Iconen, religieuze schilderijen op hout

Door Scribent gepubliceerd op Friday 28 September 12:14

Iconen zijn (middeleeuwse) religieuze afbeeldingen uit Oost-europese landen die op een houten paneeltje zijn geschilderd. Vaak bestaat de achtergrond uit een goudkleurig vlak, dat met bladgoud gemaakt is.

Oorsprong

Iconen zijn religieuze afbeeldingen. Meestal wordt Maria met kind afgebeeld of Christus zelf. Vaak ook heiligen. Ze behoren tot de Oosters-orthodoxe, de Oriëntaals-orthodoxe Kerk en de Oosters-katholieke Kerken en zijn een onlosmakelijk deel van het kerkelijk en geestelijk leven van deze kerken en hun geloofsgemeenschap.

Het woord Icoon

Een icoon (van het Koinè Griekse: εἰκόνα "tekening", "icoon"; en het Oudgrieks: εἰκών "beeld", "afbeelding") van het Griekse eikoon - beeld) is een afbeelding van Christus, de Moeder Gods, heiligen of hoogfeesten. Het icoon staat symbool het heilige.

Tegenwoordig wordt het woord icoon ook gebruikt voor een persoon of product dat symbool staat, bijna heilig is, in het kader van een bepaalde groep of soort. Zo heb je het pop icoon Lady Gaga, mode iconen, iconische auto's (de Aston Martin van James Bond), enz.

Techniek

Er wordt vaak bladgoud gebruikt op iconen. Iconen zijn meestal geschilderd op een houten paneel waarop linnen is aangebracht, geprepareerd met een voorloper van gresso. De kleuren zijn niet van plantaardige oorsprong (te zwak) maar mineraal. Denk aan ijzeroxide e.d. De achtergrond is doorgaans geheel met bladgoud bedekt. Bij het schilderen diende rekening gehouden te worden met bepaalde regels. Deze regels zijn vervat in de schildersboeken (de zg. canon) en hebben tot doel voor zuiverheid en uniformiteit te zorgen en niet af te wijken van de leerstellingen van de Kerk.
Het schilderen van iconen is voor de orthodoxe kerk een werk waarvoor Gods zegen gevraagd wordt. Het gaat in de regel gepaard met gebed en vasten.

Signering

Een icoon wordt in principe niet gesigneerd, omdat men ervan uitgaat dat het Gods hand is die het schilderen begeleidde. De mens is dan slechts een werktuig in Gods hand. De Grieken signeren hun iconen echter wel.

Ontstaan

Iconen zijn vooral ontstaan in landen waar het christendom in de vorm van Oosterse orthodoxie de godsdienst is, zoals Griekenland, Rusland, de Balkanlanden, Oost-Europa en ook Egypte en Ethiopië.

Waarde

Antieke iconen kunnen tonnen waard zijn. Maar er zijn ook echte iconen te koop voor aanzienlijk minder. Souvenris zijn zo te herkennen maar de betere vervalsingen zijn niet van echt te onderscheiden. Een deskundige moet dat ook zeker geraadpleegd worden. Op de veiiling geeft men wel een certificaat van echtheid maar ook dan kan een keuring vooraf geen kwaad.

Maar de waarde van een icoon ligt natuurlijk ook en vooral in de afbeelding en betekenis (voor de gelovigen) en niet in het minst in de schoonheid ervan. Dat betekent dat ook een icoon van later datum, dat met zorg en toewijding gemaakt is, bijzonder de moeite waard kan zijn en prachtig om te zien.

Ook nu nog

Ook nu nog worden iconen in de oude traditie vervaadigd. Het ambacht is nooit verloren gegaan. Moderne iconen voldoen ook aan de religieuze regels en worden net als de oude exemplaren aanbeden door de gelovigen.

Wat betreft dit aanbidden: Soms wordt de vraag gesteld of dit niet in strijd is met God's verbod op het aanbidden van een beeltenis. Omdat dat verbod duidelijk doelde op afgoderij (het gouden kalf) wordt het aanbidden van iconen, met de afbeelding van de bijbelse figuren, wel toegestaan.

Al ben je zelf niet gelovig, de iconen zijn ook in deze tijd prachtig om te zien. Vormgeving en kleuren voldoen aan de huidige perceptie van schoonheid en (afbeeldingen van) iconen zijn dan ook een populaire wandversiering bij liefhebbers van het genre. Een andere toepassing is de kerstkaart. Hoewel een uitstervend fenomeen sinds de e-card zijn intrede deed, is het icoon een gewaardeerde afbeelding op klassieke kerstkaarten. In e-vorm ben ik ze nog niet tegengekomen, maar dat gaat vast nog komen. Iconen zijn voor eeuwig.

Reacties (1) 

Voordat je kunt reageren moet je aangemeld zijn. Login of maak een gratis account aan.
Ondanks dat dit niet mijn religie is, vind ik ze wel erg mooi.