Malevitsj' Zwart Vierkant fascineert nog altijd

Door Jochen gepubliceerd op Friday 28 September 12:13

Bijna een eeuw geleden besliste een Russische kunstenaar: ik schilder een zwart vierkant. Waarom deed die man dat en is dat wel kunst?

In 1915 presenteerde de Russische schilder Kazimir Malevitsj op een tentoonstelling in Sint-Petersburg een zwart schilderij, een zwart vierkant tegen een witte achtergrond om precies te zijn. Hij gaf het de naam Zwart Vierkant.

Bijna een eeuw later is het werk uitgegroeid tot een icoon van de moderne kunst en het blijft fascineren, inspireren en misschien wel shockeren. Is dit kunst? Waarom schildert iemand een zwart vierkant? Wat wil die man daarmee zeggen?

Malevitsj was 37 toen hij met zijn Zwart Vierkant op de proppen kwam en hij had al een heel parcours afgelegd als avant-gardekunstenaar (impressionisme, futurisme, kubisme…). Toch was zijn Zwart Vierkant anders dan zijn andere werk. Malevitsj bedacht zelfs een nieuw –isme voor zijn nieuwe stijl: het suprematisme.

"Onze huidige tijd moet begrijpen dat niet het leven de inhoud van de kunst zal zijn, maar dat de kunst de inhoud van het leven moet worden, aangezien het leven alleen dan mooi kan zijn."

Zoals andere kunstenaars van zijn tijd was Malevitsj ervan overtuigd dat de echte wereld (het bloedbad van de Eerste Wereldoorlog was toen aan de gang) niet langer de basis van de kunst kon zijn. Tegenover die echte wereld plaatste hij de “suprematie van de pure sensatie”. De blik van de kijker wordt niet afgeleid door een beeld van de werkelijkheid. Neen, hij kan volledig opgaan in de misschien wel mystieke gewaarwording die het kunstwerk bij hem teweegbrengt.

"Het vierkant is geen onbewuste vorm. Het is een creatie van de intuïtieve rede. Het is het aangezicht van de nieuwe kunst. Het vierkant is een levende, koninklijke prins. Het is de eerste stap van de pure creatie in de kunst."

Om die pure sensatie te bekomen gebruikte Malevitsj het vierkant, volgens hem de meest elementaire vorm die er bestaat. Maar voor Malevitsj was het vierkant toch niet zaligmakend, gelukkig maar, want een oeuvre van alleen maar vierkanten zou op den duur een beetje gaan vervelen. In totaal schilderde Malevitsj vier zwarte vierkanten, dezelfde maar toch telkens anders. En daarnaast bewandelde hij nog andere wegen, onder meer onder druk van de communisten, die in 1917 aan de macht waren gekomen.


Dat de rolling stones 50 jaar later “Paint it black” zongen, heeft absoluut niks te maken met het vierkant van Malevitsj. Dat gaat gewoon over iemand met een zwarte kijk op het echte leven.

Reacties (3) 

Voordat je kunt reageren moet je aangemeld zijn. Login of maak een gratis account aan.
Interessant. Malevitsj was in ieder geval een slimme jongen; met zo weinig om te tonen (zwart is maar zwart) en een dik verhaal is hij er toch maar onsterfelijk mee geworden. Duim!
Zulke kunst doet me niet zoveel. Als er een gebruiksaanwijzing bij moet hangen is het volgens mij meer filosofie dan kunst. Dit wil niet zeggen dat ik geen abstracte werken kan waarderen, maar dat heeft te maken met lijnenspel, kleuren en compositie.
Duim
Leuk artikel.