Rechtsgeschiedenis: Romeins Recht (1)

Door Nickelton gepubliceerd op Friday 28 September 12:12

Na mijn serie over de oude filosofen, ga ik nu een serie maken met betrekking tot de rechtsgeschiedenis. Helaas is de rechtsgeschiedenis te breed om alles in een paar artikelen te behandelen, dus zal ik dezelfde selectie maken als mijn studie. We gaan het hebben over (de geschiedenis) van de onrechtmatige daad.

Huidige onrechtmatige daad

Tegenwoordig is de onrechtmatige daad een belangrijk begrip binnen het recht. De onrechtmatige daad staat uitgewerkt in artikel 162 van het zesde Burgerlijk Wetboek (art. 6:162 BW). Dit artikel luidt als volgt:

“Hij die jegens een ander een onrechtmatige daad pleegt, welke hem kan worden toegerekend, is verplicht de schade die de ander dientengevolge lijdt, te vergoeden.”

Er volgen hierna nog een aantal wetsartikelen die betrekking hebben tot de onrechtmatige daad, maar art. 6:162 BW vormt de basis. Van een onrechtmatige daad is dus sprake wanneer de handeling onrechtmatig is (er is een norm overtreden), er is sprake van schuld, er is sprake van schade en alles moet reactie op elkaar zijn (dientengevolge). Daarnaast dient ook art. 6:163 BW in ogenschouw genomen worden. Hierin staat dat de norm die overtreden wordt, ook het soort schade moet voorkomen. Een verkeersnorm is er voor de verkeersveiligheid, niet voor het halen van een afspraak.

De grootmoeder van de onrechtmatige daad

Ons huidig rechtssysteem is gebaseerd op die van de Romeinen. De wortels van de onrechtmatige daad liggen ook in het Romeinse recht. Om het beestje bij de naam te noemen; de wortels liggen in de Corpus Iuris Civilis.

Romeins Recht

De Romeinse tijd kan onderverdeeld worden in vijf perioden. De archaïsche periode, de voorklassieke periode, de klassieke periode, de na- klassieke periode en de tijd van Justinianus. In de archaïsche en voorklassieke periode golden de wetten als ‘De Twaalf Tafelen’, de wet der gewoonte, besluiten van de senaat, besluiten van de volksvergadering en adviezen van de juristen Gaius, Paulus, ulpianus, Modestinus en Papinianus. Dit was het zogenaamde wettenrecht, het ius civile. Daarnaast bestond er in die perioden het ius honorarium; recht dat ontstaan is door edicten van preatoren en curulische aedielen. In deze tijd was Rome een republiek.

Ulpianus

In de klassieke periode werd Rome een keizerrijk. De meeste begrippen van het verbintenissenrecht zijn hier ‘uitgedacht’ door beroemde Romeinse juristen. Dit is belangrijk om even te weten, want dan slaan we nu de na- klassieke periode even over. We gaan naar de tijd van Justinianus.

Justinianus en Corpus Iuris Civilis

Justinianus

In de tijd van Justinianus was het Romeinse rijk behoorlijk uitgedund (alleen het oosten was over). Justinianus wilde zijn rijk weer uitbreiden. Hij wilde het uitbreiden, één godsdienst invoeren en één recht invoeren. Als hij dood gaat heeft hij inderdaad weer zijn rijk uitgebreid, al houdt dit niet lang stand en heeft hij één recht ingevoerd in de door hem bezette gebieden. Hij heeft de Corpus Iuris Civilis ingevoerd. De Corpus Iurus bestaat uit drie delen met kracht van wet.

Ten eerste zijn dit de digesten. Dit zijn de grote en belangrijke werken van invloedrijke juristen uit de klassieke periode. De opvattingen van deze juristen zijn echter wel aangepast naar plaats en tijd, maar de hoofdlijnen komen dus uit de klassieke periode. Het ging hier om specifieke casussen. Is de boer aansprakelijk voor zijn koeien? Is een moeder aansprakelijk voor haar kind? Is het schade als je iets verliest? Op de moeilijkere vragen gaven de digesten het antwoord. Daarnaast bestaat de instituten. Dit was een leerboek voor beginnende studenten met kracht van wet. Het was dus niet alleen een kenbron, maar ook een rechtsbron. Als laatste bestond het recht uit de codex; een verzameling van keizerlijke constituties.

De lex Aquilia

In de Corpus Iuris staat ook de lex Aquilia. Dit is het ‘begin’ van de onrechtmatige daad. Om de lex Aquilia toe te passen waren er vier vereisten. Er moet sprake van schade zijn (breed opgevat; niet alleen verbranden of vernietigen, maar ook deuken of verminderen in waarde of krassen, vergieten, etc). Daarnaast moest er sprake zijn van onrechtmatigheid; er is geen sprake van een rechtvaardigingsgrond. Causaliteit is het derde vereiste. Het laatste vereiste is schuld. Zoals je al opmerkt, ja, het lijkt inderdaad op ons huidige onrechtmatige daad…

Helaas verloor de corpus iuris civilis al snel zijn werking in de praktijk. Tot aan de middeleeuwen lag de wet vervolgens 'onder het stof'. ...

 

Andere delen

Inleiding in het Romeinse Recht: http://www.xead.nl/rechtsgeschiedenis-romeins-recht-1

de Lex Aquilia: http://www.xead.nl/rechtsgeschiedenis-romeins-recht-2

Andere delicten in het oude Rome: http://www.xead.nl/rechtsgeschiedenis-romeins-recht-3

Middeleeuws recht: http://www.xead.nl/rechtsgeschiedenis-middeleeuws-recht-4

Onrechtmatige daad in de middeleeuwen: http://www.xead.nl/rechtsgeschiedenis-middeleeuws-recht-5

De vroegmoderne tijd: http://www.xead.nl/rechtsgeschiedenis-vroegmoderne-tijd-6

 

 

Reacties (1) 

Voordat je kunt reageren moet je aangemeld zijn. Login of maak een gratis account aan.
heerlijk, ben dol op al die woorden, ze klinken zo goed en staan zo mooi...
een mooi artikel dus deze keer,
mijn duim heb je