Het Milgram Experiment

Door Djarum76 gepubliceerd op Tuesday 21 May 13:35

Hoe ver kun je als mens gaan? En hoe gehoorzaam zijn we eigenlijk? In de jaren '60 werd het Milgram experiment voor het eerst uitgevoerd en 4 decennia later werd dit nog eens dunnetjes overgedaan in Frankrijk. Kandidaten of proefpersonen worden in een bepaalde positie gemanipuleerd en worden vervolgens op de proef gesteld door een andere 'kandidaat' met elektrische schokken te martelen. De uitslag van het experiment vind ik persoonlijk nogal zorgwekkend.

Stanley Milgram

Deze sociaal psycholoog is de bedenker van het Milgram-experiment. Een experiment over gehoorzaamheid aan autoriteit, waarin een proefpersoon wordt wijsgemaakt dat het om een geheugenexperiment of een spelshow gaat. 

Canvas- Jeu de la mort (Het spel van de dood)

Aan de hand van een voorbeeld van een franse documentaire (link hierboven) werd dit experiment recentelijk herhaald, maar in een iets ander jasje. Kandidaten werden uitgenodigd om mee te doen aan de ontwikkeling van een nieuwe spelshow. De zogenaamde naam van het spel was "extreme uitersten", kandidaten moesten andere kandidaten straffen met een elektrische schok als een vraag verkeerd beantwoordt werd. Twee kandidaten werden tegelijk geïnformeerd over het spel en de spelregels. Maar één van beide kandidaten is een acteur die bij het experiment betrokken is. Voor het spel is iemand nodig die de vragen stelt en iemand die de vragen goed moet beantwoorden. Als het antwoordt fout is, moet de vragensteller een hendel overhalen die een stroomstoot aan de falende kandidaat geeft.

De acteur is door een truc met de loting altijd de kandidaat die de vragen moet beantwoorden, het proefkonijn deelt de stroomstoten uit, die oplopen van 20 volt naar 480 volt (een dodelijke dosis). Wat de proefpersoon (en het publiek) niet weet, is dat de acteur (die onzichtbaar in een soort bol zit) de schokken niet echt ervaart, maar slechts de pijn simuleert door het soms uit te schreeuwen van de pijn. In een later stadium smeekt hij zelfs dat hij wil stoppen met het spel.

De proefpersoon wordt in feite geïsoleerd en staat er alleen voor. Het experiment wordt groots opgezet, in een opnamestudio wordt een decor gebouwd en er is echt publiek aanwezig. Ook de presentatrice zit in het complot en krijgt via een oortelefoontje instructies over de 'bevelen' die ze aan de kandidaten geeft.

80 proefpersonen werden geselecteerd en telkens werd de acteur tot beantwoorder benoemd en de proefpersoon werd de vragensteller. De acteur moet 27 vragen beantwoorden die de vragensteller (proefpersoon) aan hem stelt. Pas bij de vierde hendel van 80 volt, slaakt de acteur zijn eerste pijnkreetje uit. In stappen van twintig volt wordt de dosis opgevoerd en bij 180 volt worden de pijnkreten steeds heviger. Op dit punt schreeuwt de acteur het uit en meldt dat hij wil stoppen. Sommige kandidaten beginnen te twijfelen of ze door moeten gaan of niet. De presentatrice wordt vragend aangekeken, maar die zegt slechts dat de kandidaten er zich niks van aan moeten trekken en gewoon door moeten gaan. 

Uiteindelijk is het eindresultaat schokkend te noemen. Net iets meer dan 80% van de kandidaten gaat helemaal door tot de zwaarste en laatste (dodelijke) stroomstoot, minder dan 20% verzet zich tegen de heersende autoriteit (televisie, publiek, presentatrice en de van tevoren doorgenomen spelregels) en stopt voortijdig met het spel.

De conclusie van Stanley Milgram in de jaren '60 luidde als volgt:

"Wanneer men in het Amerika van vandaag de dag een naziconcentratiekamp op zou zetten, men geen enkele moeite zou hebben om dit te bemannen."

Wij zijn gehoorzaam....

Als kind moet je luisteren naar je ouders, later naar je leraar of je werkgever en in het verkeer houden we ons ook aan de voorgeschreven regels. We moeten luisteren naar de overheid en we laten ons beïnvloeden door wat er op televisie wordt gezegd. De televisie is een zeer machtig medium en heeft daarom een zeer grote verantwoordelijkheid. 

Hoe ver wil je als mens gaan, zonder je eigen gevoel van normen en waarden te overschrijden? Vóór het zien van de documentaire dacht ik net als de onderzoekers dat een veel groter percentage (meer dan de helft) zich zou gaan verzetten tegen de op dat moment heersende autoriteit, maar dat bleek slechts minder dan 20% te zijn. Dat is best schokkend te noemen en het gaf me vooral een teleurgesteld gevoel. Teleurstelling in de mens.

Dat je als wetenschapper concludeert dat je in het Amerika van de jaren '60 zonder al teveel problemen een concentratiekamp op zou kunnen zetten, zegt natuurlijk heel erg veel. Maar het is aan de orde van de dag, als je mensen of groepen op de juiste manier onder druk zet, dan zullen ze dingen kunnen doen met soms gruwelijke gevolgen. De geschiedenis heeft het meerdere malen bewezen. Autoriteit manifesteert zich in diverse vormen en is ook vrij makkelijk te verpakken in diverse vormen. In de documentaire gaat het om een spelshow, maar op overheidsniveau vinden dit soort praktijken ook plaats.

Je, hypotheek, je belastingaanslag, lastige deurwaarders of corrupte overheid. Allemaal is het een vorm van autoriteit waarin de meesten gewoon mee zullen gaan, ook al weten ze dat ze de bietenbrug opgaan. Er is teveel over geschreven, er is teveel over gezegd en de media is te mild wat mij betreft. Alles heeft te maken met autoriteit en in hoeverre je daar in wilt meegaan. 

Misschien wordt het tijd om ons daar eens van los te weken en wat harder van ons af te gaan bijten. Waarschijnlijk verdedig je alleen maar je normen en waarden en daar is helemaal niets mis mee.

 

 

 

"Stick it to the man!"

 

Reacties (13) 

Voordat je kunt reageren moet je aangemeld zijn. Login of maak een gratis account aan.
Amai wat heb ik hier bijgeleerd
Ik wist hier niets van - heel interessant artikel
Maar ik ben geen kandidaat hoor!
Verbaasd mij niets. :))
Wat laten mensen zich toch wat wijs maken en doen ze gewoon hier in mee...zo zie ik maar weer de positieve kant van mijn eigenwijsheid ..zou echt niet anderen als experiment stroomstoten toe dienen...laat mij daar maar lekker buiten...GOED en interessant artikel!
Als ik zou worden uitgenodigd om mee te werken aan de ontwikkeling van een nieuwe 'spelshow' waarbij ik wordt verwacht andere kandidaten stroomstoten toe te dienen, zou ik direct al mijn medewerking weigeren. Alleen idioten doen aan zoiets mee.
Ja, je moet inderdaad ook kijken naar de kandidaten die uiteindelijk wel meededen, hoewel ze van tevoren niet wisten om wat voor spelshow het zou gaan...
Ok, maar dat maakt wat mij betreft niet uit. Zodra iemand me vertelt dat ik een medekandidaat stroomstoten moet toedienen, stap ik toch direct op. Mensen die dat niet doen, blijven idioten.
Hiervoor krijg je een duim! :)
Dankjewel.
Het feit dat meer dan 80% van de proefpersonen tot het uiterste door gaat zonder het lef te hebben ermee te kappen, weerspiegelt keurig het reilen en zeilen van het dagelijkse leven van evenzovele individuen in de maatschappij. Maar dat is niets nieuws natuurlijk.
Dat met die stroomstoten is natuurlijk wel heel extreem. Met minder extreme zaken (lees: meer 'geaccepteerde' zaken zoals politieke en economische misstanden) ligt dat percentage personen dat niet kan of wil kappen veel hoger. Toch wel minimaal zo'n 98% schat ik zo in.
En wie wel in staat is daarmee kappen, heeft dat uiteraard allang gedaan, heeft zich met succes losgeweekt van de massa en leeft figuurlijk (soms ook letterlijk) op een eiland en vaart zijn eigen koers.
Het is fascinerend. Niet enkel wat betreft de resultaten, maar vooral ook wat betreft de zeer slechte inschattingen vooraf. Ik heb indertijd een fragment van het Jeu de la Mort gezien. Iedereen zei vooraf dat-ie het niet zou doen, herhaalde dat meerdere malen tussendoor en het einde van het verhaal was dat haast iedereen gewoon gehoorzaamde.
Het doet je afvragen hoe je zelf zou reageren. Mensen die zonder meer ontkennen dat ze hierin mee zouden gaan hebben denk ik ofwel geen zelfkennis of liegen de boel voor. Dat is ook juist het enge...
17% loog inderdaad achteraf, die zeiden dat ze doorhadden dat het niet echt was. Maar die personen waren wel aan het sjoemelen tijdens het spel om het voor zichzelf te rechtvaardigen.
Ik zou zelf ook zeggen dat ik niet tot het gaatje door zou gaan , omdat ik stront-eigenwijs ben, maar de druk die op je ligt in zo'n experiment kan rare dingen met je doen... Het blijft eng.
En dan was dat nog slechts een tv-show of een experiment, niet real life...
Precies, het prijzengeld zou op 1 miljoen komen, maar de kandidaten werd verteld dat het om een proef ging en er kon niks verdiend worden.