De kleur van taal

Door Nonnie gepubliceerd op Monday 25 March 16:22

63e9115b197bcd45958ec6694d53dcb8_1349793

Kleurrijk is ons taalgebruik maar al te vaak. Links en rechts willen we het nog wel eens bont maken, maar dat maakt taal nu juist zo leuk. Een palet aan kleuren hebben we tot onze beschikking, maar waarom kiezen we juist voor een bepaalde tint? Wat zegt dit over de betekenis van die kleur? En in hoeverre wordt ons taalgebruik beïnvloed door de psychologische kleurcode? In dit artikel: who's afraid of red, yellow and blue?

2ef0198a89b0ed920a15ae26b2ca25aa_1349794

Rood

Een van de meest tot de verbeelding sprekende kleuren is rood. Rood staat voor passie, liefde, warmte, vuur, energie en beweging, maar ook voor oorlog, agressie, onrust, bloed, macht, ruzie en revolutie. Politiek gezien is rood de kleur van het socialisme en het communisme. Rood straalt kracht en levenslust uit en heeft bovendien een behoorlijke aantrekkingskracht op anderen. Als we een kijkje nemen in onze taal, kunnen we deze eigenschappen dan terugvinden?

da4aa33e7e5ff7d9c775a82986885d84_1349793

 

Rood in onze taal

De rode draad van dit verhaal is de centrale vraag of de kleuren in ons taalgebruik de psychologische associaties met die specifieke kleuren reflecteren. Rood heeft hier een duidelijke signaalfunctie, niet bepaald een kleur om te negeren. Voor een rood verkeerslicht kun je maar beter stoppen. En als je rood staat of rode cijfers schrijft is dit een duidelijke waarschuwing dat je op de verkeerde weg bent, want als je in de rode cijfers komt, heb je werkelijk geen rooie cent meer. Ook op het voetbalveld speelt rood een cruciale rol, want als de scheidsrechter met een rode kaart zwaait, weet je dat je het grondig hebt verbruid. Je kunt je boeltje oppakken en vertrekken. In dit geval is de scheidsrechter het stadium van waarschuwen gepasseerd.

Rood zit bovendien vol emoties. Als je met rode oortjes zit te luisteren, stijgt de opwinding. Je kunt zo rood als een kreeft worden van schaamte, woede of opwinding en sommige dingen werken op je als een rode lap op een stier. De rode lap vormt de aanleiding, waardoor je je hoofd als een dolle stier naar voren wil buigen, zodat je met je horens het gewraakte frontaal kunt aanvallen. Het ontlokt een zeer agressieve, woedende reactie.

Politiek spreken we van een rooie rakker als we iemand bedoelen met linkse sympathieën. In het rode boekje vinden we de aforismen van de voormalig voorzitter van de Chinese communistische partij van Mao Zedong en het rode spook is over het algemeen geen kleurrijke speler in horrorverhalen, maar de vermeende dreiging van de kant van het socialisme of communisme. Rood is over het algemeen het sein voor onveilig en gevaarlijk in ons taalgebruik. Dus pas maar op met deze kleur!

Blauw

Is er een meer betrouwbare kleur dan blauw? De degelijkheid en innerlijke rust die deze kleur uitstraalt is legendarisch. Naast status en macht wordt deze tint geassocieerd met de hemel, ruimte en oneindigheid, maar ook met waarheid, helderheid en waardigheid. Een uitstekende kleur om in te solliciteren. En vinden we deze eigenschappen ook weer terug in ons taalgebruik?

6e5b4ca379c77fe8a453d837c7da9764_1349793

Blauw in onze taal

Kennelijk komt een blauwe maandag niet vaak voor, want als we op die dag iets gaan ondernemen dan heeft dat kennelijk niet zo’n haast. Oorspronkelijk betekende een blauwe maandag een maandag dat er niet gewerkt werd. Dat kwam dus niet zo vaak voor. Als je op zo’n dag dan ook nog een blauwtje loopt of een blauwe scheen oploopt, dan komt je date niet opdagen en ben je afgewezen door een meisje. Waarschijnlijk zie je dan blauw van ellende. Nou, je hebt niks te klagen, hoor, want dat is altijd nog beter dan bont en blauw geslagen worden. Na zo’n afranseling kom je er meestal niet zonder een blauw oog of blauwe plekken vanaf. In elk geval zul je er bitter weinig voor voelen om blauw te liggen, want er valt dan weinig te lachen. Wel vraag je je in zo’n geval waarschijnlijk direct af waarom er niet meer blauw op straat is, want waar is de politie als je ze nodig hebt? Die zitten vast weer koffie te drinken in een kamertje op het politiebureau dat blauw staat van de rook. Of ze zitten zich te verkneukelen dat iemand vergeten is om een parkeerschijf te plaatsen in een blauwe zone. Weer een bekeuring. Of ze hebben iemand opgepakt die zo blauw als een Maleier rondstrompelde. Bepaald geen lid van de blauwe knoop of het Blauwe Kruis. Oei, over het algemeen komt het brave imago van blauw hier toch niet helemaal uit de verf.

Geel

Logica, intellect, alertheid en wijsheid horen bij deze kleur. Centraal staat het denken en niet het voelen. Geel is optimistisch en straalt plezier, licht en energie uit, maar aan de andere kant ook haat en jaloezie. Waar komt dit negatieve imago vandaan? Dat zou uit de middeleeuwen kunnen stammen, toen uitgestotenen geel moesten dragen. Daar staat tegenover dat in het Oosten geel een positieve, keizerlijke betekenis heeft. En hoe spreken wij zelf over geel?

 

Geel in onze taal

Als ik me groen en geel erger, ben ik bovenmatig geïrriteerd geraakt. Misschien zie ik dan zelfs geel van nijd. In de volksmond is dit omdat het gezicht van nijdige of kwaadaardige mensen wordt gekenmerkt door een gele kleur, wat weer te danken is aan de werking van de gal. Een gele kaart is al niet veel beter nieuws, want op het voetbalveld geldt dit als een fikse waarschuwing na een ernstige overtreding van de regels. Daar komt vast weer een stukje over in de gele pers (in America: yellow press). Deze kranten en boulevardbladen staan erom bekend dat zij jacht maken op sensatieberichtjes en opzienbarende nieuwtjes omtrent bekende personen. En tenslotte nog een waarschuwing: pas op voor het gele gevaar. Dit laatste gebruik is een tikkeltje racistisch, want het refereert aan het Mongoolse ras, dat wordt beschouwd als een bedreiging voor de Europese wereld. Al met al komt geel er niet zo goed vanaf in ons taalgebruik. Misschien toch nog de invloed vanuit de middeleeuwen.

ba82b1d53c706e3805da22ef23db64d9_1349793

Het gele gevaar?

 

Meer Nonnie?
http://www.nonniegelezen.nl

Stap over naar Oxxio

Help deze website en onze schrijvers, stap over naar Oxxio als energieleverancier.

Reacties (27) 

Voordat je kunt reageren moet je aangemeld zijn. Login of maak een gratis account aan.
Ik word groen van jaloezie:):)omdat dit zo leuk is geschreven.
Dank voor het compliment.
:)
De kleuren vertaald in woorden...Zo knap dit! D
Taal kleurt de wereld.
Thanx!
Tja, voordal de keuze van een van de plaatjes is kostelijk!
Beter een blauwtje lopen dan een groentje blijven. Op welke manier dan ook maar geïnterpreteerd .... .
Mooie woordkeuze in een kleurrijke setting ..... .
Dank je wel........geloof ik.
Mooi zeg, graag gelezen!
Je weet het, hè. Je bent altijd welkom.
Dank je wel.
Mooi bont verhaal. Duim
Dank je wel.
leuke uitleg over onze kleurrijke taal :)
Bedankt, Terra.
Wie zich groen en geel ergert zal niet snel tijd hebben voor het maagdelijke wit en zeven kleuren sch*ten van angst zegt toch ook wel iets over hoe bang men is...Kleurrijk geschreven weer en wie zijn kleurenleer kent is verwend met veel nuances tussen zwart en wit...
Hier is de spijker en daar is de kop. Het is je weer gelukt om gepast geweld te gebruiken. Leuke reactie. Dank je wel.