Milieuproblematiek in Siberië
Siberië is zo groot dat de gevolgen van wat er gebeurt niet binnen de grenzen blijven. Het gebied bevat het grootste naaldbos ter wereld, uitgestrekte moerassen en een bodem die grotendeels het hele jaar bevroren is. Wie iets over het klimaat van de komende eeuw wil begrijpen, komt er onvermijdelijk terecht.
Smeltende permafrost
Permafrost is grond die jaar in jaar uit bevroren blijft. Er zit een enorme hoeveelheid plantenresten in die nooit zijn vergaan omdat ze bevroren lagen. Ontdooit die bodem, dan komen bacteriën op gang en komt er koolstofdioxide en methaan vrij.
Dat maakt het een versterkend proces: opwarming laat de bodem ontdooien, de ontdooide bodem versnelt de opwarming. Daarnaast zakt de grond letterlijk in. Wegen, spoorlijnen, pijpleidingen en hele dorpen zijn op bevroren bodem gebouwd, en die ondergrond verandert onder de fundering in modder. In sommige gebieden ontstaan kraters waar gas zich onder de grond heeft opgebouwd.
Bosbranden
De taiga brandt van nature, maar de branden zijn heviger en langer geworden. Gevolg: enorme rookwolken, verlies van bos dat koolstof vasthield, en roet dat op sneeuw en ijs neerslaat waardoor die sneller smelten.
Extra zorgelijk zijn branden in veenbodem, die ondergronds doorsmeulen en na de winter opnieuw kunnen opvlammen. Blussen is in een gebied zonder wegen bovendien nauwelijks mogelijk, en daardoor branden veel vuren tot de regen komt.
Mijnbouw, metaal en olie
De andere helft van het probleem is industrieel. In het noorden liggen grote centra voor de winning en verwerking van nikkel, koper en kolen. Uitstoot van zwaveldioxide heeft daar bossen gedood en de bodem verzuurd; rond enkele van die steden staat een kale zone die van satellieten af te lezen is.
Bij de olie- en gaswinning is lekkage het hoofdprobleem: verouderde pijpleidingen over grote afstanden, in een klimaat dat staal hard aanpakt, leiden tot lozingen in rivieren en toendra. Ook het affakkelen van gas bij oliewinning geeft roet en broeikasgas.
Daar komen erfenissen bij die al decennia liggen: vervuilde industrieterreinen, achtergelaten installaties en radioactief afval uit de periode van kernproeven en marinebases.
De gevolgen voor mensen
Inheemse volken in het noorden leven van rendierhouderij, jacht en visserij. Verandert het ijs en de vegetatie, dan verschuiven de trekroutes; vervuilde rivieren raken de visstand; en verzakkende grond maakt kampen en dorpen onbruikbaar.
In de industriesteden gaat het om luchtkwaliteit en drinkwater, met gezondheidsklachten die zich over generaties uitstrekken. En in het hele gebied geldt dat afstanden en kosten elk herstel traag maken.
Waarom dit iedereen aangaat
Omdat de koolstof die in de Siberische bodem ligt, in de orde van grootte is van wat de mensheid tot nu toe heeft uitgestoten. Hoeveel daarvan vrijkomt en hoe snel, is een van de grootste onzekerheden in klimaatmodellen.
Daarmee is Siberië geen ver gelegen probleem maar een van de scharnierpunten. Wat er in een gebied gebeurt waar bijna niemand woont, bepaalt mede wat er gebeurt in de gebieden waar bijna iedereen woont.