De venusovergang en het verhaal van een pechvogel!

Door Jacobjones gepubliceerd op Friday 28 September 12:13

Zal u wachten tot 11 december 2117 om de volgende venusovergang waar te nemen? Of zal u woensdagochtend 6 juni 2012 vroeg opstaan om dit natuurfenomeen waar te nemen? Of hebt u dezelfde pech als Guillaume Le Gentil?

De venusovergang en het verhaal van een pechvogel!

Inleiding

Woensdagochtend op 6 juni 2012 kunnen we in Nederland en België in de vroege ochtend bij zonsopgang rond 5 uur 21 minuten het einde van de venusovergang waarnemen althans als het helder weer is. Voor de volgende venusovergang te kunnen waarnemen moeten we al wachten tot 11 december 2117.

Wat is de venusovergang?

Een verschijnsel zoals de venusovergang, komt alleen voor bij binnenplaneten. Een binnenplaneet is een planeet die zich dichter bij de zon bevindt dan de planetoïdengordel. Mercurius, Venus, Aarde en Mars zijn bijgevolg binnenplaneten. Vanop onze aarde kunnen we enkel de venusovergang en de mercuriusovergang waarnemen om die twee planeten tussen de aarde en de zon instaan.

Bij een venusovergang, schuift de planeet Venus voor de zon langs. Wanneer Mercurius voor de zon schuift, spreken van een mercuriusovergang. Onze maan schuift ook soms voor de zon. In dat geval spreken we van een maansverduistering.

Wat heb je nodig om de venusovergang waar te nemen?

Wanneer je naar de zon kijkt, moet je je ogen beschermen. Zonder bescherming naar de zon kijken kan permanente oogschade en blindheid tot gevolg hebben. Om de venusovergang waar te nemen, is een zonnebril niet voldoende, je hebt een eclipsbril nodig.

Voor 2 à 3 euro kan je een eclipsbrilletje kopen bij de beter opticien of bij de Vlaamse Volkssterrenwachten.

Je kan ook proberen om de zon onrechtstreeks waar te nemen door een projectie. Je kan bijvoorbeeld in een stuk karton of een doos een gaatje maken (om zijlicht uit te schakelen) en de zon hierdoor laten schijnen. Het beeld van de zon wordt geprojecteerd op een projectiescherm of op een witte muur.

Guillaume Le Gentil, het verhaal van een pechvogel.

Deze Franse astronoom wilde in 1761 de venusovergang waarnemen. Aan de hand van deze waarneming zou hij de afstand van de aarde tot de zon beter kunnen berekenen. Op 26 maart 1760 vertrok Le Gentil in de Franse haven Brest richting West-Indië waar hij de venusovergang zou gaan waarnemen in opdracht van de academie en de Franse regering. Op 10 juli 1760 kwam hij aan op het eiland Isle de France dat nu Mauritius heet. Van daaruit was het de bedoeling om door te varen naar Pondicherry aan de zuidoostkust van Indië maar ondertussen was er oorlog uitgebroken tussen Frankrijk en Engeland en voorlopig maakte geen enkel schip de overtocht.

Le Gentil wachtte de hele zomer, de herfst en het voorjaar van 1761 op de Isle de France. In februari 1761 arriveerde een Frans fregat die Le Gentil binnen de twee maanden naar kusten van Coromandel zou brengen waar hij de venusovergang zou kunnen waarnemen. Op 11 maart 1761 vertrok hij met dat fregat richting Indië. De moessonwind blies het schip echter in de verkeerde richting. Op 24 mei 1761 vernam de bemanning echter dat Pondicherry ingenomen was door de Engelsen en besloot men terug te keren naar het Isle de France. Le Gentil moest bijgevolg de venusovergang waarnemen op open zee zodanig dat zijn waarnemingen niet accuraat genoeg waren.

Le Gentil besloot dan maar om op het eiland Isle de France te blijven en er ander wetenschappelijk werk te doen in afwachting van een nieuwe venusovergang in 1768. Hij bracht o.a. de oostkust van Madagaskar in kaart. Op de plaatsen die hij bezocht, ondezocht hij de gewoonten van de inwoners, de planten en de dieren.

Op 1 mei 1766 verliet Le Gentil het Isle de France op weg naar Manilla waar hij de tweede venusovergang wou waarnemen. Om daar de waarnemingen te kunnen doen, had hij aanbevelingsbrieven nodig die echter heel snel ter plaatse aankwamen. Daarom dacht de gouverneur dat het vervalsingen waren. Le Gentil vreesde dat hij ging worden aangehouden en vertrok op 2 februari 1768 richting Pondicherry dat terug in Franse handen was gevallen.

Op 27 maart 1768 kwam hij aan op Pondicherry en de gouverneur gaf onmiddellijk de opdracht om een observatiepost te bouwen. De venusovergang zou immers in de nacht van 3 op 4 juni 1769 zichtbaar zijn. De twee weken voorafgaande aan de venusovergang was het helder weer. Op het moment van de venusovergang was het echter zwaar bewolkt zodat Le Gentil ook deze venusovergang miste.

Ook zijn terugreis was één helletocht. Hij werd ziek en het schip waarmee hij vaarde werd getroffen door een orkaan. Pas op 8 oktober 1771 kwam hij terug in Frankrijk aan waar hij dood verklaard was en geschrapt was van de lijst van de academie. Vele van zijn inkomsten waren in handen geraakt van zijn erfgenamen. Van een pechvogel gesproken!

Reacties (2) 

Voordat je kunt reageren moet je aangemeld zijn. Login of maak een gratis account aan.
Mooi artikel had er nooit eerder van gehoord.
Dat is wel een hele zure bedoening geweest, allemaal veroorzaakt door een Venustransit. Mooi verhaal, duim. (Laten we hopen dat het woensdagmorgen helder weer is.)