Zwart-wit-denken omdat je weigert een grijze muis te zijn

Door Victor Brenntice gepubliceerd op Tuesday 13 November 17:29

Zwart-wit-denkers krijgen regelmatig de nodige kritiek te verduren "omdat er geen grijs gebied bij ze bestaat en nuances bij ze ontbreken." Dat zou ze tot moeilijke gesprekspartners en slechte onderhandelaars maken. Over gebrek aan nuances gesproken… De pot verwijt de ketel dat-ie zwart ziet voor wat betreft mensen die er zo‘n kortzichtige mening over zwart-wit-denkers op nahouden.

8728f34d0c92ca8619df450fc7d1ba66.jpg

Ja, ik ben er ook een!
Laat ik er maar meteen keihard voor uitkomen dat ik er zelf ook een ben. Wellicht heb ik dat ook regelmatig laten doorschemeren in diverse artikelen. Ik ben me er ter dege van bewust dat ik over diverse onderwerpen een zeer uitgesproken mening heb, maar wel een die ik altijd kan verdedigen. Het liefst doe ik dat met behulp van feiten. En daar hebben we gelijk al een belangrijke reden te pakken waarom ik bij voorkeur voor zwart of wit ga in plaats van grijs: natuurlijk is het mooi als ik iemand kan overtuigen, maar voor mij is het nog veel belangrijker dat ik altijd kan uitleggen waarom ik een bepaalde mening of opvatting heb. Immers, wat is een standpunt waard zonder enige vorm van onderbouwing?  

Grijs is niet aan mij besteed
Ik heb het niet zo begrepen op grijs gebied. Dat vind ik maar vaag en omslachtig, daar kan ik niets mee. Bovendien wordt het grijze gebied maar wat vaak tot toevluchtsoord verheven door mensen die ergens mee weg proberen te komen, een fenomeen waar ik een gloeiende hekel aan heb. Deze mensen beroepen zich daarbij op de onduidelijkheden en onvolkomenheden in de wet die inherent zijn aan het grijze gebied. En keer op keer slagen ze in hun opzet, want wanneer zich iets op grijs terrein bevindt, dan zijn de dames en heren rechters snel geneigd om een oogje toe te knijpen (alsof dat al niet vaak genoeg gebeurt in Nederland). Echter, wanneer iets zwart of wit is, hetgeen in beide gevallen betekent dat iets als een paal boven water staat, dan tellen enkel nog de feiten zoals ze zijn. En dat stelt mensen weer in staat om op een gerichte wijze te handelen, zonder dat er veel oeverloze discussies met een hoop geja-maar hoeven te ontstaan.

Nadelen van grijsdenken
Mensen die graag grijsdenken komen vaak aanzetten met clichématige argumenten als dat je nooit alles zeker kunt weten en dat grijsdenkers samen eerder tot consensus kunnen komen. Argumenten die niet eens noodzakelijkerwijs helemaal waar zijn, integendeel.

Natuurlijk kun je nooit alles zeker weten, maar bij grijsdenkers ontbreekt vaak de wil om in ieder geval zoveel mogelijk onzekerheden uit te schakelen. Dat brengt meer dan eens een weinig productieve besluiteloosheid teweeg die tot de nodige chaos kan leiden omdat er op die manier zaken zijn die een eigen leven gaan leiden – in ernstige gevallen met alle catastrofale gevolgen van dien. Denk maar aan grijsdenkende artsen, die maar blijven twijfelen of ze je nou wel of niet kunnen behandelen. Dat schiet toch niet op?

Dan de door grijsdenkers vermeende waarheid in hun stelling dat ze eerder tot consensus zullen komen, dat men door vooral veel te polderen en een flink aantal concessies te doen tot de beste plannen en ideeën komt. Om een doodeenvoudig voorbeeld te geven dat het tegendeel bewijst: neem nou ons politieke systeem. Draait het daarbinnen niet allemaal om polderen en water bij de wijn doen? We hebben het geweten. Sinds jaren worden we geteisterd door grijsdenkende regeringen die stukjes en beetjes van hun idealen probeerden te combineren tot een geheel met stukjes en beetjes van andere idealen die daar haaks op staan. Het resultaat: de geboorte van een lange reeks Regeerakkoorden van Frankenstein, waar wij vandaag de dag nog altijd onder gebukt gaan.

Grijsdenkerij leidt doorgaans tot halfslachtige plannen en weinig inventieve ideeën. Het komt min of meer neer op het volgende:

8252fb694c4a06e139f2781947edee66.jpg

1. Ik heb een mooi, vlijmscherp mes waar ik een hoop dingen mee kan snijden, precies waar dit voorwerp voor is bedoeld.

5968f999c9081e500f06e65c486c278d.jpg

2. Vervolgens wordt het mes door de grijsdenkerij flink geschuurd, geschaafd en geveild, kortom: het wordt compleet bewerkt.

c0ae48bb9975e775c76345eeff39b323.jpg

3. En dit is het eindresultaat: een lullig, bot botermesje dat geen hout snijdt, en waarmee vervolgens wordt geprobeerd om door de dikste en meest taaie materialen heen te komen.

Herleiden we de zojuist gegeven vergelijking op de politiek, dan zou men politieke partijen als botte botermesjes kunnen beschouwen. Immers, ondanks mijn afkeer van alle politieke partijen in Nederland, kan ik in menig partijprogramma toch enige punten aanwijzen waar ik me best in kan vinden. Eén probleem: aan de onderhandeltafel worden er een hoop van die punten door de grijsdenkerij gehaald, met als gevolg dat regeringspartijen al vanaf dag één van de regeerperiode tot een samenraapsel van nutteloze, botte botermesjes zijn verworden. En het volk zich maar afvragen hoe het toch kan dat de Nederlandse politiek zo vreselijk hard faalt…

Grijs als brug naar zwart of wit
Persoonlijk beschouw ik grijs als een weg die naar zwart of wit leidt. De aanvankelijke onduidelijkheid dan wel onzekerheid die zich in bepaalde situaties voordoet kan vaker worden weggenomen dan men zich realiseert. Ik zie dan ook geen enkele reden waarom men zich langer in het grijze gebied zou moeten bevinden dan nodig is. Als je in de auto zit en ergens naar onderweg bent, dan ga je toch ook niet plotseling stilstaan zonder uiteindelijk de keuze te maken of je nu terug gaat of door blijft rijden naar de eindbestemming? Door geen keuze te maken zal er niets gebeuren. Natuurlijk kun je je auto ergens aan de kant van de weg zetten om eens na te gaan of je wel de juiste kant op rijdt. Echter, dat ga je dan na om tot de slotsom te komen of je nu al dan niet op de juiste weg bent, en aan de hand van wat deze slotsom dan ook mag betekenen onderneem je actie. En dat brengt ons weer terug bij mijn basisprincipe dat grijs (onduidelijkheid) tot zwart of wit (duidelijkheid) moet leiden. Ga voor jezelf maar eens na op hoeveel zaken in het dagelijks leven je dit principe toe zou kunnen passen. Misschien zijn dat er wel meer dan dat je je realiseerde.

Waarom er wel degelijk met zwart-wit-denkers te praten valt
Het is niet zo dat zwart-wit-denkers per definitie van mening zijn dat ze deze wereld hoogstpersoonlijk hebben uitgevonden, en dientengevolge niet open staan voor andermans mening. Het grote verschil met grijsdenkenden is alleen dat daar waar zij ruimte open laten voor een grijs gebied, zwart-wit-denkers grijze gebieden juist willen veranderen in ofwel zwarte ofwel witte gebieden zodat er duidelijkheid en richting wordt gegeven aan zaken. Over de manier waarop dat bewerkstelligd kan worden, kan met een zwart-wit-denker zonder meer worden gesproken. Het is juist de grijsdenker die vaak niet open staat voor het gedachtegoed van een zwart-wit-denker, dat vaak wordt afgedaan als 'vergezocht' of 'niet normaal'. Graag zou ik erop willen wijzen dat de meeste uitvindingen zijn gedaan door mensen die vastberaden een keuze maakten dat ze iets mogelijk zouden maken. Door mensen die zich niet door twijfel lieten weerhouden, en zich vol overgave op hun missie stortten om datgene te realiseren waarvan ze geloofden dat het kon. Door mensen die weigerden om mee te gaan in het grijze hokjesdenken. Mensen als Leonardo Da Vinci, Thomas Edison en Albert Einstein kunnen toch moeilijk als grijsdenkers worden bestempeld…

Tot slot: geen grijze muis
In mijn studietijd merkte een docent ooit eens op "dat ik geen grijze muis ben." Dat bedoelde hij als compliment, en zo vatte ik het ook op. Laat mij maar lekker één van de weinigen zijn die niet met de massa meeloopt en gewoon zelf blijft nadenken, ook al is dat absoluut niet zo grijs als dat men graag zou willen zien. Laat mij maar die dwarsligger zijn. Laat mij maar de confrontatie aangaan. Laat mij maar zwart-wit-denken. Ik weiger een grijze muis te zijn!

4bdbe6cad6a6464c5fd2a6358ef3a58e.jpg

Hier hebben we er al veel te veel van!

 

< Vorige artikel: Beste Handige Harrie... (Brief 23: zullen Tweede Kamerverkiezingen indirect tot gewelddadige volksopstand leiden? 

Reacties (28) 

Voordat je kunt reageren moet je aangemeld zijn. Login of maak een gratis account aan.
Het hangt ervan af wat er onder grijsdenken wordt verstaan. Als dat halfslachtig, onduidelijk denken is, dan ben ik er ook tegen. Je kan maar beter zo duidelijk mogelijk zijn in wat je visie is op je wereld. Immers, het is je visie, waarmee je je leven bepaalt.

Als grijsdenken betekent dat je respect hebt voor de talloze grijstinten, talloze nuances die de wereld heeft, dan ben ik ervoor. :)

Want, hoe je het ook bekijkt, alles heeft op zijn minst twee kanten. Zwart-wit denken (dat ik nu even definieer als geen respect hebben voor nuances) sluit alle kanten uit behalve een. Hoe kan je dan nog duidelijkheid hebben over iets?

Een moordzaak, bijvoorbeeld, je kan naar de letter van de wet handelen en die persoon levenslang geven. Maar wat als het betekent dat die persoon dodelijk bedreigd werd, en moest kiezen tussen zijn leven en die van zijn aanvaller? En zo kan ik met het grootste gemak talloze grijstinten uit de mouw schudden.

Maar, ik denk dat ik uiteindelijk het toch eens met jou ben. Als zwart-wit denken betekent, dat je weet waar je staat en de anderen staan op het gebied van meningen, dan heb ik daar ook een voorkeur voor dan halfslachtig denken.

Tot slot: Compromissen zijn niet slecht, soms zijn ze zelfs noodzakelijk. Maar je moet erin slagen om de scherpte van je mes te behouden...

Voor een voorgerechtje, was het toch al tamelijk pittig. :)
Dank voor je uitvoerige reactie! :-)

Klopt als je zegt dat we eerst zullen moeten definiëren wat grijsdenken nu eigenlijk inhoudt. Ik denk dat ieder dat voor zich bepaalt, en zo ook ikzelf. Je zegt het juist, ik zie het als vaag en halfslachtig denken. Grijsdenkers hebben de neiging om zich erbij neer te leggen dat bepaalde zaken niet duidelijk zijn. Nu wil ik niet beweren dat mensen in staat zijn om duidelijkheid over alles te scheppen, maar ik vind wel dat men zou moeten streven naar zoveel mogelijk duidelijkheid. Met name in de politiek en in rechtszaken is dit van groot belang. Want, om maar even voort te borduren op het door jou gegeven voorbeeld van de moordenaar, de rechter dient uiteindelijk hoe dan ook een besluit te nemen. En dat besluit is ofwel zwart (schuldig) ofwel wit (onschuldig). Met andere woorden, zolang de rechter in het grijze gebied zit kan hij of zij praktisch geen besluit nemen.

Je stelt dat zwart-wit-denken alle kanten uitsluit behalve één, en dat zwart-wit-denkers geen respect hebben voor nuances. Dit is nou net het ironische dat ik heb aangekaart in mijn artikel. Want bekijk dat eens vanuit een perspectief waarin je dat juist omdraait? Het grijze gebied is het onduidelijke, omdat er zo ontzettend veel manieren zijn om iets te benaderen. Oftewel, het is juist het grijze gebied waarin de nuances ontbreken. Het zwarte en witte gebied wordt gevormd door de nuances die in het grijze gebied worden gemaakt. Het voorbeeld met de rechter dat we beiden hebben gebruikt om onze stellingen te onderbouwen toont dat in mijn optiek ook aan.

Doordat het zwart en witte gebied naast het grijze gebied liggen en - jawel - er zelfs mee verweven zijn, kan het niet zo zijn dat zwart-wit-denkers geen respect voor nuances hebben. Want ongeacht het standpunt, er zullen altijd overwegingen zijn (die samen het grijze gebied vormen) die ertoe bijdragen dat een standpunt uiteindelijk zwart dan wel wit wordt.

Compromissen zijn soms inderdaad noodzakelijk, dat erken ik. De zin die op die stelling volgde is echter van groot belang. Immers, als de scherpte van het mes er alleen maar op achteruit gaat, wat heeft het dan voor zin?

Hopelijk heeft het voorgerecht je - ondanks de pittige smaak - je wel goed gesmaakt ;-)
Ik denk dat we het eigenlijk helemaal eens zijn. (Een vaststelling die ik een beetje tot mijn verbazing maak. ;) )

Zowel zwart-wit denken als grijs denken hebben blijkbaar twee gangbare definities. Zowel positief als negatief. Om voor de zekerheid duidelijkheid te scheppen zal ik ze hier even neerzetten.

Zwart-wit denken kan of betekenen dat je een duidelijk beeld hebt van je overtuigingen en waarom je ze die hebt of geen respect hebben voor nuances. Dat er maar een juiste en een verkeerde kant is.

Grijsdenken kan of betekenen dat je erkent dat er talloze grijstinten zijn en dat je wellicht nooit alles perfect kan inschatten of betekenen dat je halfslachtig denkt, niet duidelijk durft te zijn.

En raad eens wat, ik ben tot het besluit gekomen dat de positieve betekenissen van grijsdenken en zwart-wit denken verenigbaar zijn. :)

Dus de rechter respecteert, in dit geval, alle nuances en dat de zaak lang niet zo simpel was als het leek. Hij neemt ze mee in zijn overwegingen en probeert naar zijn beste vermogen een beslissing te nemen.

Het heeft me zeker goed gesmaakt. :)
Het is onvermijdelijk dat we het af en toe met elkaar eens zullen zijn, ook al nemen we soms een andere route om tot dezelfde slotsom te komen ;-)

Waar het uiteindelijk om gaat, is de manier waarop de termen worden geïnterpreteerd. Interessante invalshoek, moet ik zeggen, om te stellen dat de positieve definities van beiden met elkaar verenigbaar zijn. Zo had ik het nog niet bekeken, maar dat klopt wel degelijk.
En het feit dat we een andere route nemen, maakt het juist leuk.

Ik ben blij dat ik je de kracht van grijsdenken heb kunnen tonen. :)

Uiteindelijk geloof ik dat ik evenveel zwart-wit denker als jij bent, of dat jij evenveel een grijsdenker bent als ik.

Het gaat inderdaad om hoe je die termen interpreteert.
Soms moet je eerst door de mist om te kunnen zien of iets zwart of wit is. Daar kunnen anderen je bij helpen, soms kun je ook heel zwart denken, terwijl het wit is. Het ligt ook een beetje aan de manier van communiceren, hoe je zwart/wit brengt, want als je alles mengt, dan wordt het toch weer grijs.
Vaak zijn de mensen, die zwart wit denken ook heel vasthoudend in hun mening en willen van een ander niets aannemen. In dat geval, blijf ik in een grijs gebied. Ik hoef niet zo nodig een confrontatie, die discussies uitlokt, die alleen maar kwetsend uitpakken. Eigenlijk ben ik dan wel heel zwart wit, maar weet dat voor mezelf wel, daar heb ik dan ook helemaal niemand bij nodig.
Of je nu een zwart-wit-denker bent of een grijsdenker, het kan soms dicht bij elkaar liggen. Dat toon je middels je reactie ook aan.
Knap artikel.
Ik ben ook beide, hangt af van de situatie en de ervaring... Wanneer ervaring leert dat er een grijze zone is, dan moet je daar rekening mee houden en dat op zich is dan weer zwart wit denken. Het is niet echt een omkadering waar ik me graag aan vastpin, ze beknopt te zeer.
Groetjes
Rekening houden met grijze zones, zeker, daar heb je een punt. De kunst is naar mijn mening om die zones om te zetten naar een zwarte of witte zone om voor jezelf zoveel mogelijk duidelijkheid te scheppen.
Ik kan prima met jou praten, vind vaak ook veel terug in jouw mening.
En toch vind ik het fantastisch hoeveel kleuren grijs er zijn.
Ooit moet een mens echter wel kiezen...dunkt me
Kijk, als het is""Wie niet voor me is, die is tegen " dan hoeft het voor mij bijvoorbeeld bij voorbaat al niet
Echter... iets van elkaar opsteken, juist omdat de mening verschilt, vind ik vaak de enige reden om met elkaar van gedachten te wisselen en zo het contact te verbeteren..
Je laatste twee zinnen - ik zou het niet beter kunnen zeggen. Duim voor je reactie;-)
Ik maak een verschil tussen zwart-wit-denken en domweg kort door de bocht zijn. Dat zijn in mijn optiek 2 totaal verschillende dingen. Met je laatste zin ben ik het overigens in grote mate eens.
zijn grijsdenkers meteen grijze muizen? Welnee, ze (of misschien moet ik wel zeggen ik, want ik ben er denk ik ook één, net als Neerpenner) hebben de gave om de dingen van alle kanten te bekijken en dan een mening te geven. Met nuances. Is dit saai en dom - of nog erger een kwestie van meelopen? Wie zegt mij dat zwart-wit denkers niet de meelopers zijn? Waarschijnlijk zijn ze dat in de zelfde mate als grijsdenkers.
Enig idee hoeveel tinten grijs er zijn? Echt wel meer dan 50 - om even dat gehypte boek op de proppen te laten komen - van zeer licht, bijna wit tot heel, heel erg donker (bijna zwart dus) Veel meer meningen dan als je alleen voor wit of zwart kan kiezen en dus veel minder mogelijkheden tot meelopen en mee schreeuwen met degene die het hardste schreeuwt.
Ik vorm mijn eigen mening en die kan grijs, wit of zwart zijn. Alle drie de kleuren komen veelvuldig voor.
Dank voor je reactie!
Zoals ik al tegen HenkX zei: het is ook maar net welke definitie je geeft aan grijsdenken. De definitie die ik daar persoonlijk aan geef heb ik in mijn artikel omschreven, maar ik realiseer me zonder meer dat dat door iedereen anders kan worden gezien. Jouw reactie is daar ook het bewijs van.
We gaan dit niet met elkaar eens worden, maar dat hoeft ook niet. Toch wil ik je uitdagen om een tegenartikel te schrijven over dit onderwerp. Ik heb namelijk het idee dat je er een heel artikel over zou kunnen schrijven en ik ben benieuwd naar jouw visie.
Natuurlijk een goed stuk. Fijn om te lezen. Er zaten goede regels bij zoals: "Bovendien wordt het grijze gebied maar wat vaak tot toevluchtsoord verheven door mensen die ergens mee weg proberen te komen, een fenomeen waar ik een gloeiende hekel aan heb"
............
Ach ik heb me gisteren zo opgenaaid, dat ik er wakker van lag. Ze doen maar, ik neem die types niet meer serieus.
Dank voor de complimenten. Waar had je je zo over opgenaaid dan?
Nee oke, maar wie of wat wel?
Zeg we zijn geen vrouwen onder de droogkap hoor ;)
ik denk ik de kleur van mijn hart :)