Manuka honing: geneeskrachtige honing?

Manuka-honing is de duurste honing in het schap en de honing met de grootste beloften. Ze komt van bijen die de bloesem van de manukastruik bezoeken, een gewas dat in Nieuw-Zeeland en delen van Australië groeit, en ze wordt verkocht als middel tegen wonden, keelpijn, maagklachten, huidproblemen en van alles daarnaast. Een deel van die claims heeft een grondslag, een groter deel niet.

Waarom deze honing anders is

Alle honing werkt tot op zekere hoogte tegen bacteriën, en dat komt door drie dingen: het hoge suikergehalte dat vocht uit micro-organismen trekt, de lage zuurgraad, en een enzym van de bij dat langzaam waterstofperoxide vrijmaakt.

Manuka heeft daarnaast een stof die uit de nectar van de manukabloesem komt en die tijdens het bewaren van de honing wordt gevormd: methylglyoxaal. Die stof werkt ook tegen bacteriën wanneer de peroxidewerking is uitgeschakeld, en daarin verschilt manuka van gewone honing. Dat is een laboratoriumbevinding die goed is onderbouwd.

De keurmerken op het potje

Hier gaat het bij de aankoop meestal mis. Er zijn twee stelsels die iets zeggen.

Het ene is een aanduiding van de hoeveelheid methylglyoxaal in de honing, uitgedrukt als een getal achter een letteraanduiding. Hoe hoger, hoe meer van de werkzame stof.

Het andere is een keurmerk van een Nieuw-Zeelandse vereniging, dat de werking als geheel weergeeft en dat door aangesloten producenten wordt gebruikt.

Wat niets zegt: een potje met alleen het woord manuka, of met een eigen cijferaanduiding van de fabrikant zonder verwijzing naar een van deze stelsels. Er wordt onder deze naam aanzienlijk meer verkocht dan er wordt geoogst, en de Nieuw-Zeelandse overheid heeft daarom een eigen omschrijving vastgesteld waaraan echte manuka moet voldoen. Kijk op het etiket naar het land van oorsprong, naar een van beide keurmerken en naar een partijnummer.

Waarvoor er bewijs is

Voor wondbehandeling, en dan niet met honing uit de keukenkast. Er bestaan medische wondverbanden met gesteriliseerde honing die als medisch hulpmiddel zijn toegelaten, en die worden in ziekenhuizen gebruikt bij wonden die slecht genezen: brandwonden, doorligwonden, open benen. De honing houdt de wond vochtig, ruimt dood weefsel op en houdt bacteriegroei tegen.

Het onderscheid met honing uit een pot is wezenlijk. Gewone honing is niet steriel en kan sporen bevatten van een bacterie die in een open wond of bij een zuigeling ernstige problemen geeft. Honing uit de winkel hoort dus niet in een wond, en niet bij kinderen onder een jaar in de mond.

Verder is er redelijk bewijs dat honing in het algemeen — niet specifiek manuka — helpt bij hoest en keelpijn bij een bovenste luchtweginfectie, vooral bij kinderen boven een jaar. Een lepel honing werkt daarbij vergelijkbaar met de gangbare hoestmiddelen, wat vooral iets zegt over die hoestmiddelen.

Waarvoor het bewijs ontbreekt

Voor het innemen van manuka tegen maagklachten, tegen de bacterie die maagzweren veroorzaakt, tegen darmklachten, tegen ontstekingen elders in het lichaam, tegen acne, tegen een lage weerstand of als middel tegen kanker. Wat in een schaaltje in het laboratorium gebeurt, gebeurt niet in een maag: de werkzame stof wordt verdund, afgebroken en verwerkt, en er is geen onderzoek bij mensen dat deze toepassingen ondersteunt.

En de vaak genoemde eigenschap dat manuka de darmflora verbetert, is eveneens niet onderbouwd voor deze honing in het bijzonder.

Praktisch

Wil je het gebruiken voor de keel: een lepel puur of in lauwe thee, want in kokend water gaat een deel van de werking verloren. Niet aan zuigelingen geven.

Wil je het voor een wond: gebruik een medisch honingverband uit de apotheek in plaats van honing uit de keuken, en overleg bij een wond die niet geneest altijd met de huisarts of wondverpleegkundige.

Wil je gewoon lekkere honing: neem een lokale imker. Voor het broodbeleg is de dure pot verspilling, en voor de gezondheid van je darmen doet een pot streekhoning precies hetzelfde als een pot uit Nieuw-Zeeland.

En bij diabetes: honing is suiker, in elke uitvoering, hoe hoog het cijfer op de pot ook is.