De geschiedenis van de heksen vervolging

Door JimVer gepubliceerd op Friday 28 September 12:10

Volgens de Bijbel is een heks een persoon die communiceert met de duivel en andere duistere personen. In de Bijbel wordt verteld dat de heks in de meeste gevallen een vrouw is. Ook wordt er van de heks gezegd dat ze door duistere krachten kunnen communiceren. Waaronder betoveren van dieren en het genezen van mensen.

Er werd ook verschil gemaakt in 2 verschillende soorten magie. Je had de witte magie, dit werd gebruikt om zich te beschermen tegen onheil. Ook werd het bijvoorbeeld gebruikt om bij het opsporen van verloren en gestolen goederen. Ofwel magie met een positieve uitwerking. Verder had je de zwarte magie, als mensen slachtoffer werden van ongeluk of rampspoed, dan zochten ze de oorzaak vaak in kwade of zwarte magie. Zo stond er in een boeteboek van een Duitse geestelijke dat als een baby misvormd was, de oorzaak vaak toegeschreven werd aan zwarte magie. De heks die deze magie toepaste was volgens hen in dienst van de duivel.Volgens de Bijbel, en de Christenen geloofde hier in, dachten ze dat als je een heks bent je de duivel aanbidt. Het was namelijk ook verboden om heksen te aanbidden. Werd het bekend dat je dit deed, werd je 1 tot 7 jaar veroordeeld op ‘water en brood’.

‘In de Middeleeuwen probeerde men boze geesten af te weren door op de drempel te stampen van men een huis binnentrad, dit soort handelingen worden vaak als ‘bijgeloof’ genoemd. Een andere term voor bijgeloof is ‘magie’. Onder magie worden alle handelingen verstaan, die mensen toepassen om met behulp van bovennatuurlijke krachten zichzelf en anderen voordeel of schade te bezorgen. Je zou deze handelingen ook ‘tovenarij’ kunnen noemen.’

Heksen waren personen die magische handelingen konden uitvoeren. De heksen bestaan nog steeds maar tegenwoordig wordt dit minder bestreden dan vroeger. Een lange tijd is de magie niet serieus genomen door Geschiedschrijvers, dit zijn mensen die boeken schrijven en onderzoek doen naar de geschiedenis. Ondertussen wordt er wel erkend dat magie en belangrijke functie heeft ingenomen bij grote groepen mensen.

Hoe de heksenvervolging precies begon is niet duidelijk. Er zijn meerdere personen die aangeven de start te hebben gegeven voor deze processen. Al voordat het officieel werd gestart zijn er al mensen verbrand, gemarteld en gewurgd terwijl de hekserij toen nog niet bestond.

Hoe ontstond heksenvervolging (1330-1450)
In 1215 werd de waterproef al bedacht. Ondanks de hekserij in deze tijd nog nauwelijks bestond, werd deze toch af en toe al toegepast. Paus Innocentius III was degene die deze niet menselijke proef verbood, maar toch werd hij doorgezet.

De tovenaars ofwel heksen bestonden al in de Middeleeuwen. Omdat de mensen dachten dat de heksen ze dieren konden betoveren, oogsten kon laten mislukken en vloeken uitspreken op mensen werd de heksenvervolging gestart. Voor 1300 werden de heksen al gestraft, maar dit werd meestal gedaan door de burgerwacht. Voor deze tijd heb je wel geschriften van de geestelijken. Zo heb je de boeteboeken, boeken waarin de zonden van christenen werden opgesomd. Tijdens het biechten vertelde ze wat hij of zij fout had gedaan.

Het eerste tribunaal dat de hekserij moest bestrijden, werd in 1230 in Toulouse ingesteld door paus Gregorius de 9e. Maar in plaats van de daden ongedaan te maken, vergrootte de inquisitie deze. Spoedig was haar belangrijkste taak het constateren en uit de weg ruimen van ieder blijk van hekserij voordat dit de kans kreeg zich te verspreiden. In 1231 veroordeelde paus Gregorius de 9e alle schuldig bevonden heksen en ketters tot de brandstapel.

Na 1375 werd de Dominicaanse inquisitie begonnen. Deze zogenoemde Dominicaanse inquisitie hield in dat geleerden, waaronder filosofen en rechters kloosters begonnen verspreid over heel Europa. Deze mensen gingen in tegen het feit dat er geloofd werd dat de heksen een band hebben met de duivel.
Een aantal jaren voor de heksenvervolging begon werden er al mensen van beschuldigd een heks te zijn, dit had later iets weg van de heksenvervolging. Tussen 1330 en 1375 zijn er in Europa 25 gevallen van vervolgingen van heksen bewaard gebleven. Dit valt weg tegen de honderden heksen die in deze tijd vervolgd werden. Deze 25 gevallen hadden volgens de burgerwacht mensen door ‘ tovenarij’ vermoord. De heksen werden onder een soort gelijke straf met een bijl vermoord.

In deze tijd kon iedereen beschuldigd worden van hekserij. Van de laagste rangen tot de hoge rangen met veel geld. Vaak werden mensen ook onschuldig terecht gesteld.

Mensen van lage rangen probeerden mensen met geld aan te klagen, zodat ze een geldbedrag konden krijgen doordat de verdachte de mensen geld gaf om deze klacht in te trekken. Ook is het bekend dat er in deze tijd ongeveer 50-60% van de heksen vrouwen waren. Dit was dus het merendeel van de mensen.
Tussen 1365 en 1430 zijn er ongeveer 84 processen van heksenvervolging bewaard gebleven. Tussen 1430 en 1500 zijn er ongeveer 300 processen bewaard gebleven. Overigens is dit niks bij het aantal mensen dat in de aanloop al werd vermoord en gemarteld. Deze straffen werden al honderden keren uitgedeeld en zo zijn er al velen ‘onterecht’ gesneuveld.

Hoe verliep de heksenvervolging (1450-1560)
Vanaf 1450 zijn het aantal Heksenvervolgingen flink toegenomen. In 1216 Was er al een orde opgericht door de dominicanen om ketters te vervolgen. En werd in 1326 ingezet om hekserij te bestrijden. Volgens de dominicanen was er geen enkel dorp heks vrij.
Met de komst van het boek: De Heksenhamer. Die letterlijk betekent, de hamer van de opzettelijke kwaadoensters. Het boek is geschreven door Heinrich Kramer, een Dominicaanse inquisiteur. In het boek staat beschreven wat een heks nou precies is en hoe je een heks het best kan ondervragen met de juiste martel methodes.

Hoe werden heksen vervolgd
Volkscultuur heeft altijd heksen gekend. Maar deze heksen werden nooit berecht. Pas toen theologen heksen in verband brachten met de duivel, werden heksen gezien als probleem. Duivel verering werd in de Katholieke kerk beschouwd als ketterij en zou bestraft moeten worden. De meeste heksenprocessen vielen samen met de grootste kerkelijke conflicten.

Er waren in de middeleeuwen verschillende soorten rechtspraak. Een bekende was de inquisitie, die als eerste werd gebruikt voor heidenen. Maar later ook voor heksen. De inquisitie gebruikte inquisitoire rechtsspraak. Bij deze rechtspraak was er een actieve rechter, dit betekent dat, de rechter mee in stond voor het bewijs en het onderwerp. De verdachte had geen rechten en kon gemarteld worden. Er waren wel een aantal regels bij het martelen. Zoals, een heks mocht maar een keer gemarteld worden. Er mochten wel pauzes genomen worden ’s nachts. Waardoor iemand wel dagen gemarteld kan worden.

Het tegenover gestelde van een inquisitoire rechtspraak is een accusatoire rechtspraak. Hierbij was er een passieve rechter. De beide partijen mochten getuigen oproepen en waren gelijkwaardig. Een klacht moest vanuit het volk komen door iemand die zich benadeeld voelde door hekserij. Door populariteit kon de heks vrij worden gesproken als het getuige opriep. Wanneer de aanklager populairder was dan de heks en meer getuigen op kon roepen, werd de heks beschuldigd van hekserij. Als de verdachte werd vrijgesproken kon die de aanklager weer aanklagen wegens smaad.

Een heks kon aangeklaagd worden doordat ze is aangeklaagd door iemand uit het volk. Maar ook door de inquisitie die hekserij bestrafte omdat heksen bij de duivel toebehoorde. De duivel was door god uit de hemel geworpen toen hij in opstand kwam. De duivel wordt gezien als het puur kwaad.
Wanneer een vrouw werd aangeklaagd werd als heks kreeg ze een proef. Dit om god te laten beslissen over de vrouw, ofwel godsoordeel. Er bestonden drie verschillende proeven: het tweegevecht, de waterproef en de vuurproef.

Het tweegevecht, wat de naam al zegt is een gevecht tussen 2 personen. De persoon die het gevecht won had de steun van god. Het kwam ook voor dat zo’n proef aangevraagd werd door de verdachte om een normaal proces te ontlopen.

Bij de waterproef werden de handen en voeten van de heks vastgebonden aan een steen en in het water gegooid. Als ze zou blijven drijven was ze behekst en werd ze alsnog op de brandstapel gegooid. Zonk ze dan was ze geen heks en werd ze door middel van een touw weer uit het water getrokken. Vaak verdronk de vrouw alsnog. De proef was heel simpel om vanaf te komen door te zorgen dat je zinkt. Dat kan als je uitademt. De meeste mensen in die tijd konden niet zwemmen en gingen uit angst spartellen waardoor ze alsnog bleven drijven.

De vuurproef. Hierbij moest de verdachte over hete kolen lopen, heet ijzer vasthouden zijn handen in het vuur steken en dergelijke. Daardoor zou deze brandwonden oplopen. De schuld of onschuld werd bepaald door de genezing van de wonden. De huid moest egaal zijn om zijn onschuld te bewijzen. Een variant van de vuurproef is de heet water proef, het hete water had hetzelfde effect als het vuur namelijk brandwonden.
De vuurproef werd voor meerdere dingen gebruikt, zoals jezelf ergens voor bewijzen. Maar ook voor vrouwen die overspel hadden gepleegd.
Een andere methode om je onschuld als heks te bewijzen was de heksenwaag. Woog je niets of heel weinig was je een heks. Ze geloofden dat heksen niks wogen omdat ze konden vliegen.

Hekserij in Nederland
De hekserij in Nederland was niet zo groot als in andere landen in Europa. Zo ver bekend zijn er in Nederland ongeveer 250 gevallen van heksenverbrandingen bekend. Hierbij is het nog niet zeker dat alle gevallen boven tafel zijn, dergelijke archieven zijn nog niet allemaal gevonden. Ondanks de tijdsperiode begon de eerste verbranding in Gelderland rond 1500 en de laatste processen rond 1610. Na deze periode begon het af te nemen en het begon minder grote vormen aan te nemen.

In Nederland heb je een aantal gevallen van heksenvervolgingen. Zo had je van 1591 tot 1595 de heksenprocessen in Amersfoort en Utrecht. Deze mensen werden in Amersfoort beschuldigd en hier werd het proces gestart maar de uitspraken werden gedaan in Utrecht. De verdachten werden gemarteld om te bekennen en ook om namen te noemen van mensen die mee hebben gedaan aan de activiteiten waarvan ze werden beschuldigd. In dit proces werden er 17 mensen berecht en uiteindelijk vermoord. Deze 17 mensen werden beschuldigd door gewoon volk die meenden dat ze hun familie of dieren vervloekt of aangetast hadden. Volgens de analyse en schriftelijk onderzoek van de universiteit van Leiden waren er verschillende soorten manieren van straffen. Zo zijn er mensen gemarteld en daarna gewurgd. Er zijn ook een groot aantal van de mensen de brandstapel op gegaan.
Verder had je de grootste heksenprocessen in Nederland ooit. Deze processen vonden plaats in Roermond in 1613. Bij deze processen werden er 64 heksen verbrand. Het opvallende van deze processen waren dat deze zeer snel afgehandeld waren, in een maand werden er elke dag 2 heksen verbrand. Deze reeks is alleen bekend door een zogenaamd vlugschrift wat geschreven werd om de mensen te identificeren. De processtukken zijn verloren gegaan. Wel zijn de aanklachten bekend. Hierbij werden mensen aangeklaagd voor het veroorzaken van misgeboorten, het vervloeken van dieren en de inkomens van burgers laten eindigen. Het vreemde bij deze zaak is dat alle mensen bekenden dat deze aanklachten terecht waren. Deze aanklachten werden overigens niet door het volk gedaan maar door de wereldlijke kerk. De heksen werden in deze tijd ook nog eens in verband gebracht met connecties met de duivel. Ze hadden mee gedaan aan heksensabbatten (zie afbeelding). Dit is een soort bijeenkomst voor heksen die bij elkaar komen, waarbij ze de duivel gaan vereren. In deze tijd was dat ten strengste verboden.

Ook zijn de namen van de veroordeelden mensen bewaard gebleven. Zo is het bekend dat bij dit massaproces Tryntjen van Zittaert werd opgepakt, dit samen met haar dochtertje wie de hekserij van haar moeder zou hebben geleerd. Dit werd niet getolereerd en Tryntjen werd gemarteld en bekende dat ze 41 mensen had gedood met vloeken. Ze moest ook aangeven wie nog maar aan hekserij deed, dit werd er uit gemarteld. Ze gaf aan dat ze nog tien andere heksen kende. Ze beschuldigde ook heelmeester Jan van Ool dat hij aan hekserij heeft gedaan. Deze werd opgepakt samen met de andere tien heksen en gemarteld, hieruit volgde dat Jan van Ool in zijn eentje 150 mensen vervloekt en dood getoverd heeft. Het gerucht ging hierbij dat hij zijn vrouw gevraagd heeft om een pact met de duivel te sluiten, waarop zei nee antwoorde. Jan van Ool was bang dat zij deze informatie zou doorspelen aan de heksenvervolgers. Dus zou hij zijn vrouw in stukken gehakt hebben en deze door de put hebben gespoeld, waarna hij beweerde dat ze vrijwillig het huis uit gegaan is. Tijdens deze martelingen speelde hij ook nog eens 41 namen door van mogelijk andere heksen. Hierna levend verbrand te worden.
Ook deze 41 heksen werden weer opgepakt en ook zij bekende aan deze praktijken deel te hebben genomen.

Einde heksenvervolging
De heksenvervolgingen in Europa hielden langzamerhand op eind zeventiende begin achttiende eeuw. In Nederland waren de processen al begin zeventiende eeuw gestopt.
De heksenprocessen eindigde toen de manier van denken van mensen veranderde. Mensen lieten goddelijke en bovennatuurlijk verklaringen los. De vermindering van heksenprocessen was gelijk met het ontstaan van de wetenschap. Rond 1600 honderd werden beweringen steeds meer gebaseerd op wat mensen zagen en konden bewijzen. Ook waren er steeds minder redenen om heksen te beschuldigen.
Een andere oorzaak van de vermindering en verdwijning van heksenprocessen is, Heksen werden ervan beschuldigd van misoogsten en miskramen. Door de groeiende welvaart werden ziekenhuizen steeds hygiënischer. En waren er dus minder miskramen. Ook door betere landbouw die ontstaan was er minder misoogst.

Ook na de scheuring van de katholieke kerk namen de processen af. De inquisitie die heel wat aantallen processen heeft gedaan. Verloor een hoop macht. Die hun macht vooral van het geloof van mensen vandaan haalde. Want wie niet geloofden dat heksen aan duivel verering deden en over zwarte magie beschikte was een ketter. En kwam dus in hel en
Een steun in de rug van alle verminderingen van heksenprocessen was, de boekdrukkunst. Hierdoor konden moderne ideeën sneller verspreid worden. Terwijl het vroeger wel jaren kon duren.

Reacties (4) 

Voordat je kunt reageren moet je aangemeld zijn. Login of maak een gratis account aan.
Leuk om te lezen!
oja mijn bron is: het groot heksenboek van Laurie Cabot. Heel interessant boek dat iedere vrouw eigenlijk eens zou moeten lezen...
Voordat het christendom onstond hadden de vrouwen in de tijd van de kelten de meeste macht. Vrouwen bezitten sowieso de vrouwelijke intuïtie en hadden hierdoor meer mogelijkheden. De kelten hadden ook alleen maar vrouwelijke goden. Ik heb het 1 en ander gelezen over de manier waarop "de kerk" de macht wilde terug geven aan de man. En zodoende het woord heks toeschreef aan vrouwen die gebruik maakten van hun vrouwelijke intuïtie... om vrouwen bang te maken en onder de duim te houden.en ze te onderschikken aan de man.... En het heeft gewerkt... want tot op de dag van vandaag zijn de vrouwen nog steeds niet gelijkwaardig aan de man....in afrika zijn er hele dorpen waar vrouwen en kinderen gevangen worden gehouden omdat ze beticht worden van hekserij......en er worden hierom nog steeds mensen gedood...vanuit de kerk.. .. Dit wilde ik even kwijt... ik vond het een goed artikel, zeer informatief!
Heel interessant.