De hoax over teken verwijderen met zeep

Er gaat elk voorjaar opnieuw een bericht rond waarin staat dat je een teek eenvoudig verwijdert door een wattenschijfje met vloeibare zeep op het beestje te drukken, waarna het zich binnen een halve minuut zelf terugtrekt. Het is een aardig verhaal, het klinkt logisch, en het is precies wat je niet moet doen.

Waarom die trucs verkeerd zijn

Een teek zit met zijn monddelen in de huid en zuigt bloed. Raakt hij in de knel, dan reageert hij: hij kan zijn speeksel en de inhoud van zijn darm terug in de wond geven. En juist daarin zitten de bacteriën waar het bij een tekenbeet om gaat.

Alles wat de teek prikkelt, vergroot dus de kans dat er iets wordt overgebracht. Zeep, alcohol, spiritus, nagellak, olie, vaseline, een aangestoken lucifer of sigaret, en ook het beetje tandpasta dat in sommige versies van het verhaal wordt aangeraden: het werkt allemaal in die richting.

Bovendien duurt het bij die methoden langer. De tijd dat een teek vastzit, is de belangrijkste factor voor het risico op overdracht: bij een teek die er kort in zit, is de kans klein, en die loopt op met elk uur dat hij blijft zitten. Een half uur wachten tot de teek zelf loslaat, is dus een half uur waarin niets goed gaat.

Hetzelfde geldt voor de teek platdrukken of tussen de nagels pakken. De buik samenknijpen is de kortste weg naar de inhoud van de teek in je huid.

Hoe het wel gaat

Zo snel mogelijk, en dat is het belangrijkste deel van het advies: controleren en verwijderen op dezelfde dag doet meer dan de beste techniek de dag erna.

Gebruik een tekenpincet, een tekenkaartje, een tekenhaak of een fijne puntpincet. Pak de teek zo dicht mogelijk bij de huid, bij de kop en niet bij de buik.

Trek hem er rustig en gelijkmatig recht uit. Draaien mag met een haakje dat daarvoor is gemaakt; met een pincet gewoon trekken. Ruk niet en stop niet halverwege.

Desinfecteer de plek daarna, en niet ervoor — desinfecteren vóór het verwijderen prikkelt de teek.

Blijft er een stukje monddeel achter, dan is dat geen ramp: dat geeft geen infectie met de bacterie, het werkt als een splinter en komt er meestal zelf uit. Peuter er niet in.

Noteer de datum en de plaats op je lichaam. Dat is het enige dat je later nodig hebt als er klachten komen.

Waar je op let na de beet

Houd de plek enkele weken in het oog. Een ringvormige of ovale rode plek die groter wordt, meestal vanaf een paar dagen tot een paar weken na de beet, is het bekendste teken van de ziekte van Lyme; die vlek hoort niet per se te jeuken of pijn te doen, en hij kan ook zonder duidelijke ring verlopen.

Ga naar de huisarts bij zo'n uitbreidende plek, en ook bij griepachtige klachten, koorts, hoofdpijn, spier- en gewrichtspijn, uitval in het gezicht of tintelingen in de weken tot maanden na een tekenbeet — ook als je geen vlek hebt gezien. Bij een vroeg vastgestelde besmetting is een kuur met antibiotica in de meeste gevallen voldoende.

Een teek insturen of laten testen heeft geen zin voor jouw behandeling; dat een teek besmet is, zegt niet dat jij het bent. En preventief antibiotica geven wordt in Nederland niet standaard gedaan.

Voorkomen

Blijf op paden in bos en duin, loop niet door hoog gras, en draag lange kleding met de broek in de sokken bij werk in het groen. Licht gekleurde kleding maakt teken zichtbaar.

Controleer na buiten zijn je hele lichaam, en bij kinderen zeker de haargrens, achter de oren, de nek, de oksels, de navel, de liezen en de knieholten. Teken zijn klein en de nimfen zijn zo groot als een speldenknop.

Middelen met een werkzame stof tegen insecten op de onbedekte huid helpen, en kleding kan worden behandeld met een middel dat teken doodt.

En een tekenpincet in het medicijnkastje en een in de wandelrugzak. Dat is het enige stuk gereedschap dat in dit hele verhaal nodig is — en het is er een die je niet uit de badkamer hoeft te lenen bij de zeep.