Grutte Pier de grote vrijheidsstrijder van Friesland!

Door Taco-Veldstra gepubliceerd op Monday 27 January 16:36

 

 

 

Inleiding: Grote Pier heette eigenlijk Pier Gerlofs Donia en werd geboren in 1480 te Kimswerd. Hij stierf in 1520 slechts 40 jaar oud. Zijn Friese bijnaam, "Grutte Pier" of "Greate Pyr" betekent net als in het Nederlands: Grote Pier (Grote Peter). Pier was een rijke, hardwerkende Friese boer. Een reus van een man, overleed in het jaar 1520. Zijn neef  en mede strijder was de beroemde piraat en krijgsheer . Wijjerd Jelckama. Zij waren de leiders van het beruchte rebellenleger met de geuzennaam: ‘de Arumer Zwarte Hoop’.

Grutte Pier en Wijerd waren grote mannen van wel 2 meter 15 ook hun zwaarden hadden die lengte. Ze konden met een slag twee hoofden tegelijk afhakken.  De grote donkere mannen met fonkelende zwarte ogen joegen veel angst aan. Grutte Pier was de onbetwiste leider en werd koning van Friesland. In die tijd waren er vele kleine koninkrijkjes.

LEGENDES

VIJFVAL

Grutte Pier was een boer en toen hij aan het ploegen was, verschenen er vijf Hollanders die hem moesten uitschakelen. Ze vroegen aan hem waar Grutte Pier woonde en bedreigden hem met hun wapens. Grutte Pier pakte zijn hele zware ploeg met een hand en wees in de richting van een vervallen boerderij. Daarna pakte hij zijn zwaard en hakte een voor een de hoofden af met de woorden: ‘Val Dood’ Dit verhaal werd bekend onder de naam Vijfval.

MUNTEN

Om zijn kracht te tonen demonstreerde hij regelmatig hoe hij munten tussen duim en wijsvinger omboog.

PAARDEN

Toen een paard van 1000 pond  dat hem vele jaren bij het ploegen had geholpen was gestorven tilde hij hem op zijn schouders en groef een graf waar hij het paard liefdevol in begroef.

HET RAMPJAAR 1515

1515 werden zijn vrouw en zoon Gerloff vermoord door de Saksen toen hij zelf op jacht was. In  het jaar 1515 zat Friesland en de rest van Nederland vol met soldaten van de Zwarte Band, Duitse landsknechten in dienst van de Saksen. Het waren gemene soldaten en de mensen waren er bang voor. Grote Pier niet, die was een reus van een man. In 1515 kwamen ze naar zijn dorp, Kimswerd en brandden het plat. Grote Pier’s boerderij was niet meer dan as en zijn vrouw en zoon Gerloff kwamen om.

Groot was het verdriet van Grutte Pier, maar zijn woede was groter hij was belust op wraak. Hij riep alle Friezen op om een leger te vormen te samen met Gelderse huursoldaten. Nu Friesland verzwakt leek kwamen de Hollanders op Friesland af om het te veroveren.

WRAAK

Toen een van de Hollandse boten was aangeland veroverden Grutte Pier en zijn neef de boot en bemanden het met Friezen en de Gelderse huurlingen. Iedereen moest een rijm leren, om tegenstanders te ontdekken.

SJIBBOLET OF RIJM

Pier wordt ook gezien als bedenker van het sjibbolet "Bûter, brea en griene tsiis, wa't dat net sizze kin, is gjin oprjochte Fries" wat zoveel betekent als: "Boter, roggebrood en groene kaas, wie dat niet zeggen kan is geen oprechte (ware) Fries". Hij zou dat hebben gebruikt om na te gaan of de opvarenden van schepen op de Zuiderzee wel Fries waren. Was dat niet het geval, dan zouden ze onverbiddelijk door Pier met zijn enorme zwaard onthoofd zijn en werd hun schip geplunderd. Volgens zijn Hollandse tegenstanders had hij tevens de gewoonte opgevat Hollandse opvarenden overboord te gooien.

In 1517 veroverde Grutte Pier heel Friesland en brandde zelfs Medemblik af dat zich niet wilde overgeven. Inmiddels had hij 15 boten veroverd en hij durfde een zeeslag aan tegen 28 Hollandseschepen. Hij won die zeeslag, gooide 500 man overboord en zijn naam boezemde sindsdien iedereen angst in.

VERRAAD

De hertog van Gelre eiste de buit op en  Grutte Pier zich aan hem onderwierp. Dat deed hij natuurlijk niet, maar hij had er een vijand bij.  Hij was zo teleurgesteld dat hij zich terugtrok in Sneek waar hij in 1520 overleed. Zijn laatste woorden, toen men hem vroeg waar hij heenging waren:’’ Naar mijn Heer’.

LEGENDE

In Friesland is hij nog steeds een legende als de bevrijder van Friesland . Vele verenigingen dragen zijn naam ook een skutsje!

BEELD

 

.      Documentatie:

·         Dirk L. Broeder, Groote Pier. Utrecht: Kemink en Zoon, 1940 (met bandversiering en illustraties van Albert Hahn jr.)

'Grote Pier', in: Verhalen van stad en streek: Sagen en legenden in Nederland/ W. de Blécourt!

Reacties (18) 

Voordat je kunt reageren moet je aangemeld zijn. Login of maak een gratis account aan.
Héél interessant artikel Taco
Jammer dat ik dit beeld niet beter kende tijdens onze reis door Friesland, vorige zomer!
XXX
Dank Surfingann, dank voor je commentaar Harm, ook Rose_love , Florence en Rina Jansen!
Leuk om te lezen over een bekende legende.
Wat een interessant verhaal. Lees graag legendes.
Nog nooit van gehoord, wel interessant!
Dit is het verhaal van de legende van Greate Pier Donia zoals het in vele eeuwen de ronde deed. Het is historisch niet helemaal correct. Zeker was hij in zekere zin een leider in Friesland, maar beslist niet van alle Friezen. De Friese boerenadel verzette zich hevig tegen zijn persoon en heeft hem nooit echt als leider van heel Friesland gezien. Zijn gewest waar hij HEER was - dat is iets anders dan een koning - was wel zeer trouw aan hem. De leidende klasse zag hem echter steeds meer als een gewone zeerover en niet als een Leider van een volk.
Erg mooi artikel !