Ona-indianen, de reuzen van Vuurland, een vergeten genocide

Door Janske gepubliceerd op Sunday 13 January 19:41

Het jaar 1999. De wereld maakt zich op voor het nieuwe millennium. Driftig wordt er teruggeblikt op de afgelopen eeuw. Lichtelijk nerveus zien sommigen de nieuwe eeuw tegemoet. Houden alle computers, databestanden en wat dies meer zij het wel? Crasht de hele mikmak niet? Weer anderen kunnen niet wachten tot de nieuwe eeuw aanbreekt: tijd voor een nieuwe toekomst, tijd voor nieuwe kansen en mogelijkheden

Het jaar 1999. In Argentinië blaast een 56-jarige vrouw haar laatste adem uit. Haar naam is Virginia Choinquitel. Een klein berichtje in de krant van Buenos Aires doet melding van haar overlijden. Met de aantekening dat zij de laatste volbloed Ona-indiaan was. Meer niet. Met haar laatste adem sterft een indianenvolk uit dat bijna 10.000 jaar lang stand heeft gehouden op een plek waar de wereld ophoudt te bestaan: Vuurland, Tierra del Fuego.
Voor Virginia Choinquitel geen nieuw millennium.
Voor de Ona-indianen geen nieuw millennium.

Reuzen waren het, de Ona’s. Een machtig, bijzonder volk. ‘Het ras der reuzen’ was niet zeven of acht meter lang, zoals vroege ontdekkingsreizigers rapporteerden, maar hun gemiddelde lengte lag toch om en nabij de 1.90 meter. Iets wat de gemiddeld 1.65 meter lange kolonist toch de schrik in de benen moet hebben bezorgd.

ebbb7ac46d793dd2e4264a9a99cd681fb25hLWlu

Ona-indians (Selk'nam)

Tierra del Fuego
Tierra del Fuego (Vuurland) bevindt zich in het uiterste zuidelijke puntje van Zuid-Amerika en is deels Argentijns, deels Chileens grondgebied. De grens loopt dwars over het land van Noord naar Zuid. Het land dankt zijn naam aan de zeevaarder Magallanes die rond 1520 het land passeerde en daar vele vuren ontwaarde, vuren gestookt door de daar woonachtige indianen. Het koudste land ter wereld doopte hij derhalve tot ‘Vuurland’, oftewel: ‘Tierra del Fuego’. De bekendste stad is Ushuaia, de meest zuidelijk gelegen stad ter wereld. 
Tierra del Fuego werd op dat moment bewoond door vier indianenstammen, de Haush, de Ona (of Selk'nam), de Yámana en de Alacalufe. De Ona was daarvan de meest in het oog springend, al was het alleen al vanwege hun enorme lengte. De komst van de eerste zeevaarders betekende echter het begin van het einde van de op Tierra del Fuego wonende indianen. Drie van de vier stammen zijn inmiddels uitgestorven.  Van de Alacufe-indianen leven er nog een handvol in Puerto Eden.

223baa0896d82ca616510788b3fcccc0dGllcnJh

Het begin
De Ona (oorspronkelijke naam Selk'nam) stak zo’n 10.000 jaar geleden, na de laatste ijstijd, de ijszeeën van de zuidelijke oceaan over vanaf Antarctica naar het uiterste puntje van Zuid-Amerika, waar zij zich vestigden op een plek die ook wel 'het einde der wereld' genoemd wordt.
Geen ras ter wereld had een perfectere lichaamsbouw ontwikkeld dan de Ona-indianen, mede vanwege de enorme afstanden die zij te voet aflegden in dit ijzig koude, ruige en onherbergzame land dat zij zich eigen wisten te maken. Zij waren zeker de beste cross-country lopers van het Amerikaanse vasteland.
‘Foot-indians’ werden ze genoemd: zij gebruikten noch paarden, noch kano’s, noch andere middelen om zich te verplaatsen. Alles ging te voet. Schaars gekleed, slechts ingevet met dierlijk vet, begaven zij zich door deze extreme kou (gemiddeld 20 graden onder nul) en door tot dan toe ondoordringbaar gebied waar zij leefden van de jacht op guanaco’s (een wilde lama-soort). Meesters waren het met pijl, boog en slinger en ook hun adelaarsogen waren een belangrijk wapen. Landbouw kenden ze niet.

De Ona-indianen leefden niet als een gemeenschappelijke stam met een opperhoofd, maar waren opgedeeld in verschillende clans die elk een leider had, met beperkte bevoegdheden (vaak de oudste man van een familie). Zij kenden geen sociale kasten of klassen. Als clans verenigden zij zich later in de strijd tegen de schapenboeren en goudzoekers.

8e1d2de8b8b8f53040cd122403c1b385aW1hZ2Vz

Kleding: 
Hoewel het klimaat koud, stormachtig en vaak vochtig was, ging de Ona schaars gekleed. Zij smeerden zich in met dierlijk vet tegen de kou en tegen uitdroging. Hun kleding bestond uit niet meer dan guanaco-huiden waarin zij zich wikkelden.

Nederzettingen
Vaste nederzettingen hadden zij niet. Als nomaden trokken zij rond en sloegen op willekeurige plekken een snel in elkaar gezet kamp op. Zij sliepen ’s nachts, als het vuur gedoofd was, in een kring, de kinderen in het midden, met over hen heen gespreid warme guanacohuiden. Ook de honden, de enige dieren die zij hielden, werden ’s nachts voor de warmte gebruikt: zij lagen tussen de kinderen in.

De Ona-vrouwen
Niet alleen de Ona-mannen, maar ook de Ona-vrouwen waren krachtig en sterk. De vrouwen moesten hard werken en leidden een, in onze ogen, erbarmelijk bestaan met veel honger en kou. Toch gaven zij de voorkeur aan dit leven boven een leven in luxe bij de ‘de witte man’.

86b79aec74ef6a3f633b652ce2549037aW5kaWFu

'La belle Ona', tekening van W.B. Ker

Religie
De Ona geloofde in het opperwezen Temaukel, tot wie zij hun gebeden richtten ten tijde van ernstige ziektes. Zij geloofden in bosgeesten en de mythen van hun voorouders. Ook geloofden zij in het bestaan van een menselijke ziel (Kaspi) en de voortzetting ervan na de dood in het rijk van het Opperwezen. Het Sjamanise was goed ontwikkeld bij de Ona. Een sjamaan werd Xon of Vohon genoemd. De sjamanen geneesden, beheersten het weer en de jacht en hielpen bij het oorlog voeren.

Honden
De Ona was een groot hondenliefhebber. De hond nam een belangrijke plaats in binnen een clan. De honden werden niet gebruikt voor de jacht of als waakhond, maar als huisdier en om 's nachts de kinderen warm te houden. Wat voor honden het geweest zijn, is slechts gissen. Foto's uit begin 1900 tonen aan hoe deze honden deel uitmaakten van een familie.
De kolonisten doodden de honden opzettelijk. 

3a7c99a3533327252cbd93ad6be0b1fbb25hLWIx

Op deze foto is te zien hoe Ona-honden deel uitmaakten van een familie   

Begin van het einde
Tierra del Fuego was in eerste instantie niet interessant voor de kolonisten. Het steriele, koude, bergachtige land was niet geschikt voor landbouw of veeteelt. In het gebied van de boomlange Ona durfden noch de overige indianenstammen, noch de blanke mens zich te wagen. De prairies, bergen en bossen van het noorden en midden van het land waren exclusief jachtgebied voor de Ona en zij lieten niemand toe. Zij ontweken elke vorm van beschaving en wantrouwden tot het laatst, niet onterecht, de blanke mens. Ondanks het feit dat de krachtige Ona de vrees van de blanke kolonisten was, werd door een Brit toch de gok gewaagd door een experimentele schapenboerderij in hun gebied op te zetten. Dit bleek een winstgevende business en de schapenbedrijven werden in rap tempo uitgebreid. Tevens werd er langs de kustlijn goud gevonden, wat een stroom van kolonisten tot gevolg had.

Het einde
De Ona voerde een verbitterde strijd tegen de pioniers en er werd met hand en tand gevochten voor het behoud van hun gebied. Ondanks hun kracht waren zij niet opgewassen tegen de vuurwapens, hun kinderen werden getroffen door de nieuwe ziekten die de kolonisten meebrachten zoals mazelen, kinkhoest en tuberculose. Het was een ongelijke strijd en de Ona was gedoemd het onderspit te delven.
De Ona werd teruggedrongen naar de met ijs bedekte hoogvlakte met kale bergen waar het leven een harde strijd was tegen stormen, voortdurende sneeuwval en kou. Velen kwamen om van  honger of bevriezing, of vielen in handen van de blanke mens. Missies om te onderhandelen met de schapenboeren voor een eigen stukje grond mislukten doordat men zich van beide kanten niet aan de afspraken hield.
Voor de kolonisten was het een sport om op indianen te jagen. Omdat de guanaco's, de enige enige voedselbron van de Ona's, waren verjaagd uit hun gebied, waren de Ona's genoodzaakt de schapen van de kolonisten als voedselbron te gebruiken om in leven te blijven. Dit werd voor de kolonisten gebruikt als excuus om een ongelimiteerde jacht op hen te openen. Zelfs professionele jagers werden ingezet om de indianen te verdelgen. Eén schaap voor een Ona-oor, later werd dat twee schapen voor een Ona-hoofd als beloning, omdat de Ona in leven bleef met één oor en met een Ona-hoofd was men er in ieder geval zeker van dat er weer een Ona was verdwenen.
De Ona-bevolking dunde snel uit door de met veel bloedgieten gepaard gaande vernietigingsoorlog.

f99370dff1879cca04ff7eca3d3cc309MzUwcHgt

Julius Popper during a human-hunt against the Ona people. In late 19th century estancieros and gold prospecters launched a campaign of extermination against the indigenous peoples of Tierra del Fuego.  Bron: Wikipedia

De missie van de moderne beschaving was de indianen van de kaart te vegen. Nadat vele stammen hen voor waren gegaan was het in het jaar 1999 voor de Ona zover. Al wat rest is een gedenkteken in Punta Arenas, opgedragen aan de “onbekende Ona”, een klein museum in Puerto Williams en hier en daar een artikel in een boek of op internet …

Het waren bijzondere mensen, het was een bijzonder volk.

Geen nieuw millennium voor het  'Ras der Reuzen'

f020104776f34eaabb088a2f67c554faSW1hZ2Ux

Virginia Choinquitel

 

Onderstaand een triest overzicht van Indianenstammen uit Midden- en Zuid-Amerika die inmiddels zijn verdwenen sinds de komst van de kolonisten. Het verhaal van de Ona's (Selknam) is slechts een topje van de ijsberg.

Arido-Amerika
• Caxcanes (verdwenen)
• Coahuilteken (verdwenen)
• Guachichiles (verdwenen)
• Guamares (verdwenen)
• Guaycura (verdwenen)
• Monqui (verdwenen) 
• Pericú (verdwenen)
• Tecuexes (verdwenen)
• Zacateken (verdwenen)

Meso-Amerika
• Chiapaneken (verdwenen)
• Chicomucelteken (verdwenen)
• Chupícuaro (verdwenen)

Maya:
o Ch'olti (verdwenen) 
o Toquegua (verdwenen)

Nahua (Mexicanen)
o Acolhuacanen (verdwenen)
o Azteken (Mexico, verdwenen)
o Chalca (verdwenen)
o Tepaneken (verdwenen)
o Tlahuica (verdwenen)
o Tolteken (verdwenen)
o Xochimilca (verdwenen)

• Nonoalken (verdwenen)
• Olmeken (verdwenen)
• Olmeken-Xicallanca's (verdwenen)
• Pochuteken (verdwenen)
• Tapachulteken (verdwenen)
• Teotihuacanen (verdwenen)

Istmo-Colombiaanse regio
• Coclé (verdwenen) 
• Subtiaba (verdwenen)

Andes
• Calima (verdwenen)

Gran Chaco
• Abipon (verdwenen)

Zuidelijk Zuid-Amerika
• Chaná (verdwenen)
• Chono (verdwenen)
• Haush (Manek'enk, Mánekenk, Aush) (verdwenen)

Het (Querandí) (verdwenen)
o Chechehet
o Didiuhet
o Taluhet

Huarpe (Warpes) (verdwenen)
o Allentiac (Alyentiyak)
o Millcayac (Milykayak)
o Oico

• Mbeguá (verdwenen)
• Minuane (verdwenen)
• Puelche (Guenaken, Pampa) (verdwenen)
Ona (Selk'nam) (verdwenen)
• Yaghan of Yámana (verdwenen)

 

Bronnen:

  • Wikipedia
  • The giant indians of Tierra del Fuego by dr. Frederick A. Cook, of the Belgian Antarctic Expedition

Stap over naar Oxxio

Help deze website en onze schrijvers, stap over naar Oxxio als energieleverancier.

Reacties (2) 

Voordat je kunt reageren moet je aangemeld zijn. Login of maak een gratis account aan.
Prachtig artikel. Fijn dat je hierover schrijft.
Goed informatief artikel!

Phoe, al die kennis ook die met de verdreven culturen is verdwenen, zonde. Van de Azteken bijv. zijn er nog maar vier tabletten met tekst over, de rest is vernietigd "in naam van god" door de kolonisten en missionarissen. Ik weet niet voor welke god ze bezig waren, niet een vredelievende zoals ze wilden doen geloven.