De bokkenrijders van Limburg

Door Lucifall gepubliceerd op Friday 22 March 12:47

http://plzcdn.com/ZillaIMG/3cb31d5efa8d7446dce9a2ac80ad97d2.jpg

Een artikel over de vervolging van de Bokkenrijders.

Als geesten op bokken met vliegbrevet gaan rijden.

 

De Bokkenrijders

Op de muur van het streekmuseum in Valkenburg prijkt een reliëf van een bokkenkop met eronder de tekst: “Ter gedachtenis aan de vele honderden die in de achttiende eeuw ten gevolge van en justitiële dwaling na onder tortuur afgedwongen bekentenis als bokkenrijder werden terechtgesteld.” Daaronder wordt een monogram vermeld: HLKVH
Het werk is gesigneerd door: LD, de kunstenaar Frater L. Disch
Deze plaquette is op 13 november 1999 onthuld op initiatief  van de Historische Kring Land van Valkenburg en Heuvelland door burgemeester drs. Constant Nuytens en wethouder mr. Kittie Huntjens. De plaats is met zorg gekozen. Op deze plek van het voormalige stadhuis van Valkenburg stond indertijd een landhuis, waar de beoogde misdadigers in afwachting van hun proces werden opgesloten en gemarteld.

 

Bokkenrijders, een dievenbende

Er gaan verhalen over een grote bende dieven die in de achttiende eeuw heeft huisgehouden in Zuid-Limburg. Tussen 1730 en 1775 hebben zij vele overvallen gepleegd. Volgens lokale inzichten uit die tijd zou het een soort geheim genootschap betreffen, waar de leden een eed op de duivel hadden afgelegd in de veronderstelling dat ze door het beest werden geholpen om hun geheim te bewaren.
Documenten uit die tijd vermeldden echter dat in 1741 en 1742 rond Kerkrade een serie van tien inbraken plaatsvond, waarbij geweld tegen de bewoners werd gebruikt.
Een schout in Kerkrade wierp de teerling in november 1742 en dwong een opgepakte jongeman door foltering te bekennen. Benoemde medeplichtigen kregen een zelfde behandeling.
In korte tijd werden er 120 verdachten opgepakt voor 10  diefstallen. Bewijs werd op de pijnbank verkregen.
Velen herriepen tijdens publieke terechtstelling hun bekentenis en schreeuwden hun onschuld uit. Dit werd weer gezien als werk van de duivel, wat beaamt werd door een verdachte die bekende dat hij en andere bendeleden God en moeder Maria hadden afgezworen en zich hadden toegewijd aan de duivel.
In een jaar tijd werden bijna 100 personen opgehangen, levend verbrand of gevierendeeld.
En dat ten tijde van de Verlichting.
De als goddeloos bestempelde bende werd een waandenkbeeld in het land van Valkenburg. Uiteindelijk zijn er ongeveer 400 mensen terechtgesteld in drie verschillende vervolgingsperioden.
Bewijzen tegen de daders waren er niet, bekentenissen werden op de pijnbank afgedwongen, ook zo kan een mythe over duivelsaanbidders ontstaan.

 

 De mythe

Sommige experts zijn van mening dat deze mythe ontstond door ontspoorde schouten en schepenen. Onder tortuur verkregen bekentenissen leidde tot de fantasie dat er in het Limburgse land een bende rondwaarde die een pact met de duivel hadden gesloten. Op getemde bokken, met vliegbrevet, scheerden zij door het Limburgse luchtruim. Zelfstandig opererende kruimeldieven waren gebombardeerd tot georganiseerde goddeloze criminelen met duistere magische krachten. Mefisto en diabolische samenzweringen waren geboren op de pijnbanken en werden de bokkenrijders geesten die op bokken door de lucht reden.
Volksgeloof absorbeert deze verhalen graag en gretig. Ook in die tijd voedsel voor schrijvers.

Pastoor A. Daniels ( pseudoniem Sleinada)  beschreef de legendarische bokkenrijders in 1799 als volgt:
"snagts als zy uyt stelen gingen, [reyden zij] op bokken, deze bokken en zoude geene natuerlyke bokken geweest zyn, maer de duyvel in gestaltenise van eenen ofte meer bokken"
'Men heeft aen deze bende op veele plaetzen de naem gegeven van Bokkeryers, dat was te zeggen dat zy snagts als zy uyt stelen gingen, op bokken reyden, deze bokken en zoude geene natuerlyke bokken geweest zyn, maer de duyvel in gestaltenise van eenen ofte meer bokken; dezen duyvel zoude hun door de locht op enen korten tyd gevoert hebben, alwaer ze geerne geweest hadden, zoo dat zy op eene nagt wel tien, zesthien, twintig ende meer uren verre gevoerd wierden, om te stelen, en hunne vergadering te houden, zulks begonst te bekennen en eenen misch masch daer af zoeken te maeken.'
Ja, en als die tekst tot het rechtgeaarde Limburgse oor kwam, uit monde van een pastoor, zult u begrijpen dat men in die tijd werkelijk overtuigd was van het bestaan van deze bokkenrijders, die een pact met het beest gesloten zouden hebben.

 

De bende voerde het wapen van de bok

De bok wordt sinds oudsher geassocieerd met het beest. De stelende bende uit die tijd voerde als embleem een symbool van de bok. De redenen hiervoor zijn onbekend. Toch zou men mogen veronderstellen dat men dit zinnebeeld met zorg gekozen had. Wellicht wilde de bende zich juist profileren op deze wijze, omdat zij zich afzette tegen de Christelijke en bestuurlijke elite?
Uit oude processtukken blijkt overigens wel dat er sprake is geweest van een organisatie. Er wordt gesproken over onder meer 'korporaals, kapiteins en generaals'. Dit duidt op een georganiseerde structuur. Dit is de reden dat sommige wetenschappers van mening zijn  dat deze bende van bokkenrijders een soort geheime militante groepering was die in opstand gekomen was tegen de gevestigde orde. Anderen zijn van mening dat het onafhankelijke regionale cellen betrof.


De toetreding tot de bokkenrijders

Alvorens men kon toetreden moest er eerst een eed worden afgelegd. Deze eed werd veelal afgelegd in het huis van één van de kapiteins, die de eedformule hardop voorlas. Het aspirant lid moest dit nazeggen met twee vingers, en soms een duim omhoog gestoken. Hierna moest men God afzweren en trouw aan de duivel uitspreken. Een lid moest ook zweren nummer een medelid te verraden, ook niet onder foltering. Vervolgens moest er een document getekend worden en kon de kandidaat zich als volwaardig lid van de bende zien.

 

Wie waren de leden

De bende bestond uit leden die behoorden tot de onderste lagen van de bevolking. Hierbij kun je
denken aan leerbewerkers,  marskramers en muzikanten en spinners. De economische situatie was ten gevolge van de tachtigjarige oorlog nog steeds slecht. Honger zou ervoor kunnen gezorgd hebben dat mensen hun toevlucht zochten in de criminaliteit. In een latere periode traden ook middenstanders en grondbezitters toe tot deze geheime orde.

 

Onvrede

Ook is er een theorie dat deze bokkenrijders een groepering betrof die ontevreden waren over de ongelijke verdeling van de welvaart. Men stoorde zich aan de hebzucht en rijkdom van de plaatselijke aristocraten.
Dit plaatst de bokkenrijders in een andere context, namelijk als een nobele dievenbende, die streed voor een rechtvaardige wereld. Dit zou ook kunnen verklaren waarom later ook grondbezitters en middenstanders tot deze orde toetraden.


Oude tijden herleven?

De laatste jaren wordt er in Limburg steeds meer aandacht besteed aan deze bokkenrijders. Waar komt dit uit voort? Zijn dat wellicht nostalgische gevoelens naar de tijden, dat het volk nog tegen de overheid in opstand kwam? Tijden waarin het nog een goed gebruik was om je als Robin Hood te gedragen?
Gaat de geschiedenis zich wellicht herhalen en krijgen we in deze tijd ook nog te maken met hedendaagse bokkenrijders?
U kunt zich in ieder geval inleven in deze tijden van weleer. In onze new age tijd worden er ter ere van de bokkenrijders weer festivals gehouden. Op 30 september 2012 kunt u daarvoor het bokkenrijdersfestival te Klimmen bezoeken. Een festival wat wordt georganiseerd door de stichting Oppe bok.
Oude tijden herleven...

Bronnen:
Wikipedia
L Augustus: Vervolgingsbeleid en procesvoering tegen de bokkenrijders.
DE LIMBURGER maandag, 15 november 1999
www.geschiedenis.nl
www.bokkenrijders.com

 

 

Reacties (15) 

Voordat je kunt reageren moet je aangemeld zijn. Login of maak een gratis account aan.
zeer goed en interessant neergeschreven artikel ! dikke duim erbij
Interessant artikel. Weleens iets van gehoord, maar nu een duidelijker beeld. Leuk.
Mooie geschiedenis!
Wederom super geschreven! Duim van mij.
Duim, interessant!
Mooi informatief artikel.
De Film op TV gezien prachtig de angst die de mensen hadden in die tijd, mooi verhaal.
Pork geeft de Partij DUIM.

DRIMPELS.