 exoot binnen. Nu zijn dat er 1 á 2 per jaar. Oorzaak is vooral de openstelling van het Main-Donau kanaal in 1992.

  • Stijgende watertemperatuur. De temperatuur van de Rijn is de laatste 100 jaar 5 graden gestegen. Dit komt zowel door een veranderd klimaat als door warmwaterlozingen van elektriciteitscentrales

 

 

Enkelen van de bekendste exoten.

Dieren:

Muskusrat

Eén van de bekendste exoten. In de 20e eeuw werden ze vanwege hun bont vanuit Noord-Amerika naar Europa gehaald en in kwekerijen gehouden. Sommigen dieren wisten echter te ontsnappen, plantten zich voort en verspreidden zich door diverse landen. In Nederland werden ze als een plaag gezien, want de beestjes graven holen in dijken, met alle mogelijke gevolgen van dien. Muskusratbestrijder is een echt beroep in Nederland. Het wisselt een beetje, maar per jaar worden er zo’n 150- tot 400.000 muskusratten gevangen / gedood. De beestjes zijn trouwens prima te eten. In België worden ze als gerecht waterkonijn  genoemd. Voor de beverrat geldt ongeveer hetzelfde verhaal.

Amerikaanse brulkikker

In de jaren 70 en 80 als kikkervisjes verkocht voor de vijver. Deze grote kikkers verdringen in diverse Europese landen de oorspronkelijke kikkers. De meeste overlast wordt echter veroorzaakt door het harde brullen. Menig buurtbewoner heeft deze beesten vervloekt toen hij niet in slaap kon vallen.

Aziatische lieveheersbeestjes

Deze insecten werden ingevoerd als biologisch bestrijdingsmiddel. De bedoeling was dat ze bladluizen gingen eten. De beestjes waren echter zo agressief dat, indien de bladluizen op waren, zij andere insecten gingen opeten, zoals de oorspronkelijke lieveheersbeestjes.

Grijze eekhoorn

Oftewel de pallas eekhoorn. Deze komt uit China en ontsnapte bij een dierenhandel. Hij leeft in hetzelfde gebied als de rode Nederlandse eekhoorn, eet ook dezelfde dingen, maar gedraagt zich agressiever. Op sommige plekken verdringt hij de rode eekhoorn. Ook mensen die in de buurt wonen hebben er last van; de grijze eekhoorn komt de bebouwde kom in en richt schade aan huizen en tuinen. Zo kan hij aan bekabelingen knabbelen en zelfs houten dakconstructies kapot maken. In het grensgebied van Noord-Brabant en Limburg zijn daarom inmiddels enkele honderden eekhoorns gedood.  

 

Tijgermug

Deze komt uit Azië en is hier gekomen via import van allerlei goederen. Het nadeel van deze mug is dat hij drager kan zijn van ziektes als de West-Nijlziekte en dengue.

Nijlgans

Deze komt oorspronkelijk uit Egypte en Zuidelijk Afrika. In de jaren 60 ontsnapten enkele exemplaren uit een watervogelcollectie. Ze plantten zich voort en zijn nu niet meer weg te denken uit Nederland. Even was men bang voor een plaag, maar de groep is nu redelijk stabiel.

Halsbandparkiet

Deze komt van oorsprong uit Afrika. Nakomelingen van ontsnapte kooivogels wisten zich prima te handhaven in de Nederlandse stadsparken. Ze broeden in holen, maar maken zelf geen nestgaten. Ze gebruiken die van andere vogels en zo nodig knagen zij ze wat verder uit.

Andere bekende dierlijke exoten: wasberen, muntjaks, heilige ibis, reuzenvlokreeft (killer shrimp), quaggamossel en de driehoeksmossel.

 

Planten:

Moerashyacinth

In de Zuid-Amerikaanse rijstvelden vormen zij een plaag (onkruid). Hier worden zij echter als vijverplantjes verkocht.

Amerikaanse eik

Begin 19e eeuw hier naar toe gehaald als sierboom. Deze eik heeft echter een brede en dichte kroon waardoor hij andere boomsoorten verdringt en geen ondergroei toelaat.

Ambrosia

Deze plant komt uit Amerika en wordt met name bestreden vanwege de vele hooikoortsklachten die hij geeft.  

 

Aanpak

Nederland zit in de fase van erkenning van het probleem . Andere landen pakken het probleem al aan.

Bijvoorbeeld: Verenigde Staten / Canada. De zeeprik heeft daar veel schade aangericht aan inheemse soorten in de grote meren. Deze , en andere vissen, konden daar komen dankzij de aanleg van een kanaal. De parasitaire vissen zuigen zich vast op forellen, zalmen en andere vissen. Hierdoor gingen 6 van de 7 vissen dood. Een enorme strop voor de visserij die daar normaal 5 miljard euro genereerde. Er is nu voor 20 miljoen euro geïnvesteerd in maatregelen de zeeprik te bestrijden. Er worden barrières aangelegd, ze worden gelokt met feromonen (soort signaalhormoon die geroken wordt) en ze worden afgevangen. De populatie is hierdoor met 90 % afgenomen en de forellenstand is weer hersteld.

De volgende maatregelen kunnen in Nederland genomen worden:

  • Als een nieuwe exoot ontdekt wordt gelijk actief bestrijden vóór dat deze over een paar jaar een plaag kan zijn. Daarmee worden dus ook kosten bespaard.
  • Warm water van elektriciteitscentrales op een andere manier gebruiken / recyclen.
  • Schepen worden nu verplicht ballastwater te vervangen op open zee en voor lozing te filteren.
  • Voor de aangroei van mosselen op schepen is al meer aandacht, mede omdat de schepen meer brandstof verbruiken als ze vol zitten met mosselen.
  • In een convenant is vastgelegd dat tuincentra geen zeer invasieve exoten meer gaan verkopen.
  • In het ergste geval de natuurlijke barrières herstellen. Oftewel de nieuwe waterverbinding weer ongedaan maken.  Dit kost miljarden, maar de bestrijding van exoten ook.

Reacties (12) 

Voordat je kunt reageren moet je aangemeld zijn. Login of maak een gratis account aan.
Fazant en volgens mij konijn zijn ingevoerd door de Romeinen, om op te jagen. Moeten die dan ook weg?
Wat mij betreft blijft de berenklauw gewoon in Nederland. Brandnetels en vingerhoedskruid zijn ook niet echt lekker...
Fazant en volgens mij konijn zijn ingevoerd door de Romeinen, om op te jagen. Moeten die dan ook weg?
Wat mij betreft blijft de berenklauw gewoon in Nederland. Brandnetels en vingerhoedskruid zijn ook niet echt lekker...
Goed stuk. Je hebt ook de Berenklauw. Dat is ook een exoot, die ooit is meegebracht uit de jungle van Indonesië. Deze plant kan heel groot worden. De bladeren veroorzaken bij aanraking blaren, alsof men goed verbrand is. Met name voor kinderen een uiterst gevaarlijke en pijnlijke plant. Je vindt hem trouwens in heel Nederland.
Jouw idee om de boel uit te roeien deel ik, zeker in dit geval. Maar wat is de realiteit? Het is een beschermde plant, omdat er maar weinig van zijn in ons land. Wie verklaart mij deze waanzin?
Zeker als je weet dat de enige manier om een berenklauw te vernietigen het in brand steken van de plant en vooral de wortels is. Werk dat alleen een vakman mag doen. Die draagt beschermende kleding. Je kunt op geen enkele andere manier deze plant kwijt raken. Hij komt steeds weer terug, heel hardnekkig.
Als je kinderen hebt en die komen huilend thuis met brandblaren op hun lichaam, dan besef je wat deze beschermde plant veroorzaakt. Dus, mijn pleidooi. Niks beschermde plant. Weg ermee, want hij is veel te gevaarlijk om gewoon overal te staan.
Goed stuk. Je hebt ook de Berenklauw. Dat is ook een exoot, die ooit is meegebracht uit de jungle van Indonesië. Deze plant kan heel groot worden. De bladeren veroorzaken bij aanraking blaren, alsof men goed verbrand is. Met name voor kinderen een uiterst gevaarlijke en pijnlijke plant. Je vindt hem trouwens in heel Nederland.
Jouw idee om de boel uit te roeien deel ik, zeker in dit geval. Maar wat is de realiteit? Het is een beschermde plant, omdat er maar weinig van zijn in ons land. Wie verklaart mij deze waanzin?
Zeker als je weet dat de enige manier om een berenklauw te vernietigen het in brand steken van de plant en vooral de wortels is. Werk dat alleen een vakman mag doen. Die draagt beschermende kleding. Je kunt op geen enkele andere manier deze plant kwijt raken. Hij komt steeds weer terug, heel hardnekkig.
Als je kinderen hebt en die komen huilend thuis met brandblaren op hun lichaam, dan besef je wat deze beschermde plant veroorzaakt. Dus, mijn pleidooi. Niks beschermde plant. Weg ermee, want hij is veel te gevaarlijk om gewoon overal te staan.
Goed artikel. Reislustige mensen, internationale handel, directe import en klimaatverandering aan de basis van ecologische bedreigingen.
Goed artikel. Reislustige mensen, internationale handel, directe import en klimaatverandering aan de basis van ecologische bedreigingen.
Prachtig artikel.