De gele bus en de O.C.S, de Libische jaren.

Door San-Daniel gepubliceerd op Monday 16 December 22:02

De Bus:

Morgen moet je op tijd klaar staan zei mijn moeder, je vader heeft je opgegeven op de Oil Company School. Hoe kom ik daar vroeg ik enigsinds bezorgd?. Je gaat met de bus, zei mijn moeder gedecideerd. De school staat iets buiten Giorgimpopoli. Allemachtig, dacht ik, zijn ze allemaal gek geworden? Ik spreek de taal niet en ik word geacht met een bus naar een plaats te gaan die ik niet ken en waar ik nog nooit van gehoord heb om daar een school te vinden, die iets buiten die plaats ligt. Gaat er niemand mee, vroeg ik benepen? Nee, je vader blijft wat dagen langer in de woestijn en ik heb geen rijbewijs, zei mijn moeder. Ik kon mij voorstellen in het Engels en naar de tijd vragen en tellen van één tot tien en dat was het zo´n beetje. 

Je ziet er niet echt blij uit, zei mijn moeder, ga eens even zitten. De maatschappij stuurt een bus langs, een grote gele bus. Jij moet buiten het hek gaan staan en als die bus aankomt, steek je je hand op en stap je in. Die bus rijdt naar school en dan volg je de rest van de kinderen naar school. Daar zie je wel ergens een kantoor en daar geef je een brief die ik nu schrijven ga. Je wordt verwacht en ze wijzen je wel de weg naar je klas. Ik heb er altijd van gehouden om controle te hebben over gebeurtenissen en ik begreep dat ik aan het noodlot werd overgeleverd. In ons gezin was niet veel inspraak, ik besefte dat ik geen keus had. 

De school begint heel vroeg en eindigt om 2 uur, vervolgde mijn moeder. Dat moet wel in verband met de hitte. Ik weet niet wat je nodig hebt maar ik heb wel een broodtrommel voor je laten kopen door je broer, daar gaat wat drinken en wat te eten in, want op school kun je niets kopen.  Er schijnt een bel te gaan als de school afgelopen is en dan ga je snel naar de plaats waar je uit de bus gestapt bent bij aankomst en als het goed is, komt die zelfde bus weer langs. Nu begon ik me pas echt ongerust te maken.  

Die nacht sliep ik onrustig, ik maakte mij zorgen over mensen die ik niet zou verstaan en over bussen die er moesten zijn maar al waren vertrokken. Het ochtendlicht kwam mijn kamer in en ik stond met tegenzin op. Mijn moeder zat al aan de eettafel met haar peignoir aan. Zij keek mij goedkeurend  aan en zo als moeder´s eigen is in alle landen ter wereld, frunnikte ze wat aan mijn shirt, streek mijn haar recht en gaf mijn zoen. Fijne dag wenste ze mij toe. Ik kreeg een broodtrommeltje met een hengsel in mijn handen gedrukt en even later stond ik buiten. 

Het was nog vroeg en ik vond het zelfs fris zo met mijn korte broek aan. Er waren nog geen vliegen die kwamen pas als de zon haar verwarmende werking had uitgeoefend. Het was stil op straat, normaal was het al een rustige straat, maar nu was er geen leven te bespeuren. In de stilte droeg het geluid echter wel ver en ik hoorde de bus aankomen voor hij om de hoek verscheen. Het was een grote gele bus en er stond Schoolbus op. Ik stak mijn hand op en hij stopte vlak naast mij. De deur  ging sissend open en een dikke matronne, stortte wenkend een stortvloed  van woorden over mij uit. Achter mij sloten de deuren weer en de bus zette zich ogenblikkelijk in beweging.  

Ik werd door het optrekken van de bus zowat omver gegooid. De matronne duwde mij op een plaats en zei iets wat ik niet verstond. Ik keek om mij heen en ik zag meteen het eerste verschil tussen mij en de andere kinderen. De jongens hadden allemaal een lange broek aan. Een jongetje stootte zijn buurman aan en wees lacherig naar, hoe kon het anders, naar mijn broodtrommeltje, ja, ik was de enige met een Donald Duck broodtrommeltje.

De rest van de kinderen hadden  lunch dozen in een effen kleur met een groot elastiek er om heen. Mijn Donald Duck creatie klapte open en dan zat er in het bovenste deel een thermosfles en daaronder broodjes en een fruitje. Mijn zorgzame moeder had er ook een servetje in gedaan. Ik had een probleem, ik wist dat ik tot de eeuwigheid der dagen dat trommeltje zou houden. Zo waren mijn ouders, ze zouden niet een andere trommel kopen, boy ik had een probleem. Ondertussen krijsde de dikke dame tegen de kinderen dat  het een lieve lust was in een taal waar ik niets van begreep. Ik nam aan dat zij Italiaanse was want het klonk gewoon niet Engels

Toen ik een  half jaar later gebroken Engels sprak wist ik, dat zij Italiaanse was en dat het haar taak was om de kinderen rustig te houden zodat de chauffeur niet afgeleid werd. Ze krijsde aan één stuk door. Waar de bus stopte trok zij de kinderen zowat naar binnen. Ik voelde mij zwaar ongelukkig en veinsde een enorme interesse in de buitenwereld.  Ik keek de hele weg het raam uit. De bus denderde door en stoof door kleine dorpjes. Uiteindelijk minderde de chauffeur vaart en reed hij een grote zandvlakte op en parkeerde de bus dicht bij een enorme muur. Daar stonden nog een viertal gele bussen. Een jaar later snapte ik dat het echte Amerikaanse schoolbussen waren die overgebracht waren door de Oasis Oil company. De  olie maatschappijen beknibbelden nergens op.     

Het complex lag een flink stuk binnen het hek en de kinderen kwamen van alle richtingen aanstromen. Het was een enorm complex. Alles was gelijkvloers, er was natuurlijk land genoeg, dus waarom een school bouwen met verdiepingen? Iedereen was druk op weg naar zijn lokaal. Het was een cluster van barakachtige lange gebouwen. De daken waren niet plat maar licht hellend. Het geheel lag als bouwplaat  een halve meter boven het maaiveld. Later begreep ik de logica daarvan, het bemoeilijkt schorpioenen en ander ongedierte de toegang tot school. 

Het beeld dat bij mij opkomt is een  kammetje met vier tanden. Het handvat van het kammetje was het verbindende deel en de andere poten waren de barak achtige ruimtes allemaal in de lengte gebouwd. Tussen die poten waren stroken droge grond van een meter of 10 breed. De wand die parallel liep aan de droge strook grond was een glazen wand. Dat was tevens de wand waar het dak het hoogste was. Het handvat deel dat haaks stond op de lengte barakken, huisvestte het kantoor.Voor het kantoor stond een hoge vlaggemast.

Daar moest ik zijn.  Ik liep er heen, mijzelf door de massa van deodorant luchtjes heen duwend en stapte een ruimte in die in twee delen gedeeld werd door een balie die over de gehele lengte liep. Een aantal dames zaten te typen. Het was het venijnige harde getik dat je tegenwoordig nergens meer hoort. Een andere dame nam wat briefjes aan van leerlingen. Dit was een stukje Amerika dat achter de hekken verplaats was naar Lybia.  Het was mijn beurt en ineens begreep ik hoe erg het moest zijn om doofstom te wezen.  Ik stelde me voor: I am Daniel, good morning en ik hield de brief van mijn moeder uit, die de mevrouw met een glimlach aanpakte. ik verstond nog: a very good morning to you too, Daniel.. maar de rest ging over mijn hoofd.

De brief werd door een deur naar een kantoortje gebracht en even later kwam daar een man naar buiten die wat zei en mij wenkte. Mijn non verbale opmerkings vermogen draaide op volle toeren om te compenseren wat ik in taal niet begreep. Mijn hand werd geschud en er werd in een diepe Amerikaanse stem tegen mij gesproken. Ik begreep er geen sikkepit van. Wel viel mij op dat de lippen van de spreker nauwelijks bewogen.

Nu, weet ik dat Texasers dat sterk hebben, zij articuleren niet en daarom spreken zij met een "drawl", wat langerekt en lui klinkt. Zo wordt door een echte Texaser  why boy? uitgesproken als waah Bohh? ach je went aan alles in het leven. Nu, zoveel later kan ik in Texas lopen en niemand herkent mij als niet Texaser. Door het ontbreking van lipronding krijgen klinkers een gerekte klank.

Hij stond op en pakte mij bij mijn schouder en liep met mij terug naar de balie ruimte. Hij zei nog iets waar het woordje son in voorkwam en gaf mij over in de handen van een medewerkster die mij wenkte en  aangaf dat ik haar moest volgen. Zij bracht mij naar een gesloten deur en klopte daar op en trad met mij naar binnen. De kinderen keken allemaal nieuwsgierig op. De meester zat op een verhoging en stopte met spreken en kwam naar de deur lopen. Hij stak zijn hand uit en ik pakte die en zei, I am Daniel. Hij keek mij aan en herhaalde wat ik zei en voegde iets toe . I am Daniel, sir..  en op sir plaatste hij veel nadruk. Ook hij pakte mij bij mijn schouder op een vaderlijke manier en zette mij vlak voor hem neer.

Het werd geen leuke dag. De leraar heette mr Harper en als iemand mij ooit op een school goed geholpen heeft dan is het wel deze man geweest, die streng was en op omgansnormen stond, maar die als didacticus een hart van goud had. God hebbe zijn ziel. Iemand stak wat later  zijn vinger op om wat te vragen; mister Harper, sir can I... en ik begreep dat de man´s naam, Harper, was.  Het jongetje naast mij werd toegesproken door mr Harper en na wat gebaren begreep dat ik, dat hij, mij een beetje wegwijs moest maken. Zij hadden allemaal boeken en ik had niets.

Het jongetje naast mij scheen Keith te heten en naar ik nu begrijp was hij het pispaaltje van de klas, omdat hij niet uit Texas kwam. Wij vormden dus een fijn stel. De zoemer ging drie keer en iedereen stond op, het jongetje naast mij porde mij in de zij en ik stond ook op. Zij gingen allen  kaarsrecht staan en keken wazig ver  voor zich uit. Zij balden hun rechter vuist en legde die op hun hart. Mr. Harper stond voor de klas en had zijn hand ook op zijn hart en keek al even wazig. Mr.Harper begon iets te reciteren en iedereen viel hem bij. Ik verstond er niets van het was alsof je zo maar een kerkdienst ingestapt was waar een credo werd herhaald in een onbegrijpelijke taal. When in Rome do like the Romans, dus ik bewoog mijn lippen mee en ik had mijn hand op mijn hart.  Ik voelde me debiel en ik had wel kunnen schreeuwen van kwaadheid. Ik was monddood gemaakt.

Toen de bel aan het einde van de les weer ging, liep ik met Keith mee. Ik was de enige die met mijn broodtrommeltje liep, wat had de rest met hun trommeltje gedaan? We moesten naar een andere poot van het kammetje. Een groepje jongens uit mijn klas ging om mij heen staan en vroeg mij wat, toen wij voor de nog gesloten deur van het lokaal stonden te wachten. Ik lachte een beetje schaapachtig, de spreker schopte tegen mijn trommeltje aan.

De andere begonnen te lachen. Keith keek de andere kant op. Ik kreeg een duw en toen ik mijn aanvaller wilde pakken schopte een ander jongen mij van achteren onder mijn kont. Een blond meisje zei iets,ze had denk ik het voor mij opgenomen, nu werd ik pas echt geschopt. Tegen mijn schenen, van achteren onder mijn kont. ik kreeg een tik tegen mijn achterhoofd. Texase jongentjes bepalen de pik orde, zij zijn van de lone star state en met velen zijn zij heel stoer. Het was de straf die iemand ontving die niet uit Texas kwam. Ride ém Cowboy yi haah!! Ik trof het ik had alle school bullies in mijn  klas.  Ineens net zo snel als het begonnen was hield het op. 

Een knappe verschijning kwam aan lopen met een sleutel in haar hand. Keith zei iets en duwde mij naar voren. Ik zei terwijl ik mijn hand uitstak, Goodmorning, I am Daniel, sir.​ Er werd achter mij overdreven hard gelachen. I am miss Johnson zei de dame glimlachend, zij zou mijn grote vriendin onder de leerkrachten worden, dat vreselijke eerste jaar. I am your French teacher. Ik verstond alleen French niet. Het bleek een franse les te zijn. Geweldig dank zij de inspanningen van mijn kwartjes minnende hoofdmeester van vroeger, wist ik hoe je de  werkwoorden avoir en étre moest verbuigen. Miss Johnson was heel aardig. 

Zij sprak haar Engels anders. Later in mijn leven zou ik haar tongval herkennen als  de tongval van iemand uit Michican.We moesten allemaal wat voor lezen en ik keek mee in het boek van mijn gids. Zij straalde toen ik wat voorgelezen had. De rest van mijn klasgenoten knauwden erg en ik klonk haast Frans. Wij moesten de lesjes uit ons hoofd leren. Alle lesjes waren thematisch. Ik ken ze nog:

Jéntre dans la salle de classe, je regarde autour de mois, je vois les élèves et le professeur, je dis bonjour a professeur  et je prends ma place .. 

Ik snapte na een paar tellen wat er mis was geweest toen ik mij voorgesteld had. Leerlingen staken hun vinger op en begonnen, Miss Johnson, Ma ám.. ik schreef het op. Ma ám mevrouw of juf. Sir is meester. Het jongetje naast mij sprak anders en die vroeg, miss Johnson, madam.. Dus een pijltje naar juf op mijn kladblok met ma ám en madam is juf. Toen de laatste bel ging was ik op, ik was doodmoe. Keith ging helaas niet naar mijn bus. Ik herkende de bus van verre aan de matronne die er naast stond met een lijst in haar hand, die zij afvinkte als een kind instapte.

 Ik was leeg, ik had een rotdag gehad. Ik was uitgelachen, ik was geduwd en geschopt en  geslagen en ik was vrijwel doof stom geworden. Ik voelde een woede in mij ontsteken over het onverdiende onrecht dat mij was aan gedaan.  Ik kon niet eens vragen of ik naar het toilet mocht. Toen de bus stopte stond mijn moeder in de tuin wat water te geven aan nieuw plantgoed. En, vroeg zij, benieuwd naar mijn eerste schooldag op de O.C.S. Leuk zei ik, want ik wilde niet dat zij zou weten wat een stumper ik geworden was.

Echt, vroeg zij? Zij kon mij altijd lezen als een boek, Nee, zei ik, het was verschrikkelijk.  Dan maak ik thee voor je klaar en dan vertel je me het maar en zij liep met mij mee naar de keuken.. Ik liet het schoppen en het treiteren weg uit mijn verhaal. Ik ben trots op je zei ze, het kan niet leuk geweest zijn. U heeft geen idee, zei ik. Ja wel, antwoordde mijn moeder, dat heb ik echt  en je vader ook. Ik keek waarschijnlijk verbaasd.

Je vader, was van Nederlandse ouders, in Java geboren en heeft geen leuke schooltijd gehad, hij moest Maleis leren. Toen hij de Hbs af had werd hij alleen naar Nederland gestuurd om te studeren en moest hij op kamers wonen. In die tijd ontmoette ik je vader, het was geen Indo, geen Katjang, en geen Nederlander. Hij was een verdwaalde in een verloren land.

Ik had het zelfde, zei ze. Ik keek waarschijnlijk nog verbaasder. Ik werd in Franeker geboren, vervolgde zij en mijn vader, jouw opa, ging in Haarlem werken omdat er in Friesland in die tijd geen werk was voor hem. Ik sprak alleen Fries en heb het, geloof mij, in het Westen erg moeilijk gehad. In eens bekeek ik mijn ouders met andere ogen. weet je wat het leuke is, vroeg mijn moeder? Je vader kan nog altijd Maleis spreken en ik nog altijd Fries. Wij kunnen ons in andere werelden bewegen. Het wordt een tijdje  niet zo leuk voor je en daarna weet je niet beter. Ze had gelijk, weet ik nu: mooi zoid, zal ik maar zeggen, nu na zoveel jaren terugblikkend.

San Daniel 2013

 

lees het vervolg door op de link te drukken: de gelofte en de O.C.S., de Libische jaren

 

 

Reacties (3) 

Voordat je kunt reageren moet je aangemeld zijn. Login of maak een gratis account aan.
Dat klopt..zo is het echt gegaan,, het is de som van de ervaringen die je maakt tot wie je bent...
Lijkt me vreselijk, op een school te worden geplant zonder de taal te kennen ...
Oef San, lijkt me zo moeilijk geweest... Maar ja... later heb je er bakken ervaring bij. die je als kind nog niet kunt plaatsen, want ik lees ook dat je goed leren kon