Dag buiten de tijd: wat is het?

In sommige kringen wordt jaarlijks een Dag buiten de tijd gevierd: een dag die volgens de gebruikte kalender tot geen enkele maand hoort en die aan vergeving, kunst en dankbaarheid is gewijd. Wie ernaar zoekt, komt terecht in een mengeling van kalenderrekenen, Maya-symboliek en eigentijdse spiritualiteit, en het is de moeite die lagen te scheiden.

Waar het idee vandaan komt

De dag hoort bij de dertien-manenkalender, een voorstel voor een andere jaarindeling dat in de vorige eeuw bekend werd. Dat voorstel deelt het jaar in dertien maanden van elk achtentwintig dagen. Reken je dat uit, dan kom je één dag tekort op het zonnejaar, en die ene dag krijgt geen maand en geen weekdag: de dag buiten de tijd.

Het idee van gelijke maanden is ouder en praktisch bedoeld: een kalender waarin elke maand vier volle weken heeft, waarin de dag van de week bij elke datum hetzelfde is en waarin vergelijken tussen maanden eenvoudig wordt. In de vorige eeuw zijn daar serieuze hervormingsvoorstellen voor gedaan, die het nooit hebben gehaald.

Wat de Maya's ermee te maken hebben

Minder dan de naamgeving suggereert. De dertien-manenkalender leent begrippen en beeldtaal uit de Maya-tijdrekening, maar het is geen Maya-kalender. De Maya's gebruikten onder andere een rituele cyclus van tweehonderdzestig dagen en een zonnejaar van achttien maanden van twintig dagen met een korte restperiode van vijf dagen erachter.

Die restperiode is wel een echte parallel: ook daar bestond een aantal dagen dat buiten de gewone maandindeling viel en dat als een gevoelige, ongewone tijd werd beschouwd. Zulke schrikkeldagen komen in meer kalenders voor, ook in de oude Egyptische.

Wat er over de dertien-manenkalender wordt beweerd — dat het de oorspronkelijke kalender van de Maya's zou zijn — wordt door onderzoekers van de Maya-cultuur niet onderschreven. Het is een modern systeem met oude versiering.

Wat er gevierd wordt

De dag heeft een eigen invulling gekregen: tijd nemen zonder agenda, elkaar vergeven, iets maken of geven, en stilstaan bij de verhouding tussen mens en natuurlijke ritmes. Er worden bijeenkomsten en festivals rond georganiseerd, meestal kleinschalig en met muziek, kunst en gezamenlijk eten.

Wie de kalendertheorie erachter niet overneemt, kan die invulling nog steeds aantrekkelijk vinden. Een dag per jaar zonder verplichtingen en met aandacht voor wat is blijven liggen, is een gebruik dat in veel culturen in een of andere vorm bestaat.

Hoe je ernaar kunt kijken

Met twee brillen tegelijk, en dat is geen tegenstrijdigheid. Als geschiedenis: een modern kalendervoorstel met een eerbiedwaardige stamboom van hervormingsplannen, en met Maya-elementen die eraan zijn toegevoegd en niet uit die cultuur zijn overgeleverd.

En als gebruik: een dag die er bewust niet meetelt. Het interessante daaraan is de gedachte zelf — dat een kalender niet alleen tijd meet maar ook bepaalt wat meetelt. Wie één dag buiten die telling zet, merkt hoe sterk de rest van het jaar erdoor wordt bestuurd.