Hoe een rijsimulator in de rijopleiding tot beter en veiliger rijgedrag kan leiden

Door WimVW gepubliceerd op Monday 18 November 11:12

Je leert vooral goed rijden door het vaak te doen, en door goede instructie en feedback. Het huidige inzicht is dat gebrek aan rijervaring in verschillende onderdelen van het autorijden waarschijnlijk de belangrijkste reden is dat jonge mensen oververtegenwoordigd zijn in de ongevalsstatistieken. Een goede rijvaardigheidstraining laat de leerlingen zoveel mogelijk rijervaring in verschillende situaties opdoen. En in een goede rijsimulator kan juist dit het verschil maken. 

In een rijsimulator kunnen leerlingen allerlei taken trainen, zoals het wegrijden, schakelen, kijkgedrag bij het naderen van kruisingen, voorrangsregels toepassen etc. Wanneer de leerling die taken goed beheerst in de simulator, kan worden overgestapt naar de lesauto. Omdat de leerling dan al redelijk kan rijden, is deze meer ontspannen en kan de instructeur zich richten op de lastige verkeerssituaties tijdens het rijden in de lesauto. Dat is voor zowel de leerling als de instructeur veel prettiger, en zorgt ervoor dat de leerling beter leert rijden. Maar hoe kan het gebruik van een driving simulator in de rijopleiding dan tot beter en veiliger rijgedrag leiden ?

De theorie werkt volgens 4 stappen.

1.         Uitvoerige oefening in afzonderlijke rijtaken

Verschillende rijtaken, zoals het sturen, het wegrijden, het schakelen, wisselen van rijstrook, etc. worden in de simulator heel specifiek en veelvuldig geoefend. Al deze taken worden geoefend in situaties zoals die ook tijdens het rijden in een echte auto voorkomen. De leerling krijgt op die manier in korte tijd heel veel rijervaring in veel verschillende relevante situaties.

2.         Automatisering van rijvaardigheden

Door het vele trainen van afzonderlijke rijtaken worden de bijbehorende rijvaardigheden veel sneller geautomatiseerd dan tijden rijlessen in een lesauto. Dat komt omdat heel specifiek die vaardigheden worden getraind, zonder dat de leerling ook aandacht moet geven aan allerlei andere zaken die kunnen afleiden en het leren van die vaardigheden in de weg staan. Doordat de vaardigheden geautomatiseerd raken, vragen ze minder aandacht, en kunnen allerlei rijtaken daarna tegelijkertijd worden uitgevoerd. De leerling kan dan dus beter multitasken. Als bijvoorbeeld het schakelen goed geautomatiseerd is en het kijkgedrag bij het naderen van een kruispunt, verlopen beide taken sneller en kan de gehele procedure bij het naderen van een kruising efficiënter en met minder kans op fouten worden afgehandeld. De geautomatiseerde vaardigheden kunnen ook goed worden toegepast in vergelijkbare situaties (transfer). Bijvoorbeeld, als de leerling het kijkgedrag goed leert in een Mercedes, kan deze die vaardigheden ook goed toepassen in een Peugeot. Of als de leerling het kijkgedrag goed aanleert in de simulator, kan deze vaardigheid ook goed worden toegepast op de weg in een echte auto. De handelingen zijn namelijk vergelijkbaar. In een nieuwe situatie zal er altijd een korte periode van gewenning zijn. Bijvoorbeeld: als iemand jarenlang in een bepaalde auto heeft gereden, en tijdens de vakantie een andere auto huurt, dan is er altijd een korte periode van gewenning aan het andere gevoel van de koppeling of versnelling.

3.         Verlaging van mentale werklast en van mentale overbelasting

In de rijsimulator kan de mentale werklast vermindering als gevolg van de automatisering worden gemeten met de PDT (Perifere Detectie Taak). Dit is een methode die een ISO standaard wordt in het wetenschappelijk onderzoek naar rijgedrag en human factors onderzoek in de auto industrie, (Van Winsum, W. et al., 1999). Uit onderzoek blijkt dat de PDT heel geschikt is om de automatisering van rijtaken te meten als gevolg van rijervaring (Patten e.a. 2006). Tijdens het rijden in de simulator (in de integratie lessen) of op de weg, worden allerlei taken tegelijkertijd uitgevoerd. Al die taken hebben een eigen werklast, die lager is naarmate de vaardigheden om die taak uit te voeren beter zijn geautomatiseerd. De optelsom van alle taakuitvoeringen geeft een voortdurend veranderende mentale werklast, en als die optelsom boven een bepaald niveau uitkomt heeft de leerling last van mentale overbelasting. En het zijn juist vaak die pieken in mentale belasting die leiden tot fouten bij de bestuurder en tot ongevallen. Daarom is ook gevonden dat de ongevalsbetrokkenheid van jonge bestuurders in de periode na het rijexamen veel hoger is (Sagberg & Bjørnskau, 2006). Tijdens die periode zijn de vaardigheden meestal nog niet genoeg geautomatiseerd, waardoor de totale taakbelasting hoger is en er vaker momenten van piekbelasting (overbelasting) voorkomen.

4.         Beter en veiliger rijgedrag

Wanneer dan tijdens de rijopleiding methoden en technieken worden gebruikt die leiden tot een betere automatisering van de rijtaken (door meer oefening in de rijtaken), kan de mentale belasting tijdens het rijden in het verkeer lager worden. Uit onderzoek is gebleken dat een hogere werklast tijdens het rijden leidt tot een 'cognitive tunneling' effect. Dat betekent dat de bestuurder alle aandacht richt op een kleiner deel van het blikveld. Daardoor wordt belangrijke informatie, zoals verkeersborden en kinderen die willen oversteken, gemist. Uit onderzoek blijkt ook dat mensen met meer rijervaring (en dus een hogere mate van automatiseren en vermoedelijk lagere werklast) veel verder vooruit kijken. Als je verder vooruit kijkt, en beter om de auto heen kijkt, kun je beter anticiperen op mogelijke gevaren en heb je ook meer tijd om bijvoorbeeld je snelheid te verminderen. Je kunt dus eerder je gedrag aanpassen aan de omstandigheden en dat vergroot de veiligheid. Een goede automobilist is iemand die goed zijn gedrag aan past aan de omstandigheden en voortdurend een goed beeld heeft van de omgeving (situational awareness). Een lagere werklast voorkomt dat je borden mist en zorgt ervoor dat je andere verkeersdeelnemers op tijd ziet.

Er zijn dus goede redenen om tijdens de rijopleiding meer aandacht te besteden aan veel oefening van rijtaken en de automatisering daarvan. Veel meer dan nu tijdens de traditionele rijopleiding het geval is. Een rijsimulator kan daarbij een belangrijk hulpmiddel zijn. 

Kijk ook eens op deze blog over rijsimulatoren of op deze blog over rijgedrag.

Reacties (0) 

Voordat je kunt reageren moet je aangemeld zijn. Login of maak een gratis account aan.