Leven en sterven

Door Lathica gepubliceerd op Friday 28 September 12:13

De mens heeft zich altijd afgevraagd wat hij behoort te doen, wat zijn plichten zijn en welke rechten hij heeft of welke hij anderen verleent.

Hij moet voortdurend kiezen tussen goed en kwaad. Daar kiezen dikwijls moeilijk is, heeft de mens zedelijke normen opgesteld - deze vindt men in een religie of filosofie. Zij helpen hem bij de keuze en geven een richtlijn voor zijn handelen. Zo leeft de mens volgens vastomlijnde en - even belangrijk - gemeenschappelijke ideeen over goed en kwaad. Blijft de vraag, vooral in het hoofdzakelijk wereldlijke samenleving, of deze principes absoluut zijn - als het ware van buitenaf ingegeven door een hogere macht - of door de mens zelf gemaakt. Dostojevski (1821-1881) heeft gezegd, 'als god niet bestaat, is alles geoorloofd', maar het kan evenzeer mogelijk zijn dat onze principes door allen aanvaarde regels zijn, die het leven in een groep mogelijk moet maken. Ten opzichte van zedelijke normen bestaan er globaal twee houdingen. Morele regels (bijv. 'gij zult niet doden') gelden in allerlei soorten samenlevingen en kunnen altijd worden toegepast, zonder rekening te houden met individuele omstandigheden. Er zijn maar weinig waarden, zo ze er al zijn, die zo toegepast worden. In tegenstelling tot deze 'absolutistische' benadering kan men de zedelijke waarde ook meer 'pragmatisch' benaderen. Hierbij wordt rekening gehouden met de omstandigheden.

WETENSCHAP EN MORAAL:

Onze hedendaagse problemen zijn in wezen niet nieuw; doordat de gevolgen van de menselijke beslissingen door de moderne wetenschap een veel grotere omvang en verscheidenheid hebben gekregen, zijn ze misschien klemmender. Dit is het duidelijkst bij de moderne oorlogvoering. De strijdende partijen zijn ver van elkaar en van de gevolgen van hun handelingen verwijderd. Oorlog is ook niet meer alleen een strijd tussen legers: het onderscheid tussen militairen en burgerbevolking is verdwenen. Dat doet de vraag rijzen of er bij een modern conflict nog wel sprake kan zijn van 'onschuldige toeschouwers'. De oorlog is een totale oorlog geworden, die alleen nog maar tegengehouden wordt door de vrees voor een al gehele vernietiging. Het probleem is het grootst waar het atoom- en waterstofbommen betreft. Veel mensen betwijfelen het nut van de ontwikkeling en de productie ervan, laat staan van het gebruik. De uitwerking van dergelijke wapens is zo desastreus dat geen enkele gebeurtenis een gebruik ervan kan rechtvaardigen; geen enkel doel kan dergelijke middelen heiligen. Zelfs het vreedzaam gebruik van kernenergie brengt het risico met zich mee van een dodelijke verontreiniging van de atmosfeer. Achter de praktische problemen rijst de morele vraag, of men in staat is om te voordelen, hoe groot ook, af te wegen tegen het risico, hoe klein en ver weg ook.

DILEMMA'S IN DE GENEESKUNDE:

Vorderingen in de medische wetenschap roepen onverwachte problemen op, varierend van het zedelijk toelaatbaar zijn van dierproeven, tot de bepaling van het moment, waarop iemand dood is en een lichaamsdeel van hem gebruikt kan worden voor een transplantatie. Een ander gebied van medisch vooruitgang, de steeds betere geboorteregeling, heeft nieuwe dimensies gegeven aan een van de moeilijkst oplosbare morele vragen:  wie heeft het recht om te beslissen over leven en dood? Tot het veelomvattende vraagstuk van de sociale verantwoordelijkheid en de rechten van het individu behoort nog een ander gebied van de geboorteregeling - de eugenetiek. De geleerde zal geconfronteerd worden met de zedelijke toelaatbaarheid van 'het verbeteren van het nageslacht', ten koste van het recht van een mensenpaar om gewoon kinderen te krijgen. De zedelijke toelaatbaarheid van het voorkomen van het leven - door sterilisatie, abortum of het verbieden van het krijgen van kinderen op medische grond - is nauw verbonden met die van het beeindigen van het leven. Vrijwillige euthanasie, bij bijv. ondraaglijke of ongeneeslijke pijn of omdat het leven is gereduceerd tot een vegeteren, wordt door sommigen beschouwd als een fundamenteel recht van de mens. De tegenstrijdige zedelijke agrumenten van de 'absolutisten' en 'relativisten' komen in dergelijke kwesties het duidelijkst naar voren.

Soms ontstaan morele problemen voordat de overheid haar wil aan het individu wil opleggen. De vraag rijst of de overheid het recht heeft om bepaalde mensen het recht te ontnemen kinderen te krijgen; kan zij bijv. een geestelijk onvolwaardig meisje verplichten zich te laten steriliseren? Moet men recidivisten proberen te revalideren door aversietherapie of, nog ingrijpender, door een hersenoperatie die hen voor goed dociel maakt, ook al is het resultaat meer een vreedzame robot dat een menselijk wezen? De mogelijkheid, dat zulke methoden kunnen worden gebruikt door een in het nauw gebrachte staat om politieke andersdenkenden in bedwang te houden, is beangstigend. Alle zedelijke tradities, zowel godsdienstige als wereldlijke, stellen de mens als norm van de moreel; vele gaan ervan uit dat men iemand anders waardigheid die niet naar beneden kan halen zonder zijn eigen waardigheid naar beneden te halen. De mensheid heeft zo'n onderlinge samenhang en is zo van zichzelf afhankelijk, dat iedere mens verantwoording draagt voor al zijn medemensen en voor toekomstige generaties. Een dergelijke standpunt vormt een goede basis voor een stelsel van zedelijke normen.

 

Reacties (1) 

Voordat je kunt reageren moet je aangemeld zijn. Login of maak een gratis account aan.
In de loop van je leven bouw je een geweten op en besef je wat wel en niet kaan. Mooi artikel trouwens! Duim Taco