Pan, de gehoornde god van het woud

Door Zwarthout gepubliceerd op Friday 28 September 12:12

Pan, de geile gehoornde god. Zijn oorsprong, zijn geschiedenis, zijn gaves en de sporen die hij heeft achtergelaten in onze maatschappij.

Oorsprong

Griekenland

In de Griekse mythologie is Pan de god van de wilde natuur, van herders en hun kuddes, van het jagen en van landelijke, boerse muziek. Zijn naam stamt van het Oud-Griekse woord paein, wat 'laten grazen' betekent. De Romeinen noemden hem Faunus. Hij is vaak wat aan de kleine kant, heeft hoorns op zijn hoofd, een sterk behaard onderlijf en bokkenpoten. Vaak draagt hij een krans van pijntakken. Hij draagt altijd een panfluit bij zich. Hij komt uit Arcadia, een regio in Griekenland waar velden, groeves en bebosde dallen het landschap domineren. Daarom wordt Pan ook geassocieerd met vruchtbaarheid en de lente.

Ouders

Het is onduidelijk wie nu precies Pan's ouders waren. In sommige mythes is hij de zoon van Zeus, maar over het algemeen wordt hij gezien als zoon van Hermes of Dionysus en een nimf genaamd Dryope, hoewel in enkele mythes wordt gesuggereerd dat Pan ouder is dan de goden van Olympus. Zo zou hij Artemis haar jachthonden hebben geschonken en heeft hij Apollo het geheim van het voorspellen verteld. De naam 'Pan' betekent 'alles' en er zijn er die menen dat Pan ooit een veel machtiger en meer aanwezige god was wiens rol werd verkleind ten faveure van de Olympianen.

Verering

Pan werd voor het eerst vereerd in Arcadia, waar jagers die zonder vangst van de jacht waren terug gekeerd zich beklaagden bij het standbeeld van Pan. Omdat hij een landelijke godheid was werd Pan niet vereerd in tempels of andere gebouwen maar in natuurlijke omgevingen zoals grotten en holen. Een uitzondering is de tempel van Pan, aan de rivier de Neda in het zuid-westen van Peloponnese, waarvan de ruïnes nog steeds bestaan. Als offers bracht men hem bokken, kalven en lammeren en melk en honig. Bomen die hem werden toegedicht waren de steeneik en de pijnboom.

Mythes

Geboorte

Zijn moeder Dryope vond hem zo afstotelijk en werd bovendien zo gek van zijn constante gelach en gekir dat ze hem niet wilde hebben. Hermes wikkelde hem toen in schaapsvachten en bracht hem naar de berg Olympus, waar de goden woonden. De goden waren wel gecharmeerd van dit kleine mannetje, vooral de god van de wijn Dyonisus.

Panfluit

Een van de bekendste mythes over Pan is die waarin wordt verteld hoe hij aan zijn beroemde panfluit komt. Pan werd ooit verliefd op de nimf Syrinx. Vanwege zijn wellustige natuur viel hij haar constant lastig met oneerbare voorstellen terwijl zij naar huis liep van de jacht. Eenmaal thuis aangekomen veranderden haar zussen Syrinx in riet. Pan sneed toen zeven stengels riet in aflopende grootte af en bond deze samen en vormde zo een fluit. Sindsdien werd Pan zelden zonder fluit gezien.

Echo

Pan komt ook voor in de mythe over de nimf Echo. Echo was een begenadigd danseres en zangeres maar wees de liefde van elke man af. Pan werd hier zo kwaad om, hij was immers een hitsige en altijd opgewonden god, dat hij zijn volgelingen opdracht gaf haar te vermoorden. Echo werd in stukken gescheurd en deze stukken werden over de hele aarde verspreid. Moeder Aarde, Gaia, krijgt zo deze stukken van Echo in handen, wiens stem steeds de laatste woorden van een ander herhaalde.

Een andere mythe verhaalt over Pan die verliefd werd op Echo. Zij wees zijn liefde af maar werd wel verliefd op Narcissus. Echo werd vervloekt door Hera zodat zij alleen maar andermans laatste woorden kon herhalen en kon zodoende niet voor zichzelf spreken. Zij volgde Narcissus naar een poel, waar Narcissus verliefd werd op zijn spiegelbeeld in het wateroppervlak. Echo kwijnde weg, maar haar stem was nog steeds te horen in grotten en spelonken.

In de moderne cultuur en maatschappij

Seks en masturbatie

Zoals gezegd was Pan een wellustige, zeg maar gerust: geile god. Hij wordt vaak afgebeeld met zichtbare penis. Hij is god van het dierlijke instinct en ook van masturbatie. Er is sprake van een mythe waarin Hermes, Pan's vader, zijn zoon leert te masturberen omdat het Pan maar niet lukte om Echo voor zich te winnen en zo zich kon ontladen van spanning. Pan leerde dit weer aan jonge herders, alleen en hoog in de bergen en op de vlaktes.

Satyrs

De volgelingen van Pan waren satyrs. Ook zij waren klein, hadden een sterk behaard onderlijf, hoorns en droegen een baard. Zij werden vaak afgebeeld met een erecte penis en uitgestoken tong en hielden van wijn, seks en nimfen. In de psychiatrie heeft een man die dwangmatig vaak met seks bezig is of eraan verslaafd is, 'satyriasis'. Dit is de mannelijke equivalent van nymfomanie en wordt ook hyperseksualiteit genoemd. Tegenwoordig vind je ook veel satyrs online: het is een benaming voor mannen met een soortgelijk uiterlijk en/of met soortgelijke interesses: hedonisme, feesten, seks, masturbatie.

Satan

Het huidige beeld van Satan is gebaseerd op Pan. De moderne Satan heeft de hoorns en het onderlijf van een geit. Dit beeld is ontstaan ten tijde dat koningin Victoria regeerde over Engeland. Vroegere en eerdere afbeeldingen van Satan lieten een meer menselijk monster met hoorns, vleugels en geklauwde voeten zien.

Neopaganisme en Wicca

De Egyptologe Margaret Murray publiceerde in 1933 het boek 'The God of the Witches' (De god van de heksen), waarin zij stelde dat Pan slechts één verbeelding was van de gehoornde god die over heel Europa werd vereerd in heksengroepen. Sinds het einde van de achttiende eeuw was er een hernieuwde interesse in natuurreligies zoals Wicca en paganisme en hekserij. De Gehoornde God is in deze stromingen het archetype van mannelijke viriliteit en seksualiteit en de tegenhanger van de Moedergodin. In de astrologie werd Pan vereeuwigd met het sterrenbeeld Steenbok/Capricornus.

Taal

Een van Pan's gaves was dat hij aanvallen van plotselinge en irrationele angst en woede kon veroorzaken. Hiervan is ook het woord 'paniek' herleid. Dit gebeurde meestal wanneer hij kreten van woede slaakte als hij door reizigers en overvallers uit zijn slaap werd gewekt op eenzame plekken.

Film en tv

Pan verbeeldt ook aspecten van het eeuwige kind in ons en was als zodanig inspiratie voor sprookjesfiguur Peter Pan. In de film 'Pan's Labyrinth' van Guillermo Del Toro verschijnt een satyr- of faunachtig wezen aan een jong meisje en vertelt haar dat ze de prinses is van een verborgen wereld. In het boek 'Cloven Hooves' (vertaald als 'Heer van het Woud') van Megan Lindholm, groeit een meisje in Alaska op en is daar bevriend met een jonge Pan. Jaren later, na een verschrikkelijke tragedie, duikt hij opnieuw op en worden ze verliefd.

Reacties (6) 

Voordat je kunt reageren moet je aangemeld zijn. Login of maak een gratis account aan.
hahah ik heet pan
en leuke verhaal..
Ken zowel het boek van Robin Hobb, als de film van Del Toro, Allebei goed, vooral de film In het boek Noem mij maar Conrad (in het Engels geloof ik This inmortal) van Roger Zelazny is Pan, wel of niet de hoofdrolspeler. Het komt er niet uit. Fantastische sf.
Zeer interessant, ik had je teksten nog niet ontdekt. Ik ben zelf ook geïnteresseerd in dit soort zaken. Pan's Labyrinth en alles wat Guillermo del Toro doet als filmmaker vind ik te gek.
Bedankt voor de feedback, mensen! Ik lees deze graag!
Prachtig verteld en nog leerzaam ook.
Van mij krijg je een panduim!
Mooi artikel, heel informatief. Heb er van genoten! Duim en fan erbij!