x

Inloggen

Je bent nog niet ingelogd. Aanmelden of een nieuw account Registreren

Hoe schrijf ik een roman of verhaal?

Door Stuvio gepubliceerd op Friday 28 September 12:08

Doorheen de jaren volgde ik verschillende workshops of lezingen over de kunst van het schrijven. Ik bundelde tips daarvan in een kort verslag wat me nog steeds van pas komt. Probeer het zelf en laat me weten wat je ervan vond.

72800c6a6c8ebd378c9771c02bf16520_medium.

1 Wat is Fictie?

Wat is schrijven? Schrijven is koken met de grote K. Een chef-kok en een schrijver hebben meer met elkaar gemeen dan lijkt.
Een kok kiest zijn ingrediënten die elkaar het best aanvullen, die complementeren, die uitdagen en verrassen. Hij doseert en voegt alles toe op het juiste moment, in de juiste combinatie. Ook koopt de kok zijn ingrediënten niet zomaar in de GB of op de markt, maar in dàt winkeltje, bij dìe leverancier met de rode luifels, om zo de beste kwaliteit te garanderen. Eerst de uien laten bruin bakken, dan de rest. Niet teveel vetstof, niet te weinig. Een schrijver moet net zo werken. Met diezelfde precisie, diezelfde finesse en met een degelijke voorkennis.

Geloofwaardigheid en herkenning

Wees je altijd bewust van je lezer. Neem hem niet bij het handje, geef niet teveel uitleg, maar begeleidt hem wel. Reik hem dingen aan, laat hem ontdekken.
Als je schrijft, schrijf je over mensen. Je schrijft sowieso vòòr mensen, maar ook altijd òver mensen. Zelfs all schrijf je parabels, dierenverhalen of een verhaal vanuit het oogpunt van een Louis XIV-stoel. Je schrijft over de mens, zij het niet altijd in een menselijke gedaante. Hou dit in gedachten.

Grondthema’s

Er zijn zes grondthema’s waarover geschreven kan worden. Soms worden er 3-5 in elkaar verweven, soms staat er eentje solitair zichzelf uit te pakken, maar je kan hier niet buiten. Deze thema’s zijn:
1. de mens tov zichzelf
2. de mens tov de andere
3. de mens tov de tijd
4. de mens tov het dier
5. de mens tov de natuur
6. de mens tov de dingen


2 Het verhaal van kort tot lang

Omvang

De Grote Roman, zoals wij hem kennen, lijkt het schrijverssummum, dit is echter niet altijd zo geweest. De Roman deed zijn intrede pas eind 18e eeuw, begin 19e eeuw. Het begon bij toneelstukken, de grote Griekse tragedies, mythes. Daarna kwam het verhaal, de legendes, fabels, ... Vanaf de Middeleeuwen floreerden de novelle en het kortverhaal en zo kwamen we bij de Roman. Onze tijd heeft nood aan romans.
Qua omvang zijn er verscheidene meningen in omloop. Tot 500 woorden werd het “anekdote” genoemd, vanaf 500 – 1000 sprak men van het flitsverhaal. 1000- 10000 profileerde zich als het kort(e)verhaal en alles daarboven wordt soms de roman genoemd. VanDale heeft hierover ook een niet sluitende definitie. Pin je niet vast op een bepaald aantal woorden of een omvang. Elk verhaal vereist een andere hoeveelheid om verteld te worden.

Vorm en inhoud

De vorm is erg belangrijk. Zoniet het belangrijkst. Alles is al eens verteld, alles is al eens neergeschreven. Wat belangrijk is, is de manier waarop JIJ dat doet. Verfrissend, je eigen nadrukken, je eigen interpretatie. Vraag je nooit af of wat je schrijft wel verteld moet worden, als jij er aan begon, wil jij het vertellen. Doe dat op jouw manier.
Wees niet schuw van herhaling. De mens houdt van nature van herhaling. Het kan niet teveel gezegd worden. De vorm waarop je dat doet, moet echter acceptabel zijn.

pdracht: ga ergens eens 15 minuten observeren. Echt observeren. Maakt niet uit waar, dat kan een WC zijn, een station, in een park om 4 uur snachts, in je bed nadat je wakker werd. Wordt alles bewust. De smaak, de tast, de geluiden, de beelden, ... Probeer zo objectief mogelijk te zijn. Je zal merken dat je alles linkt aan een ervaring, een gevoel, een situatie. De mens is een reflecterend wezen. Wees je hiervan bewust als je dingen schrijft.
Hou altijd een notitieboekje bij de hand waarin je mooie zinnen schrijft, personen, situaties. Denk niet “dit doe ik binnen een kwartiertje”, doe het NU!

3 De basiselementen van het verhaal


Personages

“Lodewijk van Drigonne maakte een buiging”
Zie je’m buigen? Zie je hoe hij buigt, zie je zijn arm die sierlijk de hoogte in schiet als hij dubbelplooit?
“Piet Dars maakte een buiging”
Zie je hem nu nog buigen? Gaat de arm nog steeds de hoogte in? Of buigt hij om iets op te pakken?
Het grote verschil met realiteit en proza zijn de namen. Bij proza heeft de naam altijd een betekenis. Nomen est Omen. vb: Laarmans en Boorman, niet voor niets zo gekozen. Boorman is een veel sterkere naam dan Laarmans, die slungelig en onderdanig klinkt.

“De man trekt zijn handschoenen uit, vinger per vinger, minutieus, en bergt zijn lederen handschoenen op in zijn bruine attachékoffer. “Ga zitten,” zegt hij”
Zie je de man? Iedereen zal een andere voorstelling van de man hebben, maar quasi dezelfde karakteristieken. Niet in benoeming bekend gemaakt, maar in beschrijvingen.
Geef je personage een imperfectie mee, een missende duim, een wrat naast het oog, een mankend loopje. Het karakteriseert een persoon meer dan hem te benoemen.

Decor

Wees je bewust van je decor en zijn functie. Niets is er zonder reden. Regent het, schijnt de zon. Zitten we in de Schotse hooglanden of in de Russische vlakte?

“De familie Doorsma brengt elk jaar hun vakantie door in Paradiso del Mar”
“De familie Doorsma brengt elk jaar hun vakantie door in Kapelle-op-den-bos”

Twee decors, twee vakanties, twee verschillende verhalen, verschillende families misschien zelfs.

Situatie

Wat heb je nodig om een situatie te krijgen? CONFLICT. Zonder conflict, geen situatie.

Thema

*zie ook grondthema’s.
Wees je bewust van je Premise, de stelling die jij inneemt inzake je verhaal. Wat wil je vertellen, op welke manier, en welke kant belicht je, waarom?

4 Intrige (Opbouw)


Vragen vooraf

Welk perspectief ga ik gebruiken. Waarom dat perspectief, is er een beter alternatief?
Wat wil je bereiken? Draai het eens om, zie je het anders? Belicht je de dingen anders?
Door bewust je schrijfsels en indrukken om te draaien, krijg je je effecten misschien beter verwoord. (Dit was belangrijk, maar ik heb te weinig genoteerd, merk ik nu. Ik begrijp er zelf maar weinig meer van nvdr)

De polen van een verhaal: begin en slot

Begin bij het SLOT. Een slotzin, een slotparagraaf, een abstract slot. Zo weet je niet alleen waar je naartoe moet schrijven, maar ook waar je het best begint. Begin niet te vroeg, maar begin ook niet te laat. De kunst ligt in het vinden van het perfecte begin. vb uit een Gie Bogaerts' roman:
Hij schreef over de relatie tussen een vader en zijn dochter, nadat moeder, de vrouw, was overleden in een auto-ongeluk, veroorzaakt door de man. Hij was totaal vervreemd van zijn dochter, (SPOILER) Op het einde zoekt één van de twee terug toenadering, lijkt het terug het juiste spoor op te komen (een gestuurd open einde, hierover later meer). Dit is gekomen doordat de vader zijn dochter uitnodigt voor een reisje, met z’n tweetjes. Het verhaal begint dan ook bij het telefoontje naar zijn dochter dat hij wat later in het wegrestaurant zal aankomen. Ze hebben beiden toegezegd, zijn onderweg, en het verhaal zit onmiddellijk in de stroomversnelling. Het ongeluk wordt verwerkt in flash-backs, er wordt niet mee begonnen, noch met ontwikking van hun stroeve relatie. Wel wordt direct duidelijk gemaakt in het gesprek tussen vader en dochter dat de relatie stroef is.
Het cruciale begin, niet te vroeg, niet te laat. Een persoonlijk aanvoelen, is dit.

Openingszinnen

Het is alom bekend dat een openingszin het belangrijkst is. Als de potentiele lezer voorbij de kaft, voorbij de titel (hierover later meer), voorbij de achterflap is geraakt, heb je hem bijna binnen. De openingszin is de hengel die de vis binnenhaalt, of net niet doet toehappen.
Enerzijds moet je genoeg info geven, maar anderzijds mag je niet teveel prijs geven, of teveel in één zin proppen zodat hij zwaar en saai is. Hij moet de (potentiele) lezer boeien, verrassen en zijn fantasie doen werken.

Voorbeelden uit de wereldliteratuur (niet gecrediteerd, ik heb ze niet):

’s Ochtends zette mevrouw Farebrother haar echtgenoot in een rolstoel en praatte ze wat tegen hem, terwijl ze het ontbijt klaarmaakte.
⇒ Deze zin komt uit een bestaand verhaal, maar werd door de meerderheid als niet goed bestempeld. Waarom niet? Hij is allicht te triviaal, al zit er diepgang in “praatte ze wat tegen hem”, maar voor velen is die diepgang al te ver zoek.

Sinds mijn man is gaan werken in Louisville heb ik tot mijn eigen verbazing een minnaar genomen.
⇒ Deze zin werd door de meerderheid als goed en interessant bevonden. Een goede formulering (een minnaar genomen), plus het verrassingelement (zelfs voor het personage) doen ons verlangen naar meer.

Al een paar weken nu schildert Louise Milsap watermeloenen.
⇒ Deze zin wordt in’t algemeen ook als goed bevonden. Een atelier vol doeken met watermeloenen is haast filmisch. Je ziet de artiest in zijn ruimte staan, maar waarom schildert zij (enkel) watermeloenen?

Gebruikelijke slotvormen

Er zijn vijf slotvormen. Welke je gebruikt, is van groot belang, aangezien ze wat aan je verhaal bijdragen, zoals alles, maar het geeft je verhaal karakter.
De vormen zijn:
1. de ommekeer (alles is anders dan in het begin, beter/slechter?)
2. de samenvatting (het personage komt tot een besluit, een “zo ver sta ik”)
3. de belofte (leunt aan bij het open einde, maar is gestuurd door de schrijver. Zoals in het voorbeeld van Gies roman. De relatie lijkt op het goede spoor tekomen, maar niets is zeker.)
4. het open einde (lezer vult geheel zelf in)
5. het verrassende einde (voor voorbeelden, kijk naar de kortverhalen van Roald Dahl)


Bouwen met scènes

Een scene in een boek is net als een scene in een film. Ze bestrijkt één periode/moment, vaak op één plaats.
Maar het belangrijkst is dat een scene INFROMATIE en ONTWIKKELING biedt. Zonder één van deze twee dingen, kan je je scene beter schrappen, of aanvullen.
(Een scene is niet gelijk aan een hoofdstuk. Een hoofdstuk kan uit verschillende scènes bestaan)

Uiteindelijk is het bouwen van een verhaal zoals het spelen op de slotmachines. Je trekt aan je hendel en hoopt dat je plaatjes overeen komen. Het unieke is dat je de uitkomst zelf bepaalt.

5 Stijl
Titels

Zoals eerder al aangegeven in het puntje “openingszinnen” is een titel erg belangrijk. De potentiele lezer selecteert allereerst op de cover. Het uitzicht van het boek, een schrijver heeft hierop meestal weinig tot geen invloed. Waar hij wel zijn zegje kan doen, is op het tweede cruciale punt, de titel. Dekt de titel de lading? Is hij suggestief, of verraadt hij al te veel (the butler did it)? Spreekt hij je doelpubliek aan?

Uitdrukkingswijzen

De vertelstijl is bij iedereen anders, en is voor iedereen anders aangenaam. Wees als schrijver zelf tevreden met je stijl.
Voorbeelden:
De logge warmte, die je vaak uit het oerwoud in golven kon voelen aanrollen, legde grote zweetparels op het hoofd van de oude man. Af en toe hief hij een bevende hand en bracht die tot op een paar centimeter van de gapende wonde in zijn buik, als wou hij de snijdende pijnscheuten ermee bezweren. De zwarte jongen die naast hem zat, keek naar de wonde en hij wist dat de man zou sterven.

“Hij gaat dood,” zegt de negerjongen.

Het eerste voorbeeld is veel beschrijvender, veel uitgebreider en gebruikt vele adjectieven. In het tweede geval is men erg bondig en sec. Doch vertelt men in zekere zin hetzelfde verhaal. De tweede laat echter véél meer plaats voor invulling door de lezer.
Is dit beter? Geen idee. Bepaal voor je zelf.
Merk op dat in het eerste voorbeeld de vertelstijl verder van je afstaat. Je moet haast naar Afrika reizen om er bij te zijn (werkwoordsvorm in verleden tijd, de beschrijvingen,...) en het tweede deel de directe rede ervoor zorgt dat het een pak dichter bij jezelf staat. De negerjongen kan die woorden als het ware op vijftig centimeter van je zeggen (gezegd hebben).

 

Reacties (7) 

Voordat je kunt reageren moet je aangemeld zijn. Login of maak een gratis account aan.
U bent niet ingelogd. Wilt u nu inloggen of een account aanmaken?
Goed overzicht. De tip van beginnen met het slot pas ik op dit moment toe. Het is erg handig omdat je weet waar je naar toe moet schrijven. Bovendien kun je langer nadenken over een treffende beginzin.
Handige tips! Bedankt!
er zijn veel meer grondthema`s dan alleen uit perspectief van de mens.
goede info
Bedankt voor je informatieve artikel, het ziet er erg verzorgd uit!
ja weer zoals gewoonlijk uitmuntend hé
Als je gaat schrijven, is je gevoel bepalend. Wil je een 'verhaal' schrijven, schrijf je voor de lezer, schrijf je voor jezelf en vul zo maar in... Ik vind het in ieder geval een goed artikel en meer dan voldoende onderhoudend geschreven dus thumbs up!