Vitaminen en Mineralen (micronutriënten), waarvoor heb je het nodig en wat gebeurt er bij een tekort?

Door Hallom gepubliceerd op Saturday 18 January 00:33

Vitaminen en mineralen, waar heb je die voor nodig? En wat gebeurt er als je hier te weinig van binnen krijgt (deficiëntie)?

B L O E D

IJzer

IJzer zit in lever, vlees, groenten en granen. Het komt in twee verschillende vormen voor: Haem ijzer (wordt snel geabsorbeerd) en niet-haem ijzer (traag geabsorbeerd). Het niet-haem gebonden ijzer wordt na opname in de darmen gereduceerd van Fe3+ naar Fe2+, onder invloed van vitamine C. Na opname bindt ijzer aan transferrine, een transporteiwit, dat het ijzerdeeltje naar de lever, spieren of beenmerg transporteert. 

De ijzerabsorptie wordt bevorderd als het tegelijkertijd met een vitamine C bron wordt geconsumeerd. Antacida (maagzuurremmers), verminderen de ijzerabsorptie, net als cafeïne.

IJzer komt in het lichaam in verschillende vormen voor:

  • Hemoglobine: voor zuurstoftransport;
  • Ferritine: ijzeropslag in lever, beenmerg en milt;
  • Myoglobine: zuurstoftransport in de spieren;
  • Cytochroom: enzym betrokken bij de elektronentransportketen (oxidatieve fosforylering);
  • Transferrine: ijzertransport in de bloedbaan.

IJzerdeficiëntie: bij ijzerdeficiëntie is er een daling van hemoglobine in het bloed. Hierdoor kan het bloed minder zuurstof vervoeren en dus is er minder zuurstof voor de weefsels en organen. IJzerdeficiëntie heet ook wel anemie ofwel bloedarmoede.

Vitamine C (ascorbinezuur)

Vitamine C zit in citrusvruchten, tomaten, bessen en groentes. Vitamine C heeft verschillende functies:

  • Het is een co-enzym bij hydroxyleringsreacties;
  • Het reduceert Fe3+ naar Fe2+ zodat het ijzer opgenomen kan worden. Dus vitamine C deficiëntie leidt tot anemie! (zie hierboven)
  • Het is een antioxidant, vangt vrije radicalen op en beschermt de vitaminen A en E.

Vitamine C deficiëntie: bij een tekort aan vitamine C kan er scheurbuik optreden. Dit gaat gepaard met symptomen als bloedingen, anemie, uitvallende tanden, minder snel helende wonden, minder collageensynthese en spierpijn. 

Vitamine K

Vitamine K zit in groenten, eigeel, lever en granen. Daarnaast wordt dit ook aangemaakt in je darmen, door de darmflora. Vitamine K activeert bepaalde stollingsfactoren in de bloedplaatjesaggregratiecascade.

Vitamine K deficiëntie: dit komt niet vaak voor, omdat de darmflora meestal voldoende vitamine K produceren. Maar bij langdurig gebruik van bijvoorbeeld antibiotica, gaan deze darmbacteriën dood en dus kan dit resulteren in een vitamine K tekort. Dit tekort resulteert weer in weinig stollingsfactoren en meer bloedingen.

 

V I S U S

Vitamine A (retinol)

Vitamine A is te vinden in boter, volle melk, eigeel, lever en levertraan. Het wordt vrijwel direct geabsorbeerd in de darmen en vervolgens veresterd aan lange vetzuren waardoor er retinylesters ontstaan. Dit wordt dan verpakt in chylomicrons (vet pakketjes), een lipoproteïne, en wordt dan getransporteerd naar de lever voor opslag. 

Vitamine A kan in het lichaam geoxideerd worden tot drie verschillende actieve vormen:

  • Retinolzuur: fungeert als steroïdhormoon en het verhoogt de synthese van eiwitten die de celgroei controleren van epitheelcellen;
  • Retinal: vormt rhodopsine wat belangrijk is bij het kijken 's nachts;
  • Bèta-caroteen: is een antioxidant.

Vitamine A deficiëntie: bij een tekort aan vitamine A kan er nachtblindheid ontstaan en xerophtalmie, een oogziekte waarbij het hoornvlies uitdroogt. 

Vitamine E (tocoferol)

Vitamine E zit in olie, noten en groenten. Het is een antioxidant en vangt dus vrije radicalen op. Vitamine E wordt ook na opname in lipoproteïnen verpakt en vervolgens getransporteerd naar de lever. Hier wordt het verpakt in weer andere lipoproteïnen (VLDL) en van hieruit worden ze naar vetcellen (adipocyten) gebracht.

Vitamine E deficiëntie: een tekort aan vitamine E resulteert in spierslapte, perifere neuropathie en aandoeningen aan de spieren en ogen. 

Zink

Zink is voornamelijk te vinden in vlees, vis, peulvruchten en rijst. Zink is overal in je lichaam te vinden, maar het wordt opgeslagen in je lever, nieren, botten, retina (oog), spieren en prostaat. Het is namelijk een co-factor voor meer dan 100 enzymen, o.a. ook voor een enzym in het oog. In combinatie met antioxidanten is zink in staat vrije radicalen op te vangen in het netvlies. 

Zink deficiëntie: een tekort aan zink kan leiden tot groei vertraging bij kinderen, verlies van smaak- en reukvermogen, haarverlies, slechter immuunsysteen en een vertraagde wondgenezing. Veel zeldzamer zijn huidaandoeningen, -letsels en hypogonadisme (verminderde hormonale werking van de geslachtsklieren). 

 

B O T  M E T A B O L I S M E

Vitamine D 

Vitamine D wordt in de huid aangemaakt onder invloed van zonlicht en het zit in levertraan. Vitamine D speelt een rol bij de calciumhuishouding van het lichaam:

  • Het verhoogt de calciumopname uit de darmen (zijn belangrijkste rol);
  • Het verhoogt de reabsorptie van calcium in de nieren, zodat het niet wordt uitgescheiden;
  • Indien nodig, stimuleert het de reabsorptie van calcium uit bot.

Vitamine D deficiëntie: een tekort aan vitamine D resulteert in een verminderde botmineralisatie. Bij kinderen veroorzaakt dit rickets (botvervorming) en bij volwassenen osteomalacie (broze botten). Daarnaast is er een verstoring van de calcium homeostase: hypocalcemie en hypofosfatemie; lage plasmaspiegels van respectievelijk calcium en fosfaat.

Calcium

Calcium is te vinden in melk(producten), noten en brood. Lactose en aminozuren verhogen de absorptie van calcium door complexen te vormen; vezels verlagen de absorptie van calcium. De calciumconcentratie wordt gereguleerd door 3 hormonen die tevens de fosfaatconcentratie reguleren: parathyroïdhormoon, vitamine D en calcitonine. 

Calcium vormt samen met fosfaat calciumfosfaat. Dit geeft botten en tanden structuur en dichtheid. Verder is calcium betrokken bij spiercontractie, impulsoverdracht (zenuwen!) en bloedstolling.

Calcium deficiëntie: een tekort aan calcium resulteert vaak in verweking en verzwakking van botten, zoals osteomalacie, een verweking van botten en een voorloper van osteoporose. Osteoporose is een aandoening waarbij de botdichtheid en -massa significant is afgenomen. Rickets is verweking van de botten bij kinderen.

Fosfaat

Fosfaat zit in de meeste voedingsmiddelen. Het vormt dus samen met calcium calciumfosfaat voor structuur in botten. Verder is het ook nodig voor de productie van ATP (energie).

Fosfaat deficiëntie (zeer zeldzaam): een tekort aan fosfaat kan ook resulteren in de bovengenoemde ziektes (ricktes, osteomalacie, spierzwakte etc.)

 

E I W I T  M E T A B O L I S M E

Foliumzuur 

Foliumzuur is te vinden in groene groenten, bonen, spinazie en tomaten, lever gist, kiemen en spruiten. De opslag van foliumzuur in het lichaam is erg klein, dus kan er gauw een deficiëntie optreden, met name in perioden van groei. Foliumzuur is betrokken bij de synthese van aminozuren en het is ook belangrijk voor het functioneren van het zenuwstelsel en het immuunsysteem. Ook verlaagt foliumzuur het homocysteïnegehalte; homocysteïne is een stof dat in verband wordt gebracht met hart- en vaatziekten.

Foliumzuur deficiëntie: een tekort aan foliumzuur tijdens zwangerschap, kan leiden tot een kindje met een open ruggetje of zelfs een miskraam. Daarnaast belemmert een tekort aan foliumzuur de groei en aanmaak van rode bloedcellen. 

Vitamine B6 

Vitamine B6 zit in granen, vlees, vis en groenten. Er bestaan drie vormen van vitamine B6: pyridoxine, pyridoxaal en pyridoxamine. Ze kunnen allemaal omgezet worden in de actieve vorm PLP, een co-enzymen voor verschillende enzymen.

Vitamine B6 deficiëntie: door een verstoorde aminozuur metabolisme kan er een verstoorde EEG ontstaan. Ook kan er Microcytaire anemie ontstaan door een storing in de haem synthese.  

Vitamine B12 (cobalamine)

Vitamine B12 zit voornamelijk in dierlijke bronnen, zoals vis, vlees, eieren. Het is een co-enzym voor methylmalonyl CoA mutase (breekt vetzuren af) en voor homocysteïne methyltransferase (synthese van methionine).  

Vitamine B12 deficiëntie: accumulatie van oneven vetzuren. Deze gaan dan in de celmembranen van zenuwcellen zitten, wat leidt tot neurologische symptomen door onvoldoende myeline synthese en zenuw degeneratie. Door vitamine B12 tekort kan er ook foliumzuur deficiëntie optreden met anemie als gevolg.

Reacties (0) 

Voordat je kunt reageren moet je aangemeld zijn. Login of maak een gratis account aan.