Had Friedrich Nietzsche gelijk? Is God dood?

Door Nonnie gepubliceerd op Monday 25 March 16:00

Ik geloof niet in God, maar ik denk wel dat er iets is.

Geloof on demand

3ebd728de6fa78aa8bc932e9abece9c0R29kIGlzDe eerste keer dat iemand dit op een feestje zei, verstomden terstond de gesprekken en waren alle ogen opeens gericht op degene die deze vermetele uitspraak deed. Inmiddels is het gemeengoed geworden en vertoont het alle slijtage van een cliché. Vanzelfsprekend heeft de uitspraak een hoog irritatiegehalte, maar tegelijkertijd legt het treffend onze tijdgeest bloot. Niet langer is geloof vanzelfsprekend, het is meer een individuele keuze. Ook de vorm waarin men gelooft is niet meer een vaststaand gegeven. Ieder geeft er zijn eigen invulling aan: geloof on demand.


God is dood

Een bekende filosoof die dit al ruim een eeuw geleden had zien aankomen, deed destijds de opmerkelijke uitspraak ‘God is dood.’ In zijn werk Die fröhliche Wissenschaft uit 1882 voert Friedrich Nietzsche ‘die Tolle Mensch’ op, die God dood verklaart.

77330e1330ae2b086e5bfcae50d9ffaeTmlldHpz


Uit: De vrolijke wetenschap van Friedrich Nietzsche

(vertaling Gutenberg project)
De fantastische man (eventueel: de toffe gast, maar ik heb bijvoorbeeld ook een vertaling gezien waarin werd gesproken over een dolleman).

Hebben jullie nog niet van deze fantastische man gehoord, die op klaarheldere voormiddagen een lantaarn aanstak, op de markt liep en aanhoudend riep: "Ik zoek God! Ik zoek God!" Doordat er vele mensen samen stonden die niet in God geloofden, ontstond een hevig gebulder. Hij zal verloren gelopen zijn, zei de ene. Heeft hij onachtzaam een verkeerde weg ingeslagen zoals een kind, vroeg de andere. Of zou hij zich verstopt hebben? Is hij bang voor ons? Misschien is hij wel geëmigreerd? Zo schreeuwden ze door elkaar en vermaakten zich.
De fantastische man sprong te midden van hen; zijn blikken doorboorden hen. "Waar God heen is?" riep hij, "Ik zal het jullie eens zeggen! Wij hebben God vermoord, jullie en ik! Wij zijn allemaal zijn moordenaars!

2920bee1c45be7884374eabc7f50f78dRGllIEZy

God is dood. Dat was de schokkende boodschap. Zelf dacht Nietzsche dat het nog wel even zou duren voordat dit tot de mensen zou doordringen: ‘Ik kom te vroeg, het is mijn tijd nog niet. Deze ongelooflijke gebeurtenis is nog onderweg.’ Niet verwonderlijk natuurlijk, want ten tijde van zijn uitspraak was heel Europa nog zeer christelijk. Wel voorzag Nietzsche met deze uitspraak een goddeloze toekomst, een tijd waarin de vaste christelijke waarden opnieuw zouden worden bezien.

 

Een goddeloze toekomst: herwaardering van alle waarden

 

In zijn werk ‘De genealogie van de moraal’ uit 1887 vraagt hij zich af hoe het christendom zo’n sterke heerser over morele waarden heeft kunnen worden. Hij ziet de christelijke moraal als een slavenmoraal, waarin mensen zich laten leiden door de woorden van de kerk en vraagt zich af of een meer autonome houding niet te prefereren zou zijn. De opmars van de wetenschap die overal zijn vraagtekens bij zette, ondersteunde zijn visie. Door God dood te verklaren, werden de mensen bevrijd van de slavenmoraal en konden ze een start maken met hun eigen transformatie van waarden.

 

Afwijzing van het christendom

 

Nietzsche’s eigen afwijzing van het christendom zou direct leiden tot een herwaardering van alle waarden. De doodverklaring van God was voor Nietzsche bepaald geen makkelijke beslissing, want hij voorzag zowel de tragische gevolgen als het bevrijdende effect van een niet-christelijke toekomst, waarin alle individuen de vrijheid en verantwoordelijkheid krijgen om zelf na te denken over hun lot vanuit de leer van de amor fati, de liefde voor je levenslot.20a8571b66205bd36a898172ae082c53R2Vsb29m


Nihilisme: Dostoyevski en zijn romanheld Ivan Karamazov

Is na de dood van God alles geoorloofd? is een vraag die zich opdringt en waar ook Dostoyevski zich mee heeft beziggehouden in de persoon van zijn romanpersonage Ivan Karamazov. Als alle christelijke waarden verdwijnen, dreigen we te vervallen in nihilisme, een term die doorgaans een negatieve lading heeft, maar in het 19e eeuwse Rusland door Toergenjev opeens een meer positieve betekenis kreeg door zijn definitie hiervan: "Een nihilist, dat is iemand die niet buigt voor autoriteiten, iemand die geen principe zomaar op goed geloof aanneemt, hoe goed en eerbiedwaardig het ook moge zijn..." (bron: Wikipedia) Ook Nietzsche verstond onder de term nihilist iemand die traditionele waarden verwerpt op zoek naar echte vrijheid. De vreugde om zelf te denken en zelf eigen waarden te bepalen, vormt het fundament voor de nieuwe filosofie. Er is ruimte voor de eigen beleving en in deze nieuwe visie worden mensen aangemoedigd om over hun eigen grenzen heen te kijken en contact te maken met andere mensen en culturen en zich op die manier het vreemde eigen te maken.

We vinden dit ook terug in de hedendaagse samenleving. Er is ruimte voor mensen om wel of niet te kiezen voor het geloof, maar het geloof is niet meer de enige gedoodverfde waarheid en kan zeker niet meer één op één worden gelijkgesteld aan het christendom. Invloeden van andere culturen verrijken onze samenleving en visie op onze eigen keuzes. Dat neemt overigens niet weg dat voor velen het geloof nog steeds van onschatbare waarde is. Deze mensen vinden er hun kracht in en ontlenen hieraan houvast in moeilijke tijden. Nietzsche zou hier vast geen problemen mee hebben, want juichte hij de wil tot macht niet toe om op die manier te komen tot zelfverwezenlijking? Zijn theorie ‘wil tot macht’ heeft voornamelijk betrekking op de ontwikkeling van de kracht van het individu door vorm te geven aan hartstochten en impulsen en zo te komen tot zelfverwezenlijking. Als dit is wat een mens kracht geeft en het individu volgt niet klakkeloos de dogma’s van het christendom, dan heeft ook deze keuze Nietzsche’s zegen, kan ik me zo voorstellen.

 

Over Nietzsche’s bekendste aforisme is overigens een anekdote in omloop: in Oostenrijk stond de volgende tekst op een muur:

God is dood
Nietsche

Daar heeft iemand onder gekrabbeld:

Nietzsche is dood
God

Een zeker gevoel voor humor valt God niet te ontzeggen.
47e7fdb0ab1113aaef1f5029de4792b0TmlldHpz

 

Meer Nonnie?
http://www.nonniegelezen.nl

Stap over naar Oxxio

Help deze website en onze schrijvers, stap over naar Oxxio als energieleverancier.

Reacties (26) 

Voordat je kunt reageren moet je aangemeld zijn. Login of maak een gratis account aan.
Mooi geschreven! Bedoelde Nietsche niet dat God wel bestaat, maar niet voor de meeste mensen? Dat zij er niets mee te maken willen hebben en Hem daarom voor dood houden.
Ik weet het natuurlijk niet zeker, maar ik denk dat Nietzsche bedoelde dat het christendom zoals het destijds bestond dood is. Hij gaf daarmee aan, dat de macht van het christendom zou veranderen. En daarin heeft hij gelijk gekregen.
Prachtig artikel welke aanzet tot denken en alle mogelijkheden open laat voor de lezer.
Mooie aanvulling, Hans.
Mooie reacties tot nu toe op dit artikel.
Dat Nietzsche dood is, hebben we hiervoor al vastgesteld.
Zijn theorie van de zwakke geestelijken en de sterke ridders... is die met hem gestorven? In elk geval denk ik dat er in het verleden door de kerk inderdaad misbruik is gemaakt van de "verkregen" macht. Dat dit veel kwaad bloed heeft gezet is logisch.
Echter, God is niet van die menselijke handel en wandel afhankelijk. Al die mensen zijn (of gaan) dood, maar God leeft nog steeds. Gelukkig wel, vind ik... Hij wil dat ieder van ons bij het grote feest in de hemel aanwezig is. En als je twijfelt mag je Hem zelfs gewoon in volkomen vrijheid vragen ? uitdagen ? om jou antwoord te geven op jouw vragen. Wat wil je nog meer?
(Hans)
Rachele en hans geef ik vilkomen gelijk! duim taco Mooie argumentatie over Nietzsche!
Dank voor jullie reacties. Ik ben blij dat dit onderwerp veel belangstelling krijgt.
Dank ook voor de aanvulling, Siewerd.
Natuurlijk is er nog veel meer over Nietzsche te melden.
Hij is een buitengewoon interessante filosoof.

De vrijheid om zelf na te denken en op basis daarvan te kiezen of misschien niet te kiezen vind ik een enorme verworvenheid. Alle persoonlijke reacties hierboven zijn hier het bewijs van.
Prachtig artikel over Nietzsche. Een van mijn favoriete filosofen!

Nog een korte aanvulling over het "slavenmoraal" van Nietzsche.

Een tweede filosofische interpretatie over Nietzsche is dat vroeger de sterke ridders moesten worden geknecht door de zwakke geestelijken. Deze zwakke geestelijken gingen met een list "God ziet alles en oordeelt, dus hou je nu maar aan onze regels want wij, geestelijken, vertegenwoordigen god" de sterke ridders knechten. Zo werden de sterke ridders de slaven en de zwakke geestelijken de meesters.

Dit is weliswaar niet DE REDEN maar wel EEN VAN DE REDENEN waarom ik Boeddhist ben geworden.

Klasse artikel en duim dat je aandacht hebt gevraagd voor Friedrich Nietzsche!