De ergernistop tien van taalfouten

Er is weinig waarover mensen zo zeker van hun zaak zijn als taal, en weinig waarin ze zo vaak een regel verdedigen die niet bestaat. Hieronder de fouten waarover in Nederland het meest wordt geklaagd, met per geval wat de regel is — en waar de ergernis niet over een fout gaat maar over een voorkeur.

De echte fouten

Hun hebben. Hier is iedereen het over eens: hun is nooit onderwerp. Het is zij hebben of ze hebben. Dit is de meest gehekelde vorm in het Nederlands en de status is onomstreden: het wordt in geen enkel register als correct beschouwd.

Hun en hen. Hen bij een lijdend voorwerp en na een voorzetsel, hun bij een meewerkend voorwerp zonder voorzetsel: ik zie hen, ik geef het aan hen, ik geef hun een boek. De regel is in de zeventiende eeuw door grammatici bedacht en is nooit helemaal in de spreektaal geland, wat verklaart waarom zelfs voorstanders hem in gesprek laten vallen. In verzorgd schrijven wordt hij wel verwacht.

De d en de t. Ik word, hij wordt, het is gebeurd, het wordt verwacht. De regel is eenvoudig: bij twijfel vervang je het werkwoord door een werkwoord met een hoorbaar verschil. Werkt lopen — hij loopt, dus hij wordt.

Meervoud met een apostrof. Auto's en foto's wel, want anders verandert de klank; maar geen apostrof bij woorden die op een andere klank eindigen, dus tosti's maar niet computer's. In het Nederlands hoort de apostrof niet bij een gewoon meervoud, en dat verschil met het Engels is de meest voorkomende schrijffout in etalages.

Losse samenstellingen. Handdoek rek, tweede hands winkel, lange termijn planning: in het Nederlands schrijf je samenstellingen aan elkaar, eventueel met een streepje voor de leesbaarheid. Los schrijven verandert soms werkelijk de betekenis, en dat is het beste argument tegen: een man met een gouden ring is iets anders dan een goudenring man.

Als en dan. Bij een vergelijking van verschil gebruik je dan: groter dan, liever dan, anders dan. Bij gelijkheid als: even groot als, net zo duur als. Groter als geldt als een fout, en het is er wel een waarvan taalkundigen opmerken dat hij al eeuwen voorkomt.

De twijfelgevallen

Dat en wat. Het boek dat ik las, niet het boek wat ik las. Bij onbepaalde woorden en bij een hele zin is wat juist wel de vorm: alles wat, iets wat, het mooiste wat. De verschuiving naar wat is in de spreektaal ver gevorderd, en in verzorgd schrijven wordt dat nog verwacht.

Zich irriteren. Ik erger me eraan, of het irriteert me — maar niet ik irriteer me. Deze staat hoog in de lijst van ergernissen en hij is in naslagwerken inmiddels als aanvaardbaar in de omgangstaal opgenomen, wat de discussie erover niet heeft beëindigd.

Beter als dan. Vergelijkbaar: dubbelop is altijd fout, en de keuze tussen de twee volgt uit de regel hierboven.

De ergernissen die geen fout zijn

Hier wordt het interessant, want een flink deel van wat mensen aanvechten, is nooit verboden geweest.

Een zin beginnen met want, maar of omdat. Dat mag, en het is bij goede schrijvers altijd voorgekomen. De regel die veel mensen op school hebben meegekregen, is een stijladvies dat tot een verbod is verstijfd.

Hij heeft groter geworden, gaan als hulpwerkwoord, dubbele ontkenning in dialect. Dit zijn kenmerken van regionale taalvarianten, en die zijn niet fout maar anders. Nederlands is niet één stelsel; het is een reeks varianten waarvan er één als standaard is gekozen, en die keuze is historisch en niet logisch.

Nieuwe woorden en Engelse leenwoorden. Taal die geen woorden opneemt, is een dode taal. Dat het tempo nu hoog ligt, is te merken, en het Nederlands heeft in eerdere eeuwen op dezelfde manier grote hoeveelheden Frans en Latijn opgenomen zonder eraan te bezwijken.

De nuchtere slotsom

Er is een verschil tussen een fout, een variant en een voorkeur, en de meeste ergernis gaat over de laatste twee. Wie de regels wil nakijken, is het beste geholpen bij het taaladvies van de Taalunie en bij het woordenboek — en die zijn in de praktijk aanzienlijk toleranter dan de gemiddelde klager op internet.