Snow Cake: een film over een autistische vrouw

Er zijn niet veel films over autisme die het onderwerp niet gebruiken als kunstje of als aandoenlijkheid. Snow Cake is er een, en het is een stille film die zijn kracht haalt uit wat er niet in gebeurt.

Het verhaal

Een Engelse man reist door Canada en geeft in een wegrestaurant een lift aan een spraakzaam meisje. Onderweg gebeurt er een ongeluk waarbij het meisje omkomt; hij overleeft. Hij besluit het huis van haar moeder op te zoeken, en die moeder blijkt een vrouw met autisme die op haar eigen manier in het leven staat, met vaste regels over de was, over vuilniszakken, over wie wat aanraakt, en over sneeuw.

Hij blijft tot de begrafenis, en daarmee blijft hij in een huishouden waarin hij niet weet wat de regels zijn. Daarnaast is er de buurvrouw, en is er zijn eigen verleden, dat langzaam naar boven komt. Dat is de hele opzet: geen ontwikkeling naar een genezing, geen doorbraak, geen moment waarop iemand alles begrijpt.

Waarom het werkt

Omdat de film niet vraagt of je van de vrouw houdt. Ze is niet lief gemaakt en niet zielig; ze is stellig, direct, soms grof, en ze heeft gevoel voor humor van een soort dat de mensen om haar heen overvalt. Dat is een keuze die het personage menselijk maakt in plaats van een symbool.

Omdat het rouw naast autisme zet zonder ze tegen elkaar uit te spelen. De vraag die de film stelt — hoe rouwt iemand die haar gevoelens anders uit, en wat doet dat met de mensen die verwachten dat rouw er op een bepaalde manier uitziet — is de werkelijke kern, en die geldt voor veel meer mensen dan alleen voor autisten.

Omdat de hoofdpersoon niet de leraar is. Hij verandert haar niet en zij verandert hem niet met een les; ze zijn een tijdje samen in een huis en dat is genoeg.

En omdat het acteerwerk klein blijft. De rol van de vrouw wordt gespeeld zonder de nadrukkelijke tics die in dit genre gebruikelijk zijn geworden, en de mannelijke hoofdrol is ingehouden tot op het randje van onbeweeglijkheid, wat bij dit verhaal de juiste toon is.

Wat de film goed doet

Hij laat zien dat autisme geen eigenschap is maar een manier van waarnemen en ordenen. De regels in het huis zijn geen eigenaardigheden maar noodzakelijke steunconstructies, en wie ze doorbreekt, sloopt niet een gewoonte maar een houvast. Dat is in de film te zien in plaats van uitgelegd.

Hij laat zien wat mantelzorg is zonder dat woord te gebruiken, en wat het betekent dat een ouder de belangrijkste steun is van een volwassen kind, en omgekeerd.

En hij laat zien dat autisme bij vrouwen bestaat, iets wat in film en in de praktijk lang is overgeslagen. Dat vrouwen en meisjes met autisme later en minder vaak worden onderkend, omdat hun gedrag minder past bij het beeld waarnaar wordt gezocht, is een van de duidelijkste bevindingen in recent onderzoek — en een film die zo'n vrouw als hoofdpersoon neemt, doet daarin meer dan een voorlichtingscampagne.

In verhouding tot andere autismefilms

Het bekendste voorbeeld in het genre heeft een beeld gevestigd dat veel autisten sindsdien achtervolgt: de savant met een buitengewoon talent. Dat komt voor en het is uitzonderlijk, en het is de reden dat mensen met autisme geregeld wordt gevraagd waar zij dan goed in zijn.

Snow Cake doet dat niet. De vrouw heeft geen bijzondere gave; ze heeft een leven met eigen regels dat naar haar maatstaven goed werkt. Dat is voor een film een moeilijker uitgangspunt en het is eerlijker.

Wie dit soort films zoekt: er is inmiddels ook werk van makers die zelf autistisch zijn, en televisieseries waarin autistische acteurs autistische rollen spelen. Dat is de belangrijkste verandering in dit onderwerp — niet betere films over autisme, maar films waaraan autistische mensen zelf hebben meegewerkt.

Snow Cake blijft daarnaast overeind, en de reden is die ene keuze: het verhaal gaat niet over een aandoening maar over twee mensen die met elk hun eigen onhandigheid een paar dagen samen doorkomen.