Haarlem Hofjesstad. Het hofje van Bakenes

Door Lucifall gepubliceerd op Friday 27 July 17:16

Haarlem Hofjesstad. Het hofje van Bakenes

Om in Haarlem een hofje als huurwoning te bekomen geldt de langste wachttijd. Niet geheel onterecht, want wat is er mooier om in de Haarlemse binnenstad op zo'n schitterend authentiek hofje te mogen wonen. De Haarlemmer hofjes brengen je allen zomaar terug naar de tijden van weleer. De binnentuinen zetten je weer even terug naar die tijden van eeuwen geleden. De huisjes rondom de binnenplaats zijn vaak een lust voor het oog en er is weinig fantasie voor nodig dat je in de illusie verkeerd in een sprookje terecht te zijn gekomen. Ooit telde Haarlem 40 hofjes. Daar zijn er nu nog rond de twintig van over.

http://plzcdn.com/ZillaIMG/23a1dc6907c3abc6b2fedaffe40b1b8b.jpg

Laat de stad Haarlem u het hof maken! Een dagje Haarlemmer hofjes brengt u weer even terug naar de tijden van weleer. 

Verschillende soorten hofjeswoningen:

Er zijn verschillende soorten hofjeswoningen te onderscheiden:
Liefdadigheidshofjes welke uit de 13e tot de 19e eeuw dateren. Deze huisjes waren voor ouderen- veelal vrouwen met weinig geld of voor bepaalde andere groepen alss soort van sociale voorziening. Deze hofjes hebben vaak een poortgebouw, waar zich een regentenkamer bevindt.
Exploitatie- of arbeidershofjes waren bedoeld om de arbeiders van buiten de stad te huisvesten
Sociale woningbouwhofjes werden gebouwd voor mensen met een kleine beurs.
Begijnenhofjes, waren hofjes die voor vrouwen zonder kloostergelofte bestemd waren. Deze dames leefden wel samen met andere vrouwen alsof zij geestelijke zusters waren.
Voor de oude mannen waren er de zogenaamde proveniershuizen, waar zij volledig verzorgd werden.

De hofjes kunnen we eigenlijk bezien als een eerste vorm van pensioenvoorziening. Als je als oudere arm was, was er in die tijd geen AOW of pensioen dus was je afhankelijk van je familie, als je die dan al had; de kerk, waar natuurlijk ook wat tegenover stond of van de giften van rijke mensen.

http://plzcdn.com/ZillaIMG/c092cd0dd67644eca6c06f37c3e445d6.jpg


Voor wat hoort wat

Om kosteloos of voor weinig geld te mogen wonen diende men zich bewust te zijn dat dit een gunst was. Hier moest wat tegenover staan. De regenten eisten van de bewoners dat deze zich keurig en bovenal deugdzaam gedroegen. Kerkbezoek was vereist, een kapel was veelal vlakbij te vinden, of zelfs verbonden aan de hofjes. Bezoek na 10 uur 's avonds was niet toegestaan.

Familienaam blijft voorbestaan

Rijken vonden vaak goedheid in zichzelf en besloten dan een hofje te stichten voor arme ouderen. Niet geheel zonder eigen belang, want door de familienaam aan het hofje te verbinden was men zeker dat de naam zou blijven voortbestaan. Rijken hadden ook vaak een plaatsje (gekocht) voorin de kerk. Door te doneren verwachtte men dan ook eerder een plaatsje in de hemel te kunnen verwerven.

In dit artikel staat het hofje van Bakenes in de spotlights.


http://plzcdn.com/ZillaIMG/0c4e98d8e7b52e611802ba743306dcb3.jpg

Hoe kom je er?

De route vanaf het NS station naar het hofje van Bakenes is als volgt. Bij het station is ook de 'parkeergarage Stationsplein.'


http://plzcdn.com/ZillaIMG/0e9da21bd2d5ffbbe1bc07466c15ed7e.jpg

Het hofje is dagelijks overdag toegankelijk voor publiek, met uitzondering van de zondag. De hoofdingang is te vinden bij de wijde Appelaarsteeg.

Hofje van Bakenes

Dit prachtige Haarlemse hofje is vernoemd naar een rijke familie die vele landgoederen bezat. Simon Persijn kreeg rond 1247 van broer Jan het 'goed Bakenes' in leen en begon zichzelf Bakenes te noemen. Zijn nakomelingen bleven deze naam dragen, zo ook Dirc van Bakenes (1340-1393), die de stichter was van het hofje van Bakenes. De familie was ook lid van het Heilige kerstmisgilde van Haarlem. De Bakenessergracht, de Bakenesserkerk en het hofje van Bakenes herinneren de stad Haarlem aan deze familie.
Volgens het testament van Dirc Bakenes diende het hofje gebouwd te worden. Zijn weduwe en zoons lieten overeenkomstig deze wens het hofje bouwen. De originele akte is verloren gegaan. Maar Samuel Ampzing heeft deze akte nog gezien en overgeschreven.

 Een citaat hieruit luidt als volgt: "cameren met hoiren erve geheiten Dirc van Bakenesse Cameren, liggende ende staende in Dirc van Bakenessen-stege, die nu den naem van Wijde Appelaers-steeg draegt."


http://plzcdn.com/ZillaIMG/202bb27c489a0a7f2bc1fe687d3c348b.jpg

Hofje van Bakenes en Bakenesserkamer

Het hofje van Bakenes (1395) wordt ook wel de Bakenesserkamer genoemd en is het oudste nog bestaande hofje van Haarlem. Dit hofje heeft twee ingangen: één en is te vinden aan de Bakenessergracht en de andere aan de Wijde Appelaarsteeg, waar de hoofdingang gevestigd is.


http://plzcdn.com/ZillaIMG/0d02f1ed6e5593086898b5d461fb01d1.jpg

Poort van het Hofje van Bakenes aan de Wijde Appelaarsteeg. Dit werk is rond 1800 geschilderd door Wijbrand Hendriks. 

Verschil met de 14e eeuw

In de loop der tijden is het hofje verbouwd, zodat er nu minder bewoners wonen dan bij de originele bouw. Toen de Bakenesserkamer in 1395 gebouwd werd bestond het hofje uit 13 huizen welke plaats bood aan 20 vrouwen. Bij de herbouw in 1663 werd één van de gebouwen tot regentenkamer verbouwd, waarna er nog 12 dames konden wonen. 

Op de toegangspoort naar het hofje is een gevelsteen te zien, waarop een raadseltje staat.


http://plzcdn.com/ZillaIMG/4148b9ab5148673caf0f98d044b89695.jpg


Het epigram luidt als volgt: ' Ingang vant Gesticht van Dirck van Baekenes voor Vrouwen acht en twee mael ses. Hier worden twee betekenissen aan ontleend. 
Acht en twee keer zes is zestig, wat de leeftijd was voor de vrouw om er te komen wonen.
Acht en twee keer zes is ook twintig ( 8 + (2 x 6)),oftewel het aantal vrouwen wat op het hofje kon wonen.

Hofjes Wandeling

Het is mogelijk een door een ervaren gids begeleide hofjeswandeling van anderhalf uur te maken. De start van deze wandeling is bij het hofje van Bakenes. De volgende is het nieuwste hofje van Haarlem: het Johan Enschedé hof. Want ook nu worden er nog hofjes gebouwd. De wandeling eindigt op het Proveniershof.
Min. aantal deelnemers 20 personen
Prijs: € 14,50 p.p. excl. BTW


Bronnen: Wikipedia, www.haarlemsehofjes.nl, Noord-Hollands archief, www.vriendenvandebakenes.nl
www.openmonumentendag.nl , routeplanner,www.geheugenvannederland.nl

Reacties (8) 

Voordat je kunt reageren moet je aangemeld zijn. Login of maak een gratis account aan.
Heel leuk artikel, heb wel enkele hofjes in Belgie gezien. Nederlandse nog nooit.
ik vind het altijd heerlijk om door die hofjes te dwalen. In Groningen is er ook nog (minstens) 1. Mooi artikel
Leuk om te lezen
Gelukkig zijn deze hofjes bewaard gebeleven.
Leuk! Brak me het hoofd al over het raadsel, toen zag ik dat de oplossing eronder stond:)
Die ga ik bij favorieten plaatsen. Ik ben er ooit binnen geweest omdat iemand daar op kamers woonde. Mooi artikel.
Leuk om weer eens iets over die "goeie ouwe tijd" te lezen.