Oog verblindend, kristallen koken in je keuken

Door Lathica gepubliceerd op Friday 28 September 12:14

Ze zijn een gewild object in de kast van menig verzamelaar en liefhebbers zoeken buiten onder elke dteen die ze tegenkomen. Maar een beetje scheikundige maakt de schitterendste kristallen gewoon in zijn eigen keuken.

Bloedstollend:

Kristallen behoren tot de vaste vormen, meer specifiek tot de zoenoemde kristallijnen. Hun bijzondere uiterlijk danken ze aan het feit dat hun atomen (of, in sommige gevallen, hun moleculen) ongelofelijk netjes zijn gerangschikt - in tegenstelling tot de wirwar van atomen in niet-kristallijnen, vloeistoffen of gas. En nu komt de truc: de meeste niet-kristallijnen zijn met een beetje scheikundige moeite te transformeren in een kristallin.

Deze paarse knapen zijn bijvoorbeeld van chroom en kalium. Die maak je door kaliumaluin (dat wordt gebruikt als bloedstelpend middel bij scheerwondjes) te mengen met - verassing - chroomaluin, dat wordt gebruikt om leer mee te looien. Het mengsel los je op in water en laat je vervolgens op een laag vuurtje indampen. De lichtpaarse kleur danken deze kristallen aan het chroom.

Fraaie ruine:

Dit is silicium, een element dat veel wordt gebruikt in computerchips en waar Silicon Valley zijn naam aan te danken heeft. Het element behoort tot de koolstofgroep en is een veelgebruikte halfgeleider: de stof houdt het midden tussen stroom geleidend en isolerend. Het silicium op de foto is eigenlijk een afvalproduct van het Czochralski-proces, een groeiproces waarbij je een staal silicum creeert door hem letterlijk omhoog te trekken uit gesmolten silicium. Het beetje smelt dat overblijft op de bodem van de pan koelt af en kristaliseert, met dit surrealistische patroon - en een geruineerde pan - als gevolg.

Vervuiling:

Dit is kaliumhexacyanoferraat, ook wel bekend als rood bloedloogzout. Wanneer hobbyisten dit kristal kweken, vormt het meestal dikke, bloedrode naalden in plaats van deze fletse, stekelige brei. De boosdoener is een groene substantie. Het is niet bekend wat deze groene verstoorder precies is, maar het bloedloogzout oogt er niet minder fraai door.

Geel zout:

Geloof het of niet, maar ook dit is rood bloedloogzout. Sterker nog, het is zelfs precies hetzelfde bloedloogzout als op de foto hierboven. In een poging om de groene vervuiling teniet te doen, heeft kristallenkweker Paul Straathof een deel van het bloedloogzout opnieuw opgelost in water en aan de lucht verdampt. Het kristal is hierdoor minder geconcentreerd,. waardoor de stekels nog kleiner zijn geworden en de rode kleur is vervaagd naar geel. En de groene vervuiler? Die blijft nog steeds een mysterie.

Beetje brak:

Keukenzout is, samen met sneeuw en suiker, een van de meest voorkomende kristallen in het dagelijkse leven. Onder de ietwat spannendere naam natriumchloride is het dan ook een vaste gast in de aloude scheikundedoos. Die experimenteerkoffertjes zijn, tot groot verdriet van wetenschappers, in de loop der jaren in opspraak geraakt: de chemicalien zouden te gevaarlijk zijn voor kinderen en terroristen zouden er te makkelijk hun slag mee kunnen slaan. In de Verenigde Staten zijn de dozen in het kader van de war on terror gestript van alles wat ook maar een beetje intressant is. Keukenzout mag voorlopig blijven - mooi, want als je het in een kopersulfaatoplossing mengt en langzaam laat afkoelen, ontstaan deze natriumsulfaatkristallen.

Bordeauxse pap:

Scheikunde gaat - de naam zegt het al - vaak om het scheiden van stoffen. Dat kan op allerlei manieren. Een veelgebruikte methode om kristallen te scheiden (of in dit geval te kweken), is de ruwe grondstoffen mengen met water en het mengsel op een hoog vuur laten indampen. Een iets minder snelle methode is om de verzadigde oplossing te laten verdampen aan de lucht. In een ondiep schaaltje vormen zich dan kristallen, zoals deze kopersulfaatkristallen. In de fruitteelt wordt de poedervariant van dit spul gebruikt als schimmelbestrijder, als bestanddeel van de zogeheten Bordeauxse pap, genoemd naar de stad waar dit bestrijdingmiddel werd uitgevonden.

Toevalstreffer:

Bismut is favoriet onder kristallenkwekers vanwege zijn prachtige, kleurrijke oppervlak. Ht is een sterk magnetisch zwaar metaal, en als enige van de zware metalen niet giftig. Kristallen van bismut zijn eenvoudig te vervaardigen door ruw bismut te smelten op 271 graden Celsius - mogelijk op een doorsnee fornuis - en het geheel vervolgens rustig te laten afkoelen. Maar het kan ook anders: Het kristal op de foto ontstond per ongeluk, toen een druppel gesmolten bismut op een koude metalen plaat viel. Door de snelle afkoeling ontstonden microscopische kleine kristallen, gevangen in een mooi motiefje. De goudgele kleur dankt deze creatie aan een dun laagje bismutoxide, dat is ontstaan door een chemische reactie met de zuurstof in de lucht. 

De gelukte bismut.

De niet gelukte bismut

Reacties (8) 

Voordat je kunt reageren moet je aangemeld zijn. Login of maak een gratis account aan.
Nooit van gehoord. Een materie waar ik me niet zo mee bezig houd , maar goed beschreven. Met interesse heb ik het artikel gelezen.
Duim
Tex
Bijzonder artikel. Duim van mij.
Knap geschreven, duim omhoog voor je origineel onderwerp.
Die bismut is echt wel mooi he...
Heel interessant. K was net paar dagen geleden op zoek gegaan naar experimentdozen voor m'n zoon en heb 1 op t oog om lichtgevende kristallen te maken. Duim
2duimen van mij Lathica heel mooi geschreven en gelardeerd met foto's Top taco
fascinerend